Upadłość pracodawcy a urlop wychowawczy i praca na zleceniu

Urlop wychowawczy a stosunek pracy

Urlop wychowawczy jest uprawnieniem pracowniczym przysługującym wyłącznie osobie zatrudnionej na podstawie stosunku pracy. Wynika to z art. 186 § 1 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy. Oznacza to, że nie można uzyskać urlopu wychowawczego wyłącznie na podstawie umowy-zlecenia, kontraktu B2B ani innej umowy cywilnoprawnej.

Pracownik ma prawo do urlopu wychowawczego w celu sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem, jeżeli pozostaje zatrudniony co najmniej 6 miesięcy. Zgodnie z art. 186 § 1 Kodeksu pracy do tego 6-miesięcznego okresu zatrudnienia wlicza się poprzednie okresy zatrudnienia. Nie musi to więc być wyłącznie ciągłość zatrudnienia u jednego pracodawcy.

Jeżeli umowa o pracę rozwiąże się, urlop wychowawczy nie może już zostać udzielony ani dalej trwać. Wynika to z samej konstrukcji tego uprawnienia – istnieje ono tylko tak długo, jak istnieje stosunek pracy.

W praktyce odpowiedź na pytanie, czy ma Pani szansę na urlop wychowawczy, zależy przede wszystkim od tego, czy w dniu składania wniosku nadal pozostaje Pani pracownikiem upadłego pracodawcy.

Czy urlop macierzyński i rodzicielski wlicza się do stażu do wychowawczego?

Tak. Jeżeli w czasie pobierania zasiłku macierzyńskiego lub korzystania z urlopu macierzyńskiego i rodzicielskiego stosunek pracy nadal trwa, okres ten wlicza się do stażu zatrudnienia potrzebnego do urlopu wychowawczego. Nie dochodzi tu do przerwania zatrudnienia.

Podstawą jest art. 186 § 1 Kodeksu pracy, który mówi o okresie zatrudnienia, a nie o okresie faktycznego świadczenia pracy. Dlatego pracownik korzystający z uprawnień rodzicielskich nadal pozostaje w zatrudnieniu, o ile umowa o pracę nie została rozwiązana.

Jeżeli więc jedyną wątpliwością jest to, czy tydzień kończącego się urlopu macierzyńskiego „liczy się” do wymaganych 6 miesięcy – co do zasady tak, liczy się, pod warunkiem że umowa o pracę nadal istnieje.

Ogłoszenie upadłości pracodawcy a rozwiązanie umowy o pracę

Samo ogłoszenie upadłości pracodawcy nie powoduje automatycznego rozwiązania umowy o pracę. Umowa rozwiązuje się dopiero na zasadach przewidzianych w Kodeksie pracy, czyli np. przez wypowiedzenie, porozumienie stron albo z upływem czasu, na który była zawarta.

Przy wypowiedzeniu umowy o pracę z powodu ogłoszenia upadłości albo likwidacji pracodawcy zastosowanie ma art. 36¹ § 1 Kodeksu pracy. Przepis ten pozwala skrócić 3-miesięczny okres wypowiedzenia najwyżej do 1 miesiąca. Za pozostałą część skróconego okresu pracownikowi przysługuje odszkodowanie, a okres ten wlicza się do okresu zatrudnienia zgodnie z art. 36¹ § 2 Kodeksu pracy.

To oznacza, że nawet po ogłoszeniu upadłości firma może formalnie nadal pozostawać pracodawcą do dnia rozwiązania umowy. Dopiero ustalenie tej daty pozwala odpowiedzieć, czy wniosek o urlop wychowawczy ma jeszcze sens.

Jak złożyć wniosek o urlop wychowawczy

Wniosek o urlop wychowawczy składa się pracodawcy w postaci papierowej albo elektronicznej w terminie nie krótszym niż 21 dni przed rozpoczęciem korzystania z urlopu. Tak stanowi art. 186⁷ § 1 Kodeksu pracy. Jeżeli wniosek zostanie złożony bez zachowania tego terminu, pracodawca udziela urlopu nie później niż z upływem 21 dni od dnia złożenia wniosku.

Wniosek powinien odpowiadać wymaganiom określonym w rozporządzeniu Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 8 grudnia 2015 r. w sprawie wniosków dotyczących uprawnień pracowników związanych z rodzicielstwem oraz dokumentów dołączanych do takich wniosków. W praktyce trzeba wskazać okres urlopu i dołączyć wymagane oświadczenia lub dokumenty dotyczące korzystania z uprawnienia przez drugiego rodzica.

Jeżeli jednak wiadomo już, że umowa o pracę zakończy się wcześniej niż planowany urlop, pracodawca nie może „przenieść” urlopu wychowawczego poza datę rozwiązania umowy. W takiej sytuacji wniosek może mieć znaczenie tylko na czas realnego trwania zatrudnienia.

Czy można pracować na zleceniu podczas urlopu wychowawczego?

Tak. Zgodnie z art. 186² § 1 Kodeksu pracy pracownik w czasie urlopu wychowawczego może podjąć pracę zarobkową u dotychczasowego lub innego pracodawcy albo inną działalność, a także naukę lub szkolenie, jeżeli nie wyłącza to możliwości sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem.

Oznacza to, że sama umowa-zlecenie nie przekreśla urlopu wychowawczego. Kluczowe jest to, czy zakres zlecenia i rzeczywisty sposób jego wykonywania pozwalają nadal osobiście opiekować się dzieckiem. Jeżeli praca faktycznie uniemożliwia tę opiekę, pracodawca może wezwać pracownika do stawienia się do pracy, a po bezskutecznym wezwaniu urlop wychowawczy może zostać zakończony na zasadach z art. 186² § 2 Kodeksu pracy.

Jeżeli więc chce Pani dalej współpracować z inną firmą na zleceniu, co do zasady jest to dopuszczalne. Nie daje to jednak prawa do urlopu wychowawczego samo w sobie – to uprawnienie musi wynikać z trwającej umowy o pracę.

Co w praktyce oznacza praca tylko na zleceniu?

Jeżeli po rozwiązaniu umowy o pracę pozostanie Pani wyłącznie na umowie-zleceniu, nie będzie już podstawy prawnej do korzystania z urlopu wychowawczego. Umowa-zlecenie nie tworzy stosunku pracy w rozumieniu art. 22 § 1 Kodeksu pracy, a więc nie daje dostępu do pracowniczych uprawnień rodzicielskich.

W takiej sytuacji trzeba oddzielić dwie kwestie: możliwość dalszego zarobkowania na zleceniu oraz brak prawa do urlopu wychowawczego po ustaniu etatu. To częsty punkt nieporozumień, bo możliwość opieki nad dzieckiem i możliwość pracy cywilnoprawnej to nie to samo co pracownicze prawo do urlopu.

Konieczność odbycia stażu po urlopie macierzyńskim

Jeżeli obowiązek odbycia stażu wynika z przepisów regulujących wykonywanie zawodu medycznego, sprawę trzeba oceniać dodatkowo według tych regulacji. Sam Kodeks pracy nie daje automatycznej podstawy do odsunięcia obowiązkowego stażu tylko dlatego, że pracownik chciałby korzystać z urlopu wychowawczego, zwłaszcza gdy stosunek pracy z dotychczasowym pracodawcą dobiega końca.

Możliwość przesunięcia terminu rozpoczęcia stażu zależy od przepisów szczególnych dotyczących danego zawodu i aktualnych procedur właściwego organu. W tej części konieczna jest więc analiza konkretnego stanu faktycznego: rodzaju stażu, podstawy skierowania, terminu rozpoczęcia oraz tego, czy ma Pani nadal status pracownika czy już tylko zleceniobiorcy.

Co zrobić krok po kroku

1. Ustalić, czy umowa o pracę nadal trwa i do kiedy dokładnie.
2. Sprawdzić, czy otrzymała Pani wypowiedzenie oraz jaki jest okres wypowiedzenia.
3. Zweryfikować, czy ma Pani wymagane 6 miesięcy zatrudnienia zgodnie z art. 186 § 1 Kodeksu pracy.
4. Jeżeli stosunek pracy nadal istnieje, rozważyć złożenie wniosku o urlop wychowawczy z zachowaniem terminu z art. 186⁷ § 1 Kodeksu pracy.
5. Jeżeli planuje Pani pracę na zleceniu, ocenić, czy nie wyłączy ona osobistej opieki nad dzieckiem.
6. Osobno sprawdzić zasady rozpoczęcia lub przesunięcia obowiązkowego stażu zawodowego.

Podsumowanie

W opisanej sytuacji najważniejsze jest to, czy nadal istnieje Pani umowa o pracę. Jeżeli tak, może Pani spełniać warunki do urlopu wychowawczego, a okres urlopu macierzyńskiego co do zasady wlicza się do zatrudnienia potrzebnego do nabycia tego prawa. Jeżeli jednak umowa o pracę rozwiąże się wskutek działań związanych z upadłością pracodawcy, urlop wychowawczy nie będzie już możliwy.

Równoległa praca na zleceniu nie wyklucza sama w sobie urlopu wychowawczego, ale nie może zastąpić stosunku pracy jako podstawy tego uprawnienia. Po rozwiązaniu etatu zostanie Pani wyłącznie przy umowie cywilnoprawnej, a to oznacza brak prawa do urlopu wychowawczego.

Przy planowaniu dalszych kroków warto też sprawdzić zasady powrotu do aktywności zawodowej po wychowawczym, jeśli ostatecznie uda się z tego uprawnienia skorzystać.

FAQ

Czy sama upadłość firmy oznacza koniec mojego etatu?

Nie. Sama upadłość nie rozwiązuje automatycznie umowy o pracę. Potrzebne jest wypowiedzenie, porozumienie stron albo upływ terminu umowy.

Czy do 6 miesięcy zatrudnienia liczy się urlop macierzyński?

Tak, jeżeli stosunek pracy w tym czasie trwa. Do stażu z art. 186 § 1 Kodeksu pracy liczy się okres zatrudnienia, a nie tylko okres faktycznej pracy.

Czy mogę być na wychowawczym i jednocześnie pracować na zleceniu?

Tak, ale tylko wtedy, gdy nadal osobiście opiekuje się Pani dzieckiem. Podstawą jest art. 186² § 1 Kodeksu pracy.

Czy umowa-zlecenie daje prawo do urlopu wychowawczego?

Nie. Urlop wychowawczy jest uprawnieniem pracowniczym i wymaga istnienia stosunku pracy.

Kiedy złożyć wniosek o urlop wychowawczy?

Najpóźniej 21 dni przed planowanym rozpoczęciem urlopu, zgodnie z art. 186⁷ § 1 Kodeksu pracy.

Źródła

• art. 22 § 1, art. 36¹ § 1–2, art. 186 § 1, art. 186² § 1–2, art. 186⁷ § 1 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy
• rozporządzenie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 8 grudnia 2015 r. w sprawie wniosków dotyczących uprawnień pracowników związanych z rodzicielstwem oraz dokumentów dołączanych do takich wniosków