Zasiłek chorobowy po ustaniu pracy a urlop wychowawczy

Prawo do zasiłku chorobowego po ustaniu zatrudnienia

Zasadą jest, że zasiłek chorobowy przysługuje ubezpieczonemu, który stał się niezdolny do pracy w czasie trwania ubezpieczenia chorobowego — wynika to z art. 6 ust. 1 ustawy z 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa.

Wyjątkowo świadczenie może być wypłacane także po ustaniu tytułu ubezpieczenia. Warunki określa art. 7 tej ustawy. Niezdolność do pracy musi:

1. powstać w ciągu 14 dni od ustania tytułu ubezpieczenia chorobowego, albo
2. powstać w ciągu 3 miesięcy od ustania tytułu ubezpieczenia — jeżeli chodzi o chorobę zakaźną, której okres wylęgania jest dłuższy niż 14 dni, lub inną chorobę, której objawy ujawniają się po okresie dłuższym niż 14 dni od początku choroby,
3. oraz trwać nieprzerwanie co najmniej 30 dni.

To oznacza, że samo zakończenie umowy o pracę nie daje jeszcze prawa do świadczenia. Potrzebne są konkretne daty i spełnienie wszystkich przesłanek jednocześnie.

Ograniczenia prawa do świadczenia po ustaniu umowy

Nawet gdy warunki z art. 7 są spełnione, zasiłek po ustaniu zatrudnienia nie zawsze przysługuje. Zgodnie z art. 13 ust. 1 pkt 2 ustawy z 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa zasiłek chorobowy po ustaniu tytułu ubezpieczenia nie przysługuje za okres po ustaniu tego tytułu, jeżeli osoba niezdolna do pracy kontynuuje działalność zarobkową lub podjęła działalność zarobkową stanowiącą tytuł do objęcia obowiązkowo lub dobrowolnie ubezpieczeniem chorobowym albo zapewniającą prawo do świadczeń za okres niezdolności do pracy z powodu choroby.

W praktyce chodzi o to, że zasiłek po ustaniu zatrudnienia ma chronić osobę, która z powodu choroby nie może podjąć nowego źródła utrzymania. Nie ma on zastępować świadczeń należnych z innego, wciąż istniejącego tytułu.

Jeżeli ktoś ma dwie umowy, ocena prawa do świadczenia zależy od tego, czy drugi stosunek pracy nadal trwa, czy z tego tytułu istnieje realna podstawa do świadczeń chorobowych i w jakim statusie pracownik pozostaje u drugiego pracodawcy.

Urlop wychowawczy a prawo do zasiłku

Urlop wychowawczy jest urlopem bezpłatnym udzielanym pracownikowi w celu sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem na zasadach określonych w art. 186 § 1-8 ustawy z 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy. W okresie urlopu wychowawczego pracownik nie wykonuje pracy i nie otrzymuje wynagrodzenia od pracodawcy. Zbliżonym zagadnieniem jest umowa zlecenia na urlopie wychowawczym a zasiłek chorobowy w ciąży.

W kontekście zasiłku chorobowego kluczowe znaczenie ma art. 12 ust. 2 pkt 1 ustawy z 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa, zgodnie z którym zasiłek chorobowy nie przysługuje za okresy niezdolności do pracy przypadające w czasie urlopu wychowawczego.

Jeżeli więc niezdolność do pracy powstanie już w okresie urlopu wychowawczego, co do zasady nie ma podstaw do wypłaty zasiłku chorobowego za ten okres. Dotyczy to również sytuacji, gdy analizujemy świadczenie po ustaniu innej umowy o pracę.

W orzecznictwie utrwalony jest pogląd, że rozpoczęcie urlopu wychowawczego może wyłączyć prawo do zasiłku po ustaniu innego tytułu ubezpieczenia, ponieważ urlop wychowawczy jest ustawowo wskazanym okresem, za który zasiłek chorobowy nie przysługuje.

Co to oznacza przy zatrudnieniu u dwóch pracodawców?

Jeżeli jedna umowa o pracę się kończy, a druga nadal trwa, trzeba oddzielnie ocenić każdy stosunek pracy. Sam fakt istnienia drugiego pracodawcy nie zawsze automatycznie przekreśla świadczenie, ale bardzo często ma decydujące znaczenie dla zastosowania art. 13 ust. 1 pkt 2 ustawy zasiłkowej.

Jeżeli po ustaniu jednej umowy pracownik od razu wchodzi w okres urlopu wychowawczego u drugiego pracodawcy, to w razie choroby rozpoczętej już w czasie tego urlopu zasiłek chorobowy po ustaniu pierwszej umowy co do zasady nie będzie przysługiwał. Decyduje tu nie tylko zbieg tytułów, ale też wyłączenie z art. 12 ust. 2 pkt 1 ustawy zasiłkowej.

Podobne praktyczne problemy pojawiają się przy relacji między drugim etatem a innymi uprawnieniami pracowniczymi, np. gdy istnieje równoległy etat.

Ocena opisanej sytuacji

W przedstawionym stanie faktycznym decydujące są dwa momenty: data ustania umowy w drugiej firmie oraz data rozpoczęcia urlopu wychowawczego w pierwszej firmie.

Jeżeli niezdolność do pracy powstałaby dopiero po rozpoczęciu urlopu wychowawczego, to zasiłek chorobowy po ustaniu drugiego zatrudnienia co do zasady nie będzie przysługiwał. Wynika to z połączenia art. 12 ust. 2 pkt 1 oraz art. 13 ust. 1 pkt 2 ustawy zasiłkowej.

Inaczej należałoby oceniać sytuację, w której choroba rozpoczęłaby się jeszcze przed wejściem w urlop wychowawczy i spełnione byłyby pozostałe warunki z art. 7 ustawy. Wtedy znaczenie miałby dokładny przebieg niezdolności do pracy oraz to, jaka część zwolnienia przypada przed rozpoczęciem wychowawczego, a jaka już w czasie urlopu. W takim układzie nie da się udzielić bezpiecznej odpowiedzi bez analizy konkretnych dat i dokumentów ZUS.

Tabela: kiedy zasiłek po ustaniu umowy jest możliwy?

Podsumowanie

W opisanej sprawie najbardziej prawdopodobny wniosek jest taki, że jeśli choroba pojawi się dopiero po rozpoczęciu urlopu wychowawczego u pierwszego pracodawcy, zasiłek chorobowy po zakończeniu umowy w drugiej firmie nie będzie przysługiwał. Decydują o tym przepisy art. 12 ust. 2 pkt 1 oraz art. 13 ust. 1 pkt 2 ustawy zasiłkowej.

Jeżeli jednak zwolnienie lekarskie rozpoczęłoby się wcześniej, jeszcze przed początkiem urlopu wychowawczego, sprawę trzeba ocenić indywidualnie na podstawie dat i ciągłości niezdolności do pracy.

FAQ

Czy zasiłek po ustaniu umowy przysługuje automatycznie, jeśli choroba zaczęła się w ciągu 14 dni?

Nie. Oprócz terminu z art. 7 ustawy zasiłkowej choroba musi trwać nieprzerwanie co najmniej 30 dni, a jednocześnie nie mogą występować przesłanki wyłączające świadczenie, w szczególności z art. 13 ust. 1 pkt 2 tej ustawy.

Czy urlop wychowawczy zawsze wyklucza zasiłek chorobowy?

Za okres niezdolności do pracy przypadający w czasie urlopu wychowawczego zasiłek chorobowy nie przysługuje — wynika to z art. 12 ust. 2 pkt 1 ustawy zasiłkowej. W praktyce bardzo często zamyka to także drogę do zasiłku po ustaniu innej umowy.

Czy ma znaczenie, że urlop wychowawczy jest u innego pracodawcy niż kończąca się umowa?

Tak, ale nie w taki sposób, jak często zakładają pracownicy. Dla ZUS istotne jest nie tylko to, z której umowy powstało roszczenie, lecz także to, czy w danym czasie istnieje inny status prawny lub tytuł wyłączający prawo do świadczenia.

Czy druga umowa o pracę zawsze odbiera prawo do zasiłku po ustaniu pierwszej?

Nie zawsze automatycznie, ale bardzo często prowadzi do odmowy. Trzeba sprawdzić, czy drugi stosunek pracy nadal trwa oraz czy stanowi tytuł do objęcia ubezpieczeniem chorobowym albo daje prawo do świadczeń za okres choroby.

Jakie dokumenty są najważniejsze przy sporze z ZUS?

Przede wszystkim świadectwo pracy, dokumenty potwierdzające datę rozpoczęcia urlopu wychowawczego, zaświadczenia Z-3/Z-3a, e-ZLA oraz decyzja ZUS z uzasadnieniem. Bez tych dokumentów trudno rzetelnie ocenić sprawę.

Źródła

1. Ustawa z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa – Dz.U. 1999 nr 60 poz. 636.

2. Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy.

3. W praktyce interpretacyjnej znaczenie mają w szczególności art. 6 ust. 1, art. 7, art. 12 ust. 2 pkt 1 oraz art. 13 ust. 1 pkt 2 ustawy zasiłkowej. Przy nietypowym stanie faktycznym potrzebna może być analiza konkretnej decyzji ZUS i aktualnego orzecznictwa.