Uwzględnienie okresów KRUS przy emeryturze z ZUS

Czy emerytura z ZUS kończy ubezpieczenie w KRUS?

W opisanej sytuacji kluczowe jest to, że osoba, która ma już ustalone prawo do emerytury, zasadniczo nie podlega dalej ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu rolników. Wynika to z art. 16 ust. 3 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Dlatego informacja uzyskana w KRUS, że po przyznaniu emerytury z ZUS nie będzie można kontynuować ubezpieczenia w KRUS, jest co do zasady prawidłowa.

Przed złożeniem wniosku emerytalnego w ZUS warto więc sprawdzić, czy w KRUS brakuje rzeczywiście tylko części stażu, czy może istnieją jeszcze okresy rolnicze możliwe do udokumentowania. W praktyce znaczenie mają warunki emerytury rolniczej, bo decyzja o wcześniejszym złożeniu wniosku w ZUS może zamknąć drogę do dalszego opłacania składek w KRUS.

Emerytura rolnicza a zwiększenie emerytury z ZUS

Dla osoby urodzonej po 31 grudnia 1948 r. emerytura z ZUS jest emeryturą z nowego systemu. Oznacza to, że wysokość świadczenia zależy przede wszystkim od zwaloryzowanych składek zapisanych na koncie w ZUS, kapitału początkowego, środków na subkoncie oraz średniego dalszego trwania życia. Sam krótki staż w ZUS nie blokuje prawa do emerytury po osiągnięciu wieku emerytalnego, ale może przełożyć się na niską kwotę świadczenia.

Okresy opłacania składek w KRUS nie są w takiej sprawie zwykłym „stażem ZUS” i nie powiększają konta emerytalnego tak jak składki pracownicze. Ustawa przewiduje jednak osobny mechanizm: zwiększenie emerytury z ZUS za okresy opłacania składek na ubezpieczenie społeczne rolników. Dla emerytur obliczanych na nowych zasadach podstawą jest art. 26a ustawy o emeryturach i rentach z FUS.

Zwiększenie to przysługuje, jeżeli osoba ma okresy opłacania składek rolniczych krótsze niż 25 lat i nie ma ustalonego prawa do emerytury rolniczej. Jeżeli natomiast osoba spełnia warunki do emerytury rolniczej, a jednocześnie ma prawo do emerytury z ZUS, trzeba odróżnić zwiększenie emerytury od sytuacji, w której występuje zbieg świadczeń ZUS i KRUS. To dwie różne konstrukcje prawne i nie powinno się ich mieszać.

Co oznacza 23-letni okres opłacania składek w KRUS?

Jeżeli rolnik ma tylko 23 lata ubezpieczenia emerytalno-rentowego w KRUS i nie może doliczyć innych okresów rolniczych przewidzianych w ustawie, to co do zasady nie spełnia warunku 25 lat wymaganego do emerytury rolniczej. W takiej sytuacji nie otrzyma osobnej emerytury z KRUS tylko dlatego, że osiągnął wiek emerytalny.

Dla osoby urodzonej w 1951 r. istotne jest także to, że okresów innego ubezpieczenia, np. zatrudnienia objętego ZUS, zasadniczo nie dolicza się do 25-letniego stażu rolniczego wymaganego do emerytury rolniczej. ZUS może natomiast przyznać emeryturę z systemu powszechnego i zwiększyć ją za okresy opłacania składek w KRUS, jeśli spełnione są warunki z art. 26a ustawy emerytalnej.

Praktyczny wniosek jest następujący: jeżeli brakuje niewiele do 25 lat w KRUS, przed złożeniem wniosku o emeryturę w ZUS trzeba ustalić w KRUS, czy możliwe jest jeszcze uzupełnienie stażu, czy istnieją wcześniejsze okresy rolnicze do wykazania oraz jakie skutki wywoła przyznanie emerytury z ZUS.

Jak wystąpić o zwiększenie rolne w ZUS?

Zwiększenie rolne nie zawsze jest doliczane automatycznie. W praktyce należy złożyć wniosek w ZUS i dołączyć zaświadczenie z KRUS potwierdzające okresy opłacania składek na ubezpieczenie społeczne rolników. Wniosek można złożyć przy wniosku o emeryturę albo później, ale gdy zostanie złożony dopiero po przyznaniu świadczenia, ZUS ustali zwiększenie zasadniczo od miesiąca zgłoszenia wniosku.

ZUS wydaje decyzję po analizie dokumentów i po wyjaśnieniu ostatniej okoliczności potrzebnej do rozstrzygnięcia. Jeżeli decyzja jest niekorzystna, można wnieść odwołanie do sądu okręgowego, sądu pracy i ubezpieczeń społecznych, za pośrednictwem ZUS, zwykle w terminie miesiąca od doręczenia decyzji.

Równolegle trzeba dopilnować spraw w KRUS. Rolnik ma obowiązek informować Kasę o okolicznościach wpływających na podleganie ubezpieczeniu, w tym o przyznaniu emerytury. Przy zakończeniu ubezpieczenia rolniczego warto sprawdzić, czy nie powstała nadpłata lub zaległość oraz jak wygląda rozliczenie składek KRUS.

Czego nie daje zwiększenie za KRUS?

Zwiększenie za okresy opłacania składek w KRUS nie oznacza, że ZUS potraktuje cały okres rolniczy tak samo jak okres pracy pracowniczej. Nie jest to dopisanie składek do konta ZUS ani gwarancja emerytury w określonej wysokości. Jest to odrębna kwota ustalana według zasad części składkowej emerytury rolniczej.

Nie można też otrzymać tego zwiększenia za te same okresy, jeżeli dana osoba ma ustalone prawo do emerytury na podstawie przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników. Ustawodawca rozdziela więc dwie sytuacje: albo brak prawa do emerytury rolniczej i zwiększenie w ZUS, albo spełnienie warunków do emerytury rolniczej i odrębna ocena prawa do wypłaty świadczeń.

FAQ

Czy ZUS może uwzględnić okresy opłacania składek w KRUS?

Tak, ale w przypadku osób urodzonych po 1948 r. chodzi zasadniczo o zwiększenie emerytury na podstawie art. 26a ustawy emerytalnej, a nie o doliczenie składek KRUS do konta ZUS. ZUS potrzebuje zaświadczenia z KRUS o okresach opłacania składek.

Czy po przyznaniu emerytury z ZUS można dalej opłacać KRUS?

Co do zasady nie. Ustawa o ubezpieczeniu społecznym rolników wyłącza podleganie ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu w KRUS przez osobę, która ma ustalone prawo do emerytury lub renty.

Czy 23 lata w KRUS wystarczą do emerytury rolniczej?

Zwykle nie. Emerytura rolnicza wymaga osiągnięcia wieku emerytalnego oraz co najmniej 25 lat podlegania ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu rolników, z uwzględnieniem szczególnych zasad zaliczania okresów rolniczych.

Czy można pobierać emeryturę z ZUS i emeryturę z KRUS?

Osoby urodzone po 31 grudnia 1948 r. mogą w określonych sytuacjach mieć prawo do obu świadczeń, jeśli spełnią odrębne warunki w ZUS i KRUS. Nie jest to jednak to samo co zwiększenie emerytury z ZUS za składki rolnicze.

Co zrobić przed złożeniem wniosku o emeryturę w ZUS?

Najbezpieczniej uzyskać z KRUS potwierdzenie wszystkich okresów ubezpieczenia, sprawdzić, czy do emerytury rolniczej brakuje rzeczywiście mniej niż 25 lat, oraz ustalić, czy złożenie wniosku w ZUS nie spowoduje definitywnego zakończenia ubezpieczenia w KRUS.

Źródła

• Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, w szczególności art. 24-26a oraz art. 87, tekst jednolity: Dz. U. z 2025 r. poz. 1749.
• Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, w szczególności art. 16, art. 19, art. 20 i art. 37, tekst jednolity: Dz. U. z 2025 r. poz. 197.
• Informacja KRUS „Emerytura rolnicza” dotycząca warunków uzyskania emerytury rolniczej oraz relacji świadczeń z ZUS i KRUS.
• Informacja ZUS „Zwiększenie rolne” dotycząca wniosku, wymaganych dokumentów, terminu rozpoznania sprawy i odwołania od decyzji.