Rozwód w USA i podział majątku w Polsce

Rozwód w Nowym Jorku a podział majątku małżonków

W prawie stanu Nowy Jork nie działa klasyczna zasada community property znana z części stanów USA. Nowy Jork stosuje system equitable distribution, czyli sprawiedliwego podziału majątku małżeńskiego. Oznacza to, że sąd nie dzieli automatycznie wszystkiego po połowie, lecz ustala, co należy do majątku małżeńskiego, co jest majątkiem odrębnym, jaka jest wartość składników majątkowych i jaki podział będzie sprawiedliwy w danych okolicznościach.

Zgodnie z § 236(B) New York Domestic Relations Law majątek małżeński (marital property) obejmuje zasadniczo mienie nabyte przez jednego lub oboje małżonków w czasie trwania małżeństwa, przed zawarciem umowy o separację albo przed rozpoczęciem postępowania małżeńskiego. Nie decyduje wyłącznie to, na kogo wpisany jest tytuł własności. Z kolei majątek odrębny (separate property) obejmuje m.in. majątek nabyty przed ślubem, majątek otrzymany w spadku, w zapisie albo w darowiźnie od osoby trzeciej, odszkodowanie za uszkodzenie ciała, a także mienie nabyte w zamian za inny składnik majątku odrębnego.

W praktyce oznacza to, że samo nabycie mieszkania w trakcie małżeństwa nie przesądza jeszcze, że składnik ten zawsze będzie podlegał podziałowi. Jeżeli małżonek wykaże, że zakup albo wykup został sfinansowany pieniędzmi należącymi do jego majątku odrębnego, może bronić stanowiska, że nowy składnik majątku zachował charakter odrębny. Problem pojawia się wtedy, gdy środki zostały zmieszane ze wspólnymi pieniędzmi, drugi małżonek uczestniczył w spłatach, remontach albo wzroście wartości nieruchomości, albo gdy dokumenty nie pozwalają jasno odtworzyć źródła finansowania.

Mieszkanie w Polsce kupione za pieniądze sprzed ślubu

W opisanej sytuacji najważniejsze jest udowodnienie, że pieniądze przeznaczone na wykup mieszkania należały do żony jeszcze przed ślubem i nie stały się majątkiem wspólnym. Jeżeli żona przed zawarciem małżeństwa przekazała rodzinie środki na wykup lokalu, a późniejsza czynność miała jedynie doprowadzić do nabycia albo przekształcenia prawa do lokalu, istnieje mocny argument, że mieszkanie powinno być traktowane jako składnik jej majątku odrębnego.

Nie wystarczy jednak samo twierdzenie, że pieniądze pochodziły sprzed małżeństwa. W postępowaniu w Nowym Jorku trzeba liczyć się z obowiązkiem ujawnienia sytuacji majątkowej i z koniecznością przedstawienia dokumentów. Przydatne będą zwłaszcza: potwierdzenia przelewów, wyciągi bankowe, umowy, dokumenty spółdzielni, akt notarialny, dokumenty potwierdzające przekształcenie prawa do lokalu oraz tłumaczenia przysięgłe albo tłumaczenia zaakceptowane na potrzeby postępowania w USA.

Jeżeli natomiast po ślubie do lokalu dokładano środki wspólne, wspólnie finansowano remont, spłaty albo istotne nakłady zwiększające wartość lokalu, drugi małżonek może próbować wykazywać roszczenie dotyczące wzrostu wartości albo rozliczenia nakładów. Ocena będzie zależała od dokumentów, sposobu finansowania i tego, jak sąd właściwy dla sprawy potraktuje konkretny składnik majątkowy.

Czy sąd amerykański może rozstrzygać o lokalu położonym w Polsce?

Należy oddzielić dwie kwestie: rozwód i rozliczenia osobiste między małżonkami od rozstrzygnięcia bezpośrednio o prawie rzeczowym do lokalu położonego w Polsce. Sąd amerykański może w swoim postępowaniu analizować sytuację majątkową stron, żądać ujawnienia składników majątku i brać pod uwagę wartość aktywów położonych za granicą. Czym innym jest jednak skuteczność takiego orzeczenia w Polsce, zwłaszcza gdy rozstrzygnięcie dotyczyłoby własności, użytkowania, posiadania albo wpisów związanych z nieruchomością lub lokalem położonym w Polsce.

Zgodnie z art. 1103⁸ Kodeksu postępowania cywilnego do wyłącznej jurysdykcji krajowej należą m.in. sprawy o prawa rzeczowe na nieruchomości i o posiadanie nieruchomości położonej w Polsce. Obejmuje to także sprawy, w których rozstrzygnięcie dotyczy praw rzeczowych, posiadania lub używania nieruchomości położonej w Polsce. Jeżeli więc zagraniczne orzeczenie wkraczałoby w zakres zastrzeżony dla sądów polskich, może pojawić się przeszkoda w jego uznaniu w Polsce w tej części.

Wniosek praktyczny jest taki, że w postępowaniu w USA warto od początku jasno wykazać źródło finansowania lokalu i podnieść, że lokal położony jest w Polsce. Jeżeli w przyszłości miałoby dojść do skutków w polskich rejestrach albo wobec polskich organów, trzeba dodatkowo ocenić, czy zagraniczne rozstrzygnięcie nie narusza polskiej wyłącznej jurysdykcji.

Uznanie rozwodu z USA w Polsce po aktualnych zmianach

Stary opis, według którego każdy wyrok rozwodowy z USA wymaga uprzedniego uznania przez sąd okręgowy w Polsce, jest obecnie zbyt daleko idący. W aktualnym stanie prawnym orzeczenia sądów państw obcych wydane w sprawach cywilnych co do zasady podlegają uznaniu z mocy prawa, chyba że występują przeszkody określone w art. 1146 Kodeksu postępowania cywilnego. W przypadku rozwodów z państw spoza Unii Europejskiej, takich jak USA, zasada automatycznego uznania dotyczy zasadniczo orzeczeń wydanych od 1 lipca 2009 r.

Automatyczne uznanie nie oznacza jednak, że rozwód sam pojawi się w polskim akcie małżeństwa. Aby zmiana stanu cywilnego była widoczna w polskich aktach, trzeba zwykle złożyć wniosek w urzędzie stanu cywilnego o wpisanie wzmianki dodatkowej o rozwodzie. Jeżeli małżeństwo zawarto za granicą i nie zostało ono wpisane do polskiego rejestru stanu cywilnego, najczęściej najpierw potrzebna będzie transkrypcja aktu małżeństwa.

Jeżeli wyrok jest starszy, istnieje spór co do jego skuteczności, USC odmawia dokonania czynności albo jedna ze stron chce formalnego potwierdzenia, można rozważyć wniosek do sądu okręgowego o ustalenie, że zagraniczne orzeczenie podlega albo nie podlega uznaniu. Taki tryb wynika z art. 1148 Kodeksu postępowania cywilnego.

Kiedy polskie organy mogą odmówić uznania wyroku z USA?

Zgodnie z art. 1146 Kodeksu postępowania cywilnego zagraniczne orzeczenie nie podlega uznaniu m.in. wtedy, gdy nie jest prawomocne w państwie wydania, zapadło w sprawie należącej do wyłącznej jurysdykcji sądów polskich, strona została pozbawiona możności obrony, pozwanemu nie doręczono należycie pisma wszczynającego postępowanie, w Polsce wcześniej zawisła sprawa o to samo roszczenie między tymi samymi stronami, istnieje wcześniejsze sprzeczne orzeczenie albo uznanie naruszałoby podstawowe zasady porządku prawnego Rzeczypospolitej Polskiej.

W sprawach rozwodowych szczególnie istotne są prawomocność wyroku, prawidłowe zawiadomienie drugiego małżonka oraz brak naruszenia polskiego porządku publicznego. W sprawach majątkowych dochodzi jeszcze kwestia wyłącznej jurysdykcji polskiej, jeżeli zagraniczny wyrok miałby bezpośrednio przesądzać o prawach rzeczowych do nieruchomości lub lokalu w Polsce.

Jakie dokumenty są potrzebne do rejestracji rozwodu z USA?

Standardowo należy przygotować urzędowy odpis albo certified copy wyroku rozwodowego, dokument potwierdzający prawomocność, apostille właściwego organu amerykańskiego, tłumaczenie przysięgłe na język polski oraz dokumenty dotyczące aktu małżeństwa. Jeżeli wyrok był zaoczny albo druga strona nie brała udziału w postępowaniu, mogą być potrzebne dokumenty potwierdzające prawidłowe doręczenie pozwu lub zawiadomienia o sprawie.

W praktyce wymagania mogą różnić się w zależności od daty wyroku, treści dokumentów amerykańskich i tego, czy polski akt małżeństwa już istnieje. Dlatego przed złożeniem dokumentów warto sprawdzić wymagania konkretnego USC albo przygotować komplet dokumentów z prawnikiem.

Opłata sądowa i postępowanie przed sądem okręgowym

Jeżeli konieczny jest wniosek do sądu okręgowego o ustalenie, że orzeczenie sądu państwa obcego podlega uznaniu albo nie podlega uznaniu, trzeba liczyć się z opłatą stałą. Aktualnie opłata od takiego wniosku wynosi 300 zł. Do wniosku należy dołączyć wymagane dokumenty, w tym urzędowy odpis orzeczenia, dokument potwierdzający jego prawomocność, a w razie potrzeby także uwierzytelnione tłumaczenie na język polski.

Sąd bada wtedy nie tyle ponownie cały rozwód, ile przesłanki uznania albo odmowy uznania orzeczenia zagranicznego. W sprawach transgranicznych warto zadbać o spójność dokumentów, pisownię imion i nazwisk, daty, dane sądu amerykańskiego oraz prawidłowe poświadczenia.

FAQ

Czy rozwód z USA jest automatycznie ważny w Polsce?

Wyrok rozwodowy z USA wydany od 1 lipca 2009 r. co do zasady podlega w Polsce uznaniu z mocy prawa, jeżeli nie zachodzą przeszkody z art. 1146 K.p.c. Nie oznacza to jednak automatycznego wpisu rozwodu w polskim akcie małżeństwa. Do tego potrzebna jest procedura w USC.

Czy mieszkanie w Polsce może być objęte podziałem majątku w USA?

Sąd w USA może badać sytuację majątkową stron i brać pod uwagę składniki majątku położone za granicą. Jednak bezpośrednie rozstrzygnięcia dotyczące praw rzeczowych do nieruchomości lub lokalu w Polsce mogą napotkać problem wyłącznej jurysdykcji sądów polskich.

Czy mieszkanie kupione w trakcie małżeństwa zawsze jest majątkiem wspólnym?

Nie zawsze. W prawie Nowego Jorku majątek nabyty w trakcie małżeństwa zasadniczo jest majątkiem małżeńskim, ale można wykazywać, że został nabyty w zamian za majątek odrębny, np. pieniądze zgromadzone przed ślubem. Ciężar udowodnienia tego faktu spoczywa na osobie, która powołuje się na odrębny charakter majątku.

Czy do rejestracji rozwodu z USA potrzebne jest apostille?

Co do zasady tak. Dokumenty urzędowe z USA przeznaczone do użycia w Polsce powinny być opatrzone apostille, a następnie przetłumaczone na język polski przez tłumacza przysięgłego albo w inny sposób akceptowany przez właściwy organ.

Kiedy trzeba iść do sądu okręgowego w Polsce?

Sąd okręgowy może być potrzebny zwłaszcza wtedy, gdy wyrok jest starszy, pojawia się spór co do uznania, organ odmawia rejestracji albo zainteresowany chce uzyskać formalne ustalenie, że orzeczenie podlega lub nie podlega uznaniu w Polsce.

Podstawa prawna i źródła

• Kodeks postępowania cywilnego, w szczególności art. 1103⁸, art. 1145, art. 1146, art. 1147 i art. 1148.
• Ustawa z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, w szczególności art. 24.
• New York Domestic Relations Law § 236.
• Informacja konsularna Gov.pl dotycząca uznania wyroku rozwodowego wydanego przez sąd zagraniczny.