Wynajem lokalu pod hazard a odpowiedzialność właściciela

Czy sam wpis PKD 92.00.Z oznacza, że najemca może legalnie prowadzić hazard?

Nie. Wpis w CEIDG lub KRS, w tym PKD 92.00.Z – działalność związana z grami losowymi i zakładami wzajemnymi – ma znaczenie ewidencyjne, ale nie zastępuje wymaganych decyzji administracyjnych. O tym, czy działalność jest legalna, rozstrzyga przede wszystkim ustawa z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych.

Zgodnie z art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych grami hazardowymi są gry losowe, zakłady wzajemne, gry w karty i gry na automatach. Z kolei art. 3 tej ustawy stanowi, że urządzanie gier hazardowych i prowadzenie działalności w tym zakresie jest dozwolone na podstawie właściwej koncesji, zezwolenia albo dokonanego zgłoszenia.

To oznacza, że przedsiębiorca powinien wykazać nie tylko wpis do ewidencji, ale również dokument odpowiadający konkretnemu modelowi działalności. Jeżeli unika okazania takich dokumentów, to dla wynajmującego jest to wyraźny sygnał ostrzegawczy.

Przy ocenie, co kwalifikuje się jako gra hazardowa, nie wystarczy nazwa używana przez przedsiębiorcę, np. „salon rozrywki”, „gry zręcznościowe” czy „strefa entertainment”. Organ bada rzeczywisty sposób działania, odpłatność, element losowości, możliwość uzyskania wygranej oraz rodzaj urządzeń.

Jakie zgody lub decyzje mogą być wymagane przy działalności hazardowej?

Nie ma jednej uniwersalnej „licencji hazardowej”. Wymagany dokument zależy od rodzaju gry. Ustawa o grach hazardowych przewiduje różne reżimy: koncesję, zezwolenie albo zgłoszenie. Dodatkowo w niektórych przypadkach znaczenie ma monopol państwa, co w praktyce oznacza, że prywatny przedsiębiorca nie może legalnie prowadzić określonego rodzaju działalności w ogóle.

W przypadku automatów do gier szczególne znaczenie ma art. 23a ust. 1 ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych. Zgodnie z tym przepisem automaty do gier, urządzenia losujące i urządzenia do gier mogą być eksploatowane przez uprawnione podmioty po ich zarejestrowaniu przez naczelnika urzędu celno-skarbowego. Samo oświadczenie najemcy, że „wszystko jest legalne”, nie daje wynajmującemu realnej ochrony.

W praktyce wynajmujący powinien poprosić co najmniej o:

• kopię koncesji, zezwolenia albo potwierdzenia zgłoszenia – jeśli dany typ działalności tego wymaga,
• dokumenty identyfikujące podmiot, na który wydano uprawnienie,
• dane adresowe i zakres działalności objętej decyzją,
• w przypadku automatów – dokumenty potwierdzające rejestrację urządzeń, jeżeli mają być w lokalu eksploatowane,
• oświadczenie, że działalność będzie prowadzona zgodnie z ustawą o grach hazardowych i innymi przepisami publicznoprawnymi.

Jeżeli najemca twierdzi, że dokumentów „jeszcze nie ma”, „będą później” albo „nie są potrzebne”, lepiej nie wydawać lokalu do używania do czasu pełnej weryfikacji.

Kiedy wynajmujący może ponieść odpowiedzialność za nielegalny hazard w lokalu?

Trzeba odróżnić trzy płaszczyzny ryzyka: administracyjną, karną skarbową i ewentualnie karną na zasadach ogólnych współsprawstwa lub pomocnictwa. Zakres odpowiedzialności zależy od tego, jaką rolę pełnił właściciel lub posiadacz lokalu oraz co wiedział o działalności najemcy.

Najbardziej praktyczne ryzyko dla wynajmującego wynika z art. 89 ust. 1 ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych. Przepis ten przewiduje karę pieniężną m.in. dla:

• urządzającego gry hazardowe bez koncesji, bez zezwolenia lub bez wymaganego zgłoszenia – art. 89 ust. 1 pkt 1,
• urządzającego gry z naruszeniem warunków decyzji albo bez wymaganej rejestracji urządzeń – art. 89 ust. 1 pkt 2,
• posiadacza zależnego lokalu, w którym znajdują się niezarejestrowane automaty do gier i w którym prowadzona jest działalność gastronomiczna, handlowa lub usługowa – art. 89 ust. 1 pkt 3,
• posiadacza samoistnego lokalu, w którym znajdują się niezarejestrowane automaty do gier i w którym prowadzona jest działalność gastronomiczna, handlowa lub usługowa, jeżeli lokal nie jest przedmiotem posiadania zależnego – art. 89 ust. 1 pkt 4.

W praktyce oznacza to, że odpowiedzialność nie ogranicza się wyłącznie do organizatora gry. Ustawa obejmuje również określone kategorie posiadaczy lokalu, zwłaszcza przy automatach do gier.

Jaka kara administracyjna grozi za nielegalne automaty?

W odniesieniu do automatów do gier ustawa przewiduje bardzo dotkliwe sankcje pieniężne. Wysokość kary wynika z art. 89 ustawy o grach hazardowych i jest liczona od każdego automatu. To właśnie dlatego nawet kilka urządzeń ustawionych w lokalu może oznaczać bardzo poważne konsekwencje finansowe.

W konkretnym przypadku wysokość i podstawa kary zależą od kwalifikacji prawnej przyjętej przez organ oraz stanu faktycznego ustalonego w toku kontroli. Dlatego nie warto opierać się wyłącznie na zapewnieniach najemcy, że urządzenia są „rozrywkowe” albo „testowe”.

Zobacz również: odpowiedzialność karno-skarbowa przy naruszeniach przepisów hazardowych może obejmować nie tylko organizatora, ale też inne osoby współdziałające – wszystko zależy od ich rzeczywistej roli.

Czy wynajmujący może odpowiadać karnie skarbowo?

Tak, ale nie automatycznie. Podstawowym przepisem jest art. 107 § 1 ustawy z dnia 10 września 1999 r. – Kodeks karny skarbowy, zgodnie z którym kto wbrew przepisom ustawy lub warunkom koncesji albo zezwolenia urządza lub prowadzi gry hazardowe, podlega karze grzywny do 720 stawek dziennych albo karze pozbawienia wolności do lat 3, albo obu tym karom łącznie.

Dla wynajmującego kluczowe jest to, że samo zawarcie umowy najmu nie czyni go jeszcze osobą „urządzającą” grę. Ryzyko wzrasta dopiero wtedy, gdy z okoliczności wynika aktywny udział, świadome udostępnienie lokalu dla konkretnego nielegalnego procederu, współorganizowanie przedsięwzięcia, pobieranie wynagrodzenia zależnego od obrotu z automatów, ukrywanie urządzeń lub inne zachowania świadczące o współdziałaniu.

W zależności od ustaleń organów może być wtedy analizowane pomocnictwo albo współsprawstwo na zasadach wynikających z części ogólnej prawa karnego skarbowego oraz odpowiednio stosowanych przepisów Kodeksu karnego. Taka odpowiedzialność zawsze zależy od dowodów i konkretnego stanu faktycznego – nie można jej zakładać automatycznie tylko dlatego, że ktoś jest właścicielem lokalu.

Dodatkowo znaczenie mogą mieć też inne przepisy Kodeksu karnego skarbowego, np. art. 107a § 1 dotyczący urządzania lub prowadzenia gry hazardowej bez wymaganego urzędowego sprawdzenia albo bez nałożenia wymaganych urzędowych zamknięć oraz art. 107d dotyczący posiadania automatu do gier w warunkach opisanych w tym przepisie.

Jak bezpiecznie zweryfikować najemcę przed podpisaniem umowy?

Najlepiej przyjąć zasadę, że im większe ryzyko regulacyjne działalności, tym bardziej szczegółowa dokumentacja przed podpisaniem umowy. W sprawach hazardowych ostrożność jest szczególnie uzasadniona.

Przed zawarciem umowy warto:

1. ustalić dokładnie, jaki rodzaj działalności ma być prowadzony w lokalu – nie ogólnie „rozrywka”, lecz konkretnie: automaty, zakłady wzajemne, punkt sprzedaży, lokal z urządzeniami, strefa turniejowa itp.,
2. zażądać okazania dokumentów publicznoprawnych wymaganych dla danego modelu działalności,
3. zweryfikować, czy dokument został wydany dokładnie temu podmiotowi, który ma być najemcą,
4. sprawdzić, czy decyzja obejmuje ten rodzaj działalności i czy nie ma ograniczeń co do miejsca albo sposobu jej prowadzenia,
5. poprosić o pisemne oświadczenie, że w lokalu nie będą instalowane ani eksploatowane urządzenia bez wymaganej rejestracji i innych formalności.

Jeżeli lokal ma służyć działalności gastronomicznej, handlowej lub usługowej, a jednocześnie mają się w nim pojawić automaty, trzeba zachować szczególną ostrożność z uwagi na brzmienie art. 89 ust. 1 pkt 3 i 4 ustawy o grach hazardowych.

Co wpisać do umowy najmu, aby ograniczyć ryzyko?

Sama weryfikacja dokumentów to za mało. Umowa powinna jasno przenosić na najemcę obowiązek pełnej zgodności działalności z prawem i dawać wynajmującemu realne narzędzia reakcji.

W praktyce warto dodać postanowienia, że:

• lokal może być używany wyłącznie do działalności wskazanej w umowie,
• najemca oświadcza, że posiada wszelkie koncesje, zezwolenia, zgłoszenia i rejestracje wymagane przez ustawę z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych,
• najemca zobowiązuje się utrzymywać te uprawnienia przez cały czas trwania najmu i niezwłocznie przedstawiać ich aktualne kopie na żądanie wynajmującego,
• zakazane jest instalowanie w lokalu automatów, urządzeń losujących i innych urządzeń do gier bez udokumentowania wymaganej podstawy prawnej,
• wynajmujący ma prawo kontroli dokumentów oraz prawo rozwiązania umowy ze skutkiem natychmiastowym w razie podejrzenia naruszenia przepisów hazardowych,
• najemca zobowiązuje się zwolnić wynajmującego z odpowiedzialności i pokryć szkody, kary oraz koszty wynikłe z nielegalnej działalności prowadzonej przez najemcę – na zasadach cywilnych dopuszczalnych przez art. 353¹ ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny.

Takie klauzule nie wyłączają odpowiedzialności publicznoprawnej wobec państwa, ale pomagają ograniczyć ryzyko i ułatwiają późniejsze dochodzenie roszczeń od najemcy.

Kiedy najlepiej odmówić wynajmu lokalu?

Najbezpieczniej odmówić albo wstrzymać podpisanie umowy, jeżeli:

• najemca nie chce ujawnić dokładnego modelu biznesowego,
• powołuje się wyłącznie na wpis PKD,
• twierdzi, że „zezwolenia nie są potrzebne”, ale nie wskazuje podstawy prawnej,
• ma wstawić automaty lub podobne urządzenia, lecz nie przedstawia dokumentów rejestracyjnych,
• proponuje czynsz zależny od obrotu z urządzeń lub od liczby graczy,
• nalega na szybkie wydanie lokalu bez dokumentów i bez szczegółowej umowy.

W takiej sytuacji ryzyko dla wynajmującego jest zbyt duże, by opierać się wyłącznie na zaufaniu.

Podsumowanie

Jeżeli potencjalny najemca ma w PKD działalność związaną z hazardem, nie należy poprzestawać na wpisie w CEIDG. Trzeba sprawdzić, czy dla planowanej działalności istnieje wymagana podstawa prawna w postaci koncesji, zezwolenia albo zgłoszenia oraz czy w lokalu mają się pojawić automaty lub inne urządzenia wymagające dodatkowych formalności.

Wynajmujący nie odpowiada automatycznie za każde naruszenie po stronie najemcy, ale w określonych sytuacjach może ponieść dotkliwe konsekwencje, zwłaszcza przy nielegalnych automatach. Dlatego najbezpieczniej żądać dokumentów jeszcze przed podpisaniem umowy, wpisać do umowy mocne zabezpieczenia i nie wydawać lokalu, dopóki legalność działalności nie zostanie potwierdzona.

FAQ

Czy sam kod PKD 92.00.Z wystarczy, aby legalnie prowadzić hazard?

Nie. PKD ma charakter ewidencyjny. Legalność działalności zależy od spełnienia wymogów wynikających z ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych, w tym od posiadania właściwej koncesji, zezwolenia albo zgłoszenia.

Czy właściciel lokalu zawsze odpowiada za działania najemcy?

Nie zawsze. Odpowiedzialność wynajmującego zależy od rodzaju naruszenia, statusu posiadania lokalu, tego, czy w lokalu były niezarejestrowane automaty, oraz od tego, czy właściciel wiedział o nielegalnej działalności i ją ułatwiał.

Czy mogę żądać okazania koncesji lub zezwoleń przed podpisaniem umowy?

Tak, a przy działalności obarczonej ryzykiem hazardowym wręcz warto to zrobić. Bez takiej weryfikacji wynajmujący bierze na siebie niepotrzebne ryzyko finansowe i dowodowe.

Czy oświadczenie najemcy, że działa legalnie, wystarczy?

Nie. Oświadczenie ma znaczenie pomocnicze, ale nie zastępuje dokumentów wymaganych prawem. Najlepiej żądać kopii decyzji, potwierdzeń zgłoszeń i dokumentów dotyczących urządzeń, jeśli mają być używane.

Czy mogę rozwiązać umowę od razu po stwierdzeniu podejrzanej działalności?

To zależy od treści umowy i okoliczności sprawy. Dlatego warto z góry wpisać do umowy prawo natychmiastowego rozwiązania najmu w razie naruszenia przepisów o grach hazardowych lub nieokazania wymaganych dokumentów.

Źródła

1. Ustawa z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych – Dz.U. 2009 nr 201 poz. 1540.

2. Ustawa z dnia 10 września 1999 r. – Kodeks karny skarbowy – Dz.U. 1999 nr 83 poz. 930.

3. Art. 1, art. 3, art. 23a i art. 89 ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych – tekst przepisów dostępny również w systemie informacji prawnej pod linkami zachowanymi w artykule.

4. Art. 107 § 1, art. 107a § 1 i art. 107d ustawy z dnia 10 września 1999 r. – Kodeks karny skarbowy – tekst przepisów dostępny również w systemie informacji prawnej pod linkami zachowanymi w artykule.