Rozwód, dzieci i podział majątku po zdradzie małżonka

Dobro dzieci i rozstrzygnięcia sądu w sprawie rozwodowej

W sprawie rozwodowej sąd musi rozstrzygnąć o władzy rodzicielskiej nad wspólnymi małoletnimi dziećmi, o kontaktach rodziców z dzieckiem oraz o wysokości kosztów utrzymania i wychowania dziecka ponoszonych przez każdego z rodziców, jeżeli małżonkowie mają wspólne małoletnie dzieci. Wynika to z art. 58 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy.

Podstawowym kryterium nie jest to, kto zdradził, lecz dobro dziecka. Zgodnie z art. 56 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego rozwód nie jest dopuszczalny, jeżeli wskutek niego miałoby ucierpieć dobro wspólnych małoletnich dzieci małżonków. Z kolei przy rozstrzyganiu o dzieciach sąd bierze pod uwagę realne warunki opieki, więź z każdym z rodziców, dotychczasowe zaangażowanie wychowawcze, stabilność, zdolność do współpracy oraz potrzeby dzieci.

W praktyce sąd analizuje m.in. dokumenty szkolne i medyczne, zeznania świadków, wywiad kuratora, a czasem opinię Opiniodawczego Zespołu Sądowych Specjalistów. Jeżeli stan faktyczny jest sporny, to właśnie dowody, a nie same deklaracje rodziców, przesądzają o wyniku sprawy.

Jeżeli zależy Panu na szerokim udziale w wychowaniu dzieci, nie warto z góry zakładać, że ojciec ma mniejsze szanse. Sąd może pozostawić pełnię władzy rodzicielskiej obojgu rodzicom albo ograniczyć władzę jednego z nich do określonych obowiązków i uprawnień – art. 58 § 1a i § 1b Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Może też ustalić miejsce pobytu dzieci przy jednym z rodziców albo, jeśli przemawiają za tym okoliczności, zaakceptować model zbliżony do pieczy naprzemiennej.

W sprawach, w których ojciec chce aktywnie zabiegać o dzieci, warto zobaczyć także materiał: przyznanie opieki ojcu.

Czy zdrada wpływa na rozwód i sprawy dzieci?

Zdrada może mieć istotne znaczenie przy orzekaniu o winie rozkładu pożycia. Zgodnie z art. 57 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego sąd w wyroku rozwodowym orzeka, czy i który z małżonków ponosi winę rozkładu pożycia, chyba że oboje zgodnie żądają zaniechania orzekania o winie – art. 57 § 2. Naruszenie obowiązku wierności małżeńskiej z art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego może stanowić zawinioną przyczynę rozkładu pożycia.

To jednak nie oznacza automatycznie, że małżonek niewierny „przegrywa dzieci”. O kontaktach, miejscu pobytu dziecka i władzy rodzicielskiej decydują odrębne przesłanki. Sąd bada, który model najlepiej zabezpiecza dobro dziecka, a nie moralną ocenę relacji dorosłych. Inaczej będzie tylko wtedy, gdy zachowanie rodzica rzeczywiście przekłada się na dzieci, np. destabilizuje dom, naraża dzieci na konflikt albo zaniedbanie.

Jeżeli druga strona chce wykorzystać sam fakt romansu jako argument przeciwko Panu przy dzieciach, trzeba oddzielić dwie płaszczyzny: winę małżeńską i kompetencje rodzicielskie. W procesie rozwodowym to bardzo ważne.

Opieka naprzemienna, miejsce pobytu dziecka i alimenty

Przepisy nie używają wprost pojęcia „opieka naprzemienna” w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym jako jednej, automatycznej formuły dla wszystkich spraw. W praktyce sąd może jednak tak ukształtować wykonywanie władzy rodzicielskiej i kontakty, aby dziecko przebywało porównywalnie u obojga rodziców, jeśli jest to zgodne z jego dobrem i jeśli rodzice są w stanie współdziałać.

Nie można przyjmować z góry, że przy takim modelu alimenty „w ogóle nie wystąpią”. Zgodnie z art. 133 § 1 oraz art. 135 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego zakres świadczeń alimentacyjnych zależy od usprawiedliwionych potrzeb dziecka i od zarobkowych oraz majątkowych możliwości rodziców. Jeżeli nawet czas opieki jest zbliżony, ale dochody rodziców są nierówne albo jedno z nich ponosi większe koszty stałe dziecka, sąd nadal może zasądzić alimenty.

Jeżeli chce Pan zabiegać o model szerokiego udziału w wychowaniu, trzeba wykazać, że ma Pan warunki lokalowe, czas, stabilność, wsparcie organizacyjne i rzeczywiste zaangażowanie w codzienne sprawy dzieci. Samo twierdzenie, że „kocham dzieci”, zwykle nie wystarcza.

Zobacz również:

Dom, działka od teściów i podział majątku

Kluczowe jest ustalenie, komu dokładnie została darowana działka. Zgodnie z art. 31 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego z chwilą zawarcia małżeństwa powstaje wspólność majątkowa obejmująca przedmioty nabyte w czasie jej trwania przez oboje małżonków lub przez jednego z nich. Jednocześnie art. 33 pkt 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego stanowi, że do majątku osobistego należą przedmioty majątkowe nabyte przez dziedziczenie, zapis lub darowiznę, chyba że darczyńca inaczej postanowił.

To oznacza, że:

• jeżeli darowizna działki była na rzecz obojga małżonków – działka co do zasady weszła do majątku wspólnego;
• jeżeli darowizna była wyłącznie na rzecz żony – działka co do zasady stanowi jej majątek osobisty;
• jeżeli akt darowizny zawierał szczególne zastrzeżenia, trzeba je odczytać dosłownie z aktu notarialnego.

W przypadku domu wybudowanego w czasie małżeństwa na gruncie należącym do jednego z małżonków trzeba pamiętać o zasadzie z art. 46 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny, zgodnie z którą nieruchomościami są m.in. grunty, a zgodnie z art. 48 Kodeksu cywilnego do części składowych gruntu należą budynki trwale z gruntem związane. W uproszczeniu: własność budynku co do zasady „podąża” za własnością gruntu. Nie oznacza to jednak, że drugi małżonek niczego nie może dochodzić. Przy podziale majątku rozlicza się nakłady z majątku wspólnego na majątek osobisty jednego z małżonków na podstawie art. 45 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Dlatego stwierdzenie, że „teściowie nic nie mogą”, bywa prawdziwe tylko częściowo. Jeżeli darowizna była skuteczna i nie zachodzą szczególne podstawy jej odwołania, sam fakt niezadowolenia teściów nie daje im prawa do żądania zwrotu działki. Odwołanie darowizny z powodu rażącej niewdzięczności przewiduje art. 898 § 1 Kodeksu cywilnego, ale wymaga ono spełnienia konkretnych przesłanek i co do zasady dotyczy relacji obdarowany–darczyńca. Sam konflikt rodzinny nie wystarcza.

Kredyt hipoteczny po rozwodzie – kto odpowiada wobec banku?

Jeżeli oboje małżonkowie podpisali umowę kredytową, to wobec banku pozostają dłużnikami zgodnie z treścią tej umowy. Sam rozwód i sam podział majątku nie powodują automatycznie zwolnienia jednego z nich z długu. Jeżeli bank nie zgodzi się na przejęcie zobowiązania przez jednego małżonka, nadal może dochodzić spłaty od obojga zgodnie z zasadami odpowiedzialności solidarnej.

Art. 366 § 1 Kodeksu cywilnego stanowi, że kilku dłużników może być zobowiązanych w ten sposób, iż wierzyciel może żądać całości lub części świadczenia od wszystkich dłużników łącznie, od kilku z nich lub od każdego z osobna. Natomiast art. 376 § 1 Kodeksu cywilnego przewiduje roszczenie zwrotne między współdłużnikami.

W praktyce są możliwe trzy odrębne poziomy ustaleń:

Jeżeli kredyt poręczyła Pana mama, trzeba odrębnie przeanalizować umowę poręczenia. Zakres odpowiedzialności poręczyciela wynika z art. 876 § 1 Kodeksu cywilnego oraz z treści podpisanej umowy. Nie wolno zakładać, że przejęcie domu przez żonę automatycznie uwolni poręczyciela. Tu również zwykle potrzebna jest zgoda banku i odpowiednia zmiana dokumentów kredytowych.

Czy trzeba zgadzać się na proponowaną spłatę?

Nie. Jeżeli propozycja spłaty jest zaniżona, nie ma obowiązku jej przyjmować. Podział majątku wspólnego może nastąpić umownie albo sądownie. Jeżeli w skład majątku wchodzi nieruchomość, umowa wymaga formy aktu notarialnego – art. 1037 § 2 Kodeksu cywilnego w zw. z art. 46 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego oraz przepisami o współwłasności i dziale majątku wspólnego stosowanymi odpowiednio.

W sądzie można żądać ustalenia składu i wartości majątku, rozliczenia nakładów, ustalenia nierównych udziałów, jeżeli zachodzą przesłanki z art. 43 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, a także przyznania rzeczy jednemu z małżonków ze spłatą na rzecz drugiego. Nierówne udziały nie są regułą. Trzeba wykazać ważne powody oraz różny stopień przyczynienia się do powstania majątku wspólnego.

Wycena „z głowy” przedstawiona przez drugą stronę nie powinna przesądzać o decyzji. W sprawach o dom, działkę i kredyt zwykle warto oprzeć się na dokumentach: akcie darowizny, księdze wieczystej, umowie kredytu, harmonogramie spłat, dowodach wpłat, fakturach za budowę i ewentualnej opinii rzeczoznawcy.

Kto może mieszkać we wspólnym domu i czy sąd może to uregulować?

Na czas wspólnego zamieszkiwania konflikt bywa szczególnie trudny, ale nie oznacza to, że jedna strona może dowolnie narzucać drugiej warunki. W wyroku rozwodowym sąd, gdy małżonkowie zajmują wspólne mieszkanie, orzeka także o sposobie korzystania z tego mieszkania przez czas wspólnego w nim zamieszkiwania rozwiedzionych małżonków – art. 58 § 2 zdanie pierwsze Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

W wypadkach wyjątkowych, gdy jeden z małżonków swoim rażąco nagannym postępowaniem uniemożliwia wspólne zamieszkiwanie, sąd może nakazać jego eksmisję na żądanie drugiego małżonka – art. 58 § 2 zdanie drugie Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. To rozwiązanie stosuje się jednak w sytuacjach poważnych i wymagających wykazania konkretnych zachowań.

Jeżeli dom jest współwłasnością albo oboje mają tytuł do korzystania z niego, nie warto opierać argumentacji na prostym twierdzeniu, że jeden współwłaściciel może zawsze samodzielnie zakazać wejścia każdej osobie trzeciej. Takie kwestie zależą od konkretnego stanu prawnego nieruchomości, sposobu korzystania z domu, ewentualnych rozstrzygnięć sądu i charakteru zachowań drugiej strony. W praktyce lepiej zmierzać do formalnego uregulowania zasad korzystania z mieszkania niż do samodzielnych działań mogących zaostrzyć konflikt.

Jeżeli konflikt rodzicielski się nasila, pomocny może być też materiał: problemy z relacjami po rozwodzie.

Jak praktycznie przygotować się do rozwodu i podziału majątku?

• Proszę zabezpieczyć akt małżeństwa, akty urodzenia dzieci, akt notarialny darowizny działki, umowę kredytu i poręczenia, odpis księgi wieczystej oraz dowody wpłat i kosztów budowy.
• Warto sporządzić chronologię opieki nad dziećmi: odbiory ze szkoły, wizyty lekarskie, zajęcia dodatkowe, pomoc w nauce, codzienna organizacja życia.
• Nie należy podpisywać ugody o spłacie ani o przejęciu nieruchomości bez sprawdzenia skutków wobec banku i bez ustalenia realnej wartości majątku.
• Jeżeli druga strona utrudnia kontakty z dziećmi albo eskaluje konflikt, trzeba to dokumentować w sposób legalny i rzeczowy.
• W pismach procesowych należy precyzyjnie rozróżnić: rozwód, winę, dzieci, alimenty, sposób korzystania z domu, podział majątku i kredyt.

FAQ

Czy zdrada żony wystarczy, aby sąd przyznał dzieci ojcu?

Nie. Zdrada może przemawiać za winą w rozwodzie, ale o dzieciach sąd rozstrzyga według ich dobra, na podstawie art. 56 § 2 i art. 58 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Czy ojciec ma realne szanse na szeroką opiekę nad dziećmi?

Tak, jeżeli wykaże rzeczywiste zaangażowanie, odpowiednie warunki i zdolność zapewnienia dzieciom stabilności. Sąd nie może kierować się stereotypem, że dzieci powinny zawsze mieszkać z matką.

Czy teściowie mogą cofnąć darowiznę działki tylko dlatego, że doszło do rozwodu?

Co do zasady nie. Sam rozwód nie stanowi automatycznej podstawy odwołania darowizny. Trzeba badać treść aktu darowizny i ewentualne przesłanki z art. 898 § 1 Kodeksu cywilnego.

Czy można podzielić majątek bez zamknięcia kredytu?

Tak, ale podział majątku nie usuwa automatycznie odpowiedzialności wobec banku. Jeśli nie ma zgody banku na przejęcie długu przez jedną osobę, oboje kredytobiorcy mogą nadal odpowiadać za spłatę.

Czy po rozwodzie można nadal mieszkać w jednym domu?

Tak, ale zasady korzystania z mieszkania może uregulować sąd w wyroku rozwodowym na podstawie art. 58 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Przy silnym konflikcie warto domagać się takiego rozstrzygnięcia.

Czy trzeba zgodzić się na spłatę proponowaną przez drugą stronę?

Nie. Jeżeli kwota jest zaniżona albo nie uwzględnia nakładów, wartości domu czy ryzyka związanego z kredytem, można odmówić i dochodzić rozliczenia w sądzie.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy.

2. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny – Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93.

3. Art. 366 § 1 Kodeksu cywilnego.