Czy opieka nad niepełnosprawnym mężem wlicza się do kapitału początkowego?

Kapitał początkowy – co obejmuje według obecnych przepisów

Kapitał początkowy ustala się dla osób urodzonych po 31 grudnia 1948 r., które przed 1 stycznia 1999 r. podlegały ubezpieczeniu społecznemu. Wynika to z art. 173 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Najważniejsze jest to, że kapitał początkowy ustala się na dzień wejścia w życie reformy emerytalnej, czyli na 1 stycznia 1999 r. Oznacza to, że ZUS bada wyłącznie okresy przypadające przed tą datą. Potwierdza to art. 173 ust. 1 i 3 oraz art. 174 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Dlatego okres z lat 2009–2013, nawet jeśli był to czas pełnoetatowej opieki nad bliską osobą, nie może powiększyć kapitału początkowego, bo leży całkowicie poza zakresem czasowym tej instytucji.

Dlaczego opieka nad niepełnosprawnym mężem z lat 2009–2013 nie wchodzi do kapitału początkowego

Sama opieka nad małżonkiem nie jest automatycznie okresem uwzględnianym przy ustalaniu kapitału początkowego. Po pierwsze, w opisanym stanie faktycznym okres ten przypada po 1 stycznia 1999 r. Po drugie, aby dany czas miał znaczenie jako okres składkowy, nieskładkowy albo równorzędny, musi wynikać z konkretnych przepisów ustawy emerytalnej, w szczególności z art. 6, art. 7 albo art. 10 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

W katalogu okresów składkowych z art. 6 tej ustawy nie ma ogólnej zasady, że każda osobista opieka nad niepełnosprawnym współmałżonkiem stanowi okres składkowy. Również katalog okresów nieskładkowych z art. 7 nie przewiduje takiego okresu w sposób ogólny dla opieki nad dorosłym małżonkiem wykonywanej po 1998 r. bez odrębnego tytułu ubezpieczeniowego.

W praktyce oznacza to, że jeżeli w tym czasie nie istniał odrębny tytuł do ubezpieczeń społecznych i nie były odprowadzane składki emerytalne oraz rentowe, sam fakt opieki nie tworzy podstawy do podwyższenia kapitału początkowego.

Prywatny najem nieruchomości a okresy składkowe

Wskazany w pytaniu dochód z najmu prywatnego również nie zmienia odpowiedzi. Co do zasady prywatny najem wykonywany poza działalnością gospodarczą nie stanowi tytułu do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych w rozumieniu art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.

Inaczej byłoby wtedy, gdyby najem był faktycznie wykonywany w ramach działalności gospodarczej stanowiącej tytuł do ubezpieczeń społecznych. To jednak zależy od konkretnego stanu faktycznego i sposobu prowadzenia aktywności. Skoro z opisu wynika, że nie była prowadzona działalność gospodarcza, a dochód pochodził z najmu prywatnego jako osoba fizyczna, sam taki przychód nie tworzył obowiązku opłacania składek ZUS.

W rezultacie lata 2009–2013 nie są ani okresem zwiększającym kapitał początkowy, ani okresem składkowym tylko z tego powodu, że uzyskiwano wpływy z najmu prywatnego.

Zobacz również:

• urlopy w kapitale początkowym
• zasiłek macierzyński w kapitale

Jakie okresy ZUS bierze pod uwagę przy ustalaniu kapitału początkowego

Przy obliczaniu kapitału początkowego ZUS uwzględnia przede wszystkim:

• okresy składkowe wymienione w art. 6 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych,
• okresy nieskładkowe wymienione w art. 7 tej ustawy – w granicach wskazanych przez ustawę,
• podstawę wymiaru ustalaną według zasad z art. 15, art. 16, art. 17, art. 18 oraz art. 174 tej ustawy.

W uproszczeniu: liczą się wcześniejsze okresy pracy, ubezpieczenia, niektóre okresy pobierania świadczeń i inne czasy wprost wskazane w ustawie. Nie liczy się natomiast każdy życiowo uzasadniony okres przerwy w zatrudnieniu.

Czy taki okres może mieć znaczenie dla emerytury, nawet jeśli nie dla kapitału początkowego

To zależy od tego, czy w czasie opieki istniał jakikolwiek tytuł do ubezpieczeń albo czy za opiekuna były opłacane składki z mocy szczególnych przepisów. Niektóre świadczenia opiekuńcze mogą wiązać się z ubezpieczeniem emerytalnym i rentowym finansowanym ze środków publicznych, ale wymaga to analizy konkretnego świadczenia, decyzji organu i okresu, którego sprawa dotyczy.

Jeżeli więc w latach 2009–2013 pobierane było świadczenie związane z opieką albo organ opłacał składki, ten czas może być ważny przy ocenie przebiegu ubezpieczenia po 1998 r. Nie zmienia to jednak podstawowej zasady: nie zwiększy on kapitału początkowego, bo ten kończy się na 31 grudnia 1998 r.

Co zrobić, jeśli ZUS zaniżył kapitał początkowy

Jeżeli problem dotyczy nie lat 2009–2013, lecz tego, że ZUS nie uwzględnił wcześniejszych okresów sprzed 1999 r., można wystąpić o ponowne ustalenie kapitału początkowego. Podstawą jest przedstawienie nowych dokumentów potwierdzających zatrudnienie, wynagrodzenie lub inny okres podlegający zaliczeniu.

Najczęściej przydają się:

• świadectwa pracy,
• zaświadczenia Rp-7 lub inne dokumenty płacowe,
• legitymacje ubezpieczeniowe,
• akta osobowe z archiwum pracodawcy lub następcy prawnego,
• decyzje ZUS lub innych organów potwierdzające określone okresy ubezpieczenia.

Brak dokumentów księgowych z prywatnego najmu z lat 2009–2013 nie ma tu zwykle znaczenia, bo ten okres i tak nie służy do ustalenia kapitału początkowego.

Wniosek w opisanej sprawie

W przedstawionym stanie faktycznym okres sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem w latach 2009–2013 nie podlega zaliczeniu do kapitału początkowego. Decydują o tym dwie przyczyny:

1. okres ten przypada po 31 grudnia 1998 r., a więc poza zakresem kapitału początkowego,
2. prywatny najem nieruchomości, jeżeli nie był wykonywany w ramach działalności gospodarczej stanowiącej tytuł do ZUS, nie tworzy okresu składkowego.

Jeżeli jednak w tamtym czasie były pobierane określone świadczenia opiekuńcze albo opłacano za Panią składki z innego tytułu, warto sprawdzić to pod kątem przebiegu ubezpieczenia po 1998 r., a nie pod kątem samego kapitału początkowego.

FAQ

Czy każdy okres opieki nad bliską osobą liczy się do emerytury?

Nie. Znaczenie ma to, czy dany okres jest wskazany wprost w przepisach oraz czy wiązał się z ubezpieczeniem społecznym albo z określonym świadczeniem. Sama faktyczna opieka nie wystarcza.

Czy lata 2009–2013 mogą zwiększyć kapitał początkowy?

Nie. Kapitał początkowy obejmuje wyłącznie okresy sprzed 1 stycznia 1999 r., zgodnie z art. 173 i art. 174 ustawy o emeryturach i rentach z FUS.

Czy prywatny najem mieszkania daje okres składkowy w ZUS?

Co do zasady nie, jeżeli jest to najem prywatny poza działalnością gospodarczą. Taki przychód sam w sobie nie jest tytułem do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych.

Czy brak dokumentów z najmu przekreśla sprawę?

W tej sprawie zwykle nie ma to znaczenia dla kapitału początkowego, bo najem prywatny z lat 2009–2013 i tak nie podlega zaliczeniu do kapitału.

Kiedy warto składać wniosek do ZUS o ponowne ustalenie kapitału początkowego?

Wtedy, gdy pojawiły się nowe dokumenty dotyczące okresów sprzed 1999 r., np. świadectwa pracy, dokumenty płacowe lub zaświadczenia z archiwum pracodawcy.

Źródła

1. Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych – Dz.U. 1998 nr 162 poz. 1118.

2. Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych – Dz.U. 1998 nr 137 poz. 887.