Zasiłek macierzyński a kapitał początkowy – jak ZUS liczy niepełny rok

Jak ustala się kapitał początkowy

Kapitał początkowy dotyczy osób urodzonych po 31 grudnia 1948 r., za które trzeba odtworzyć przebieg ubezpieczenia i zarobki sprzed reformy systemu emerytalnego. Podstawę prawną stanowi art. 173 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Zgodnie z art. 174 ust. 1 tej ustawy kapitał początkowy ustala się według zasad określonych w art. 53, z uwzględnieniem szczególnych reguł z art. 174 ust. 2-12. Przy jego obliczaniu uwzględnia się przede wszystkim:

• okresy składkowe, o których mowa w art. 6 ustawy,
• okresy nieskładkowe wskazane w art. 174 ust. 2 pkt 2 i 3 ustawy, w granicach przewidzianych w art. 5 ust. 2 tej ustawy.

Podstawę wymiaru kapitału początkowego ustala się według art. 174 ust. 3 ustawy, czyli na zasadach z art. 15, 16, 17 ust. 1 i 3 oraz art. 18 ustawy, z tym że 10 kolejnych lat kalendarzowych wybiera się z okresu przed 1 stycznia 1999 r.

Zasiłek macierzyński a niepełny rok w kapitale początkowym

Kluczowe znaczenie ma art. 174 ust. 3b ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Przepis ten stanowi, że jeżeli rok wybrany do ustalenia podstawy wymiaru kapitału początkowego obejmuje rok kalendarzowy, w którym ubezpieczony pozostawał w ubezpieczeniu społecznym na podstawie przepisów prawa polskiego jedynie przez część miesięcy tego roku, to do obliczenia relacji zarobków do przeciętnego wynagrodzenia przyjmuje się sumę przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia odpowiednią do liczby miesięcy pozostawania w ubezpieczeniu.

W praktyce oznacza to, że jeżeli w danym roku uwzględnianym do kapitału początkowego podlegała Pani ubezpieczeniu tylko przez 3 miesiące, to ZUS nie powinien porównywać osiągniętej podstawy wymiaru do przeciętnego wynagrodzenia za całe 12 miesięcy, lecz do wynagrodzenia odpowiadającego 3 miesiącom. To właśnie chroni przed zaniżeniem wskaźnika wysokości podstawy wymiaru.

Dlatego co do zasady, przy założeniu że w tym roku rzeczywiście pozostawała Pani w ubezpieczeniu tylko przez 3 miesiące i tylko za ten okres istnieją podstawy wymiaru uwzględniane przez ZUS, obliczenie powinno być dokonane proporcjonalnie, a nie za cały rok.

Czy sam zasiłek macierzyński jest uwzględniany przez ZUS

Trzeba rozdzielić dwie kwestie: okres ubezpieczenia oraz podstawę wymiaru. To, że w danym czasie pobierała Pani zasiłek macierzyński, nie zawsze oznacza automatycznie taki sam sposób liczenia jak przy zwykłym wynagrodzeniu za pracę. W sprawach o kapitał początkowy ZUS bada, jakie były podstawy wymiaru składek albo kwoty uwzględniane na podstawie przepisów emerytalnych.

W opisanym stanie faktycznym najważniejsze jest jednak to, że art. 174 ust. 3b ustawy emerytalnej nakazuje liczyć proporcjonalnie miesiące pozostawania w ubezpieczeniu. Jeżeli więc spór dotyczy tego, czy ZUS miał dzielić przez 12 miesięcy, czy przez 3 miesiące odpowiadające okresowi ubezpieczenia, to argument za liczeniem proporcjonalnym jest co do zasady prawidłowy.

Jeżeli ma Pani również wątpliwości co do innych okresów związanych z opieką nad dzieckiem, pomocny może być materiał o tym, jak rozlicza się urlopy macierzyńskie w kapitale.

Potwierdzenie w orzecznictwie

Zasadę tę potwierdza orzecznictwo. W wyroku Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z 10 listopada 2021 r., sygn. III AUa 39/21, wskazano, że przy obliczaniu wskaźnika wysokości podstawy wymiaru kapitału początkowego dla osoby, która pozostawała w ubezpieczeniu tylko przez część miesięcy roku, należy stosować art. 174 ust. 3b ustawy emerytalnej, a więc przyjmować sumę przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia odpowiednią do liczby miesięcy pozostawania w ubezpieczeniu.

To oznacza, że linia interpretacyjna jest dla ubezpieczonych korzystna tam, gdzie ZUS niesłusznie uwzględnia pełny rok mimo niepełnego okresu ubezpieczenia.

Co zrobić, gdy ZUS policzył błędnie cały rok

Jeżeli decyzja o ustaleniu kapitału początkowego uwzględnia pełny rok zamiast liczby miesięcy faktycznego pozostawania w ubezpieczeniu, można:

1. złożyć do ZUS wniosek o ponowne ustalenie kapitału początkowego i dołączyć dokumenty potwierdzające okres ubezpieczenia oraz wysokość świadczenia albo podstaw wymiaru,
2. po wydaniu decyzji wnieść odwołanie do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych za pośrednictwem ZUS.

Odwołanie wnosi się w terminie miesiąca od dnia doręczenia decyzji na podstawie art. 477⁹ § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego.

W samym odwołaniu warto powołać wprost:

• art. 174 ust. 3b ustawy o emeryturach i rentach z FUS,
• okres pozostawania w ubezpieczeniu w danym roku,
• treść decyzji ZUS i sposób błędnego przeliczenia,
• dokumenty potwierdzające daty oraz wysokość uwzględnianych kwot.

Jeżeli problem dotyczy także brakujących dowodów z dawnych lat, zobacz również materiał o tym, jak wpływa na emeryturę brak dokumentacji a kapitał.

Jakie dokumenty mogą być potrzebne

W praktyce ZUS najczęściej opiera się na dokumentacji płacowej i ubezpieczeniowej. Pomocne mogą być w szczególności:

• świadectwa pracy,
• zaświadczenia Rp-7 lub ich odpowiedniki,
• legitymacja ubezpieczeniowa z wpisami,
• akta osobowe i płacowe od pracodawcy albo następcy prawnego,
• dokumenty z archiwum państwowego lub prywatnego przechowawcy akt,
• dawne decyzje i zaświadczenia ZUS.

Jeżeli sprawa dotyczy także innych przerw w pracy lub opieki rodzinnej, warto porównać ją z zagadnieniem inne okresy nieskładkowe a kapitał.

Kiedy odpowiedź może być inna

Choć w opisanym przez Panią kierunku odpowiedź jest zasadniczo twierdząca, ostateczny wynik zależy od dokładnego stanu faktycznego. Znaczenie ma zwłaszcza:

• czy w danym roku była Pani objęta ubezpieczeniem wyłącznie przez 3 miesiące, czy także w innych miesiącach,
• jakie konkretnie kwoty i z jakiego tytułu ZUS przyjmuje do podstawy wymiaru,
• czy rok 1988 wchodzi do 10 kolejnych lat wybranych do ustalenia podstawy wymiaru,
• czy dokumentacja potwierdza zarówno sam okres, jak i kwoty przyjmowane do obliczeń.

Jeżeli ZUS ustalił inny przebieg ubezpieczenia niż wynika to z Pani dokumentów, konieczna może być szczegółowa analiza decyzji i akt sprawy.

FAQ

Czy ZUS może policzyć cały rok, jeśli świadczenie było pobierane tylko 3 miesiące?

Nie powinien tak zrobić, jeśli w tym roku pozostawała Pani w ubezpieczeniu tylko przez 3 miesiące. Zastosowanie ma wtedy art. 174 ust. 3b ustawy o emeryturach i rentach z FUS.

Czy zasiłek macierzyński sprzed 1999 r. może wpływać na kapitał początkowy?

Tak, ale sposób uwzględnienia zależy od rodzaju okresu i dokumentów potwierdzających podstawę wymiaru oraz przebieg ubezpieczenia.

Ile mam czasu na odwołanie od decyzji ZUS?

Miesiąc od dnia doręczenia decyzji, zgodnie z art. 477⁹ § 1 Kodeksu postępowania cywilnego.

Czy urlop wychowawczy też ma znaczenie dla kapitału początkowego?

Tak, ponieważ przy kapitale początkowym uwzględnia się także określone okresy nieskładkowe, na zasadach wynikających z art. 174 ust. 2 ustawy emerytalnej.

Czy można przeliczyć kapitał początkowy po latach?

Tak, jeżeli pojawią się nowe dokumenty albo okaże się, że wcześniejsza decyzja ZUS była błędna. Wtedy składa się wniosek o ponowne ustalenie kapitału początkowego.

Podsumowanie

Jeżeli w roku uwzględnianym przy ustalaniu kapitału początkowego pozostawała Pani w ubezpieczeniu tylko przez 3 miesiące, to na podstawie art. 174 ust. 3b ustawy o emeryturach i rentach z FUS ZUS powinien co do zasady liczyć ten rok proporcjonalnie do liczby miesięcy ubezpieczenia, a nie jak pełny rok kalendarzowy. W opisanym stanie faktycznym Pani stanowisko jest więc co do zasady trafne, ale ostateczna ocena zależy od treści dokumentów i od tego, jak ZUS ustalił przebieg ubezpieczenia.

Źródła

1. Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych – Dz.U. 1998 nr 162 poz. 1118.

2. Art. 173, art. 174, art. 15, art. 16, art. 17, art. 18 oraz art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

3. Wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 10 listopada 2021 r., sygn. akt III AUa 39/21.

4. Art. 477⁹ § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego.