Bezprawne pobranie pieniędzy z konta

Czy pobranie pieniędzy z konta zawsze jest bezprawne?

Nie każde obciążenie rachunku, które klient uważa za niesłuszne, jest od razu bezprawnym działaniem banku. W praktyce trzeba rozróżnić trzy sytuacje: wykonanie zajęcia komorniczego, błąd banku albo nieautoryzowaną transakcję płatniczą, np. przelew wykonany bez zgody posiadacza rachunku.

Jeżeli bank otrzymał zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego, działa przede wszystkim na podstawie art. 889 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego. Przepis ten przewiduje, że przez zajęcie rachunku bankowego komornik wzywa bank, aby bez zgody komornika nie dokonywał wypłat z rachunku do wysokości zajętej wierzytelności oraz aby przekazał zajętą kwotę komornikowi albo zawiadomił go o przeszkodzie do przekazania środków.

Inaczej należy oceniać sytuację, w której bank samodzielnie obciążył rachunek bez podstawy umownej lub ustawowej albo doszło do nieautoryzowanej transakcji. Wtedy kluczowe znaczenie mają przepisy ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o usługach płatniczych, w szczególności art. 44 ust. 2 oraz art. 46 ust. 1 tej ustawy.

Termin odpowiedzi banku na reklamację

Nieaktualne jest twierdzenie, że polskie prawo nie określa terminu odpowiedzi banku na reklamację. Obecnie wynika on wprost z art. 6, art. 7 i art. 8 ustawy z dnia 5 sierpnia 2015 r. o rozpatrywaniu reklamacji przez podmioty rynku finansowego, o Rzeczniku Finansowym i o Funduszu Edukacji Finansowej.

Zgodnie z art. 6 tej ustawy bank powinien udzielić odpowiedzi na reklamację bez zbędnej zwłoki, jednak nie później niż w terminie 30 dni od dnia jej otrzymania. Do zachowania terminu wystarczy wysłanie odpowiedzi przed jego upływem.

Jeżeli sprawa jest szczególnie skomplikowana, art. 7 ustawy pozwala bankowi wydłużyć termin, ale bank musi przed upływem 30 dni wyjaśnić przyczynę opóźnienia, wskazać okoliczności wymagające ustalenia oraz podać przewidywany termin odpowiedzi. Termin ten nie może przekroczyć 60 dni od dnia otrzymania reklamacji.

Najważniejsza konsekwencja wynika z art. 8 tej ustawy: w razie niedotrzymania terminu reklamację uważa się za rozpatrzoną zgodnie z wolą klienta. W praktyce warto wtedy wysłać do banku pisemne wezwanie do wykonania uznanej reklamacji, wskazując datę złożenia reklamacji i upływ terminu.

Co zrobić, gdy bank powołuje się na zajęcie komornicze?

Jeżeli bank informuje, że środki zostały zablokowane lub przekazane z powodu egzekucji komorniczej, należy zażądać od banku co najmniej informacji o organie egzekucyjnym, sygnaturze zajęcia, dacie wpływu zajęcia oraz wysokości kwoty objętej zajęciem. Bank może powoływać się na formalne ograniczenia w przekazywaniu szczegółów, ale klient powinien otrzymać dane pozwalające ustalić, który komornik prowadzi sprawę.

Następnie trzeba skontaktować się bezpośrednio z komornikiem. Z art. 805 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego wynika, że przy pierwszej czynności egzekucyjnej doręcza się dłużnikowi zawiadomienie o wszczęciu egzekucji, z podaniem treści tytułu wykonawczego i sposobu egzekucji oraz z pouczeniem o możliwości, terminie i sposobie wniesienia środka zaskarżenia. Jeżeli zawiadomienia nie doręczono, warto ustalić, na jaki adres zostało wysłane i czy w aktach są dowody doręczenia.

Sam fakt, że klient najpierw zobaczył blokadę rachunku, a dopiero później otrzymał pismo od komornika, nie zawsze oznacza bezprawność działania banku. Egzekucja z rachunku bankowego często następuje elektronicznie, a blokada środków może być pierwszą czynnością, o której dłużnik dowiaduje się w praktyce.

Jeżeli jednak dług był już spłacony, kwota jest błędna albo egzekucja dotyczy osoby, która nie jest dłużnikiem, trzeba działać szybko. W podobnych sprawach pomocne może być omówienie sytuacji, gdy występuje dług spłacony a komornik nadal prowadzi czynności.

Kwota wolna od zajęcia na rachunku bankowym

Przy rachunkach bankowych osób fizycznych istotny jest art. 54 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Prawo bankowe. Przepis ten przewiduje, że środki pieniężne znajdujące się na rachunkach oszczędnościowych, oszczędnościowo-rozliczeniowych oraz rachunkach terminowych lokat oszczędnościowych jednej osoby, niezależnie od liczby zawartych umów, są wolne od zajęcia do wysokości 75% minimalnego wynagrodzenia za pracę, przysługującego pracownikowi zatrudnionemu w pełnym miesięcznym wymiarze czasu pracy.

Kwota wolna odnawia się co miesiąc, ale nie oznacza, że każda wpływająca kwota jest całkowicie bezpieczna. Jeżeli bank przekazał komornikowi środki z naruszeniem kwoty wolnej, należy złożyć reklamację do banku i równolegle pismo do komornika z żądaniem wyjaśnienia rozliczenia zajęcia.

Trzeba też pamiętać o wyjątkach. W egzekucji świadczeń alimentacyjnych art. 1083 § 2 Kodeksu postępowania cywilnego przewiduje dalej idące uprawnienia wierzyciela alimentacyjnego, dlatego ochrona rachunku jest istotnie ograniczona. Ocena zawsze zależy od rodzaju egzekwowanego świadczenia, rodzaju rachunku i źródła wpływów.

Skarga na czynności komornika

Jeżeli problem wynika z działania komornika, podstawowym środkiem jest skarga na czynności komornika z art. 767 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego. Skargę wnosi się do sądu rejonowego właściwego ze względu na siedzibę kancelarii komornika, ale za pośrednictwem komornika, którego czynność jest zaskarżana.

Zgodnie z art. 767 § 4 Kodeksu postępowania cywilnego skargę wnosi się w terminie tygodnia od dnia dokonania czynności, gdy strona była przy niej obecna albo została o niej zawiadomiona. W innych przypadkach termin biegnie od dnia zawiadomienia o czynności, a gdy go nie było – od dnia, w którym skarżący dowiedział się o czynności. Przy zaniechaniu czynności termin tygodniowy liczy się od dnia, w którym skarżący dowiedział się, że czynność powinna być dokonana.

W skardze warto wskazać konkretnie, czego się żąda: uchylenia czynności, zwrotu bezpodstawnie przekazanej kwoty, prawidłowego rozliczenia kwoty wolnej, zawieszenia określonych działań albo zobowiązania komornika do udzielenia informacji. Do skargi należy dołączyć historię rachunku, pismo banku, zawiadomienie o zajęciu oraz korespondencję z komornikiem.

Nakaz zapłaty doręczony na zły adres

Częstym powodem zaskakującego zajęcia rachunku jest nakaz zapłaty wydany w postępowaniu upominawczym albo elektronicznym postępowaniu upominawczym, o którym dłużnik wcześniej realnie nie wiedział. Może się tak zdarzyć, gdy korespondencję kierowano na nieaktualny adres, a dłużnik nie miał możliwości obrony.

Jeżeli termin do złożenia sprzeciwu rzeczywiście upłynął bez winy pozwanego, można rozważyć wniosek o przywrócenie terminu na podstawie art. 168 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego. Zgodnie z art. 169 § 1 i § 2 Kodeksu postępowania cywilnego pismo z wnioskiem wnosi się w ciągu tygodnia od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu, a w piśmie należy uprawdopodobnić okoliczności uzasadniające wniosek. Na podstawie art. 169 § 3 Kodeksu postępowania cywilnego równocześnie z wnioskiem trzeba dokonać czynności procesowej, czyli zwykle złożyć sprzeciw od nakazu zapłaty.

W sprzeciwie należy zgłosić wszystkie zarzuty, twierdzenia i dowody, które są znane na tym etapie. Może to być np. zarzut zapłaty, nieistnienia zobowiązania, błędnej wysokości roszczenia, braku legitymacji wierzyciela albo przedawnienia. W sprawach dotyczących dawnych wierzytelności warto sprawdzić, dlaczego powstał stary dług bez przedawnienia, ponieważ bieg terminu przedawnienia mógł zostać przerwany albo roszczenie mogło zostać stwierdzone orzeczeniem sądu.

Gdy dług nie istnieje, został spłacony albo egzekucja jest zawyżona

Jeżeli dług został spłacony przed egzekucją, należy zebrać dowody zapłaty: potwierdzenia przelewów, ugodę, korespondencję z wierzycielem, zaświadczenie o spłacie i historię rachunku. Następnie warto wezwać wierzyciela do niezwłocznego złożenia wniosku o umorzenie egzekucji. Komornik umarza postępowanie m.in. na wniosek wierzyciela na podstawie art. 825 pkt 1 Kodeksu postępowania cywilnego.

Jeżeli wierzyciel mimo zapłaty podtrzymuje egzekucję, dłużnik może rozważyć powództwo przeciwegzekucyjne z art. 840 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego. To droga właściwa zwłaszcza wtedy, gdy po powstaniu tytułu wykonawczego nastąpiło zdarzenie powodujące wygaśnięcie zobowiązania, np. zapłata, potrącenie albo zwolnienie z długu.

Jeżeli natomiast problem polega na tym, że pieniądze trafiły na niewłaściwy rachunek lub zostały omyłkowo przelane, przydatne może być osobne omówienie zasad, które dotyczą sprawy o zwrot błędnego przelewu.

Nieautoryzowana transakcja z rachunku

Jeżeli pieniądze zniknęły z konta nie z powodu komornika, ale wskutek operacji, której klient nie autoryzował, należy niezwłocznie zawiadomić bank. Art. 44 ust. 2 ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o usługach płatniczych wymaga, aby użytkownik zgłosił nieautoryzowaną, niewykonaną lub nienależycie wykonaną transakcję niezwłocznie po jej stwierdzeniu, nie później jednak niż w terminie 13 miesięcy od dnia obciążenia rachunku albo dnia, w którym transakcja miała być wykonana.

Zgodnie z art. 46 ust. 1 ustawy o usługach płatniczych, z zastrzeżeniem wyjątków przewidzianych w tej ustawie, dostawca płatnika powinien niezwłocznie, nie później niż do końca następnego dnia roboczego po stwierdzeniu nieautoryzowanej transakcji albo po otrzymaniu stosownego zgłoszenia, zwrócić płatnikowi kwotę nieautoryzowanej transakcji. Bank może odmówić natychmiastowego zwrotu, jeżeli ma uzasadnione i należycie udokumentowane podstawy, aby podejrzewać oszustwo, i zawiadomi o tym właściwe organy ścigania.

Odszkodowanie, odsetki i zwrot kosztów

Jeżeli bezpodstawne zajęcie lub błędne obciążenie rachunku spowodowało szkodę, można dochodzić jej naprawienia. W zależności od sytuacji podstawą może być art. 471 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny, gdy szkoda wynika z nienależytego wykonania umowy rachunku bankowego, albo art. 415 Kodeksu cywilnego, gdy szkoda wynika z czynu niedozwolonego. Odsetek za opóźnienie można żądać na podstawie art. 481 § 1 Kodeksu cywilnego.

Warto dokumentować wszystkie następstwa zdarzenia: odsetki od zaciągniętej pożyczki, koszty monitów, opłaty bankowe, utracone rabaty, koszty korespondencji, a także odmowy płatności spowodowane blokadą rachunku. Jeżeli egzekucja była niesłuszna, pomocne może być omówienie zasad dochodzenia roszczeń o odzyskanie kosztów niesłusznej egzekucji.

Jeżeli szkoda wynika z oczywiście nieprawidłowego działania komornika, należy pamiętać o art. 23 ust. 1 ustawy z dnia 22 marca 2018 r. o komornikach sądowych, który przewiduje odpowiedzialność komornika za szkodę wyrządzoną przez niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu czynności. Więcej o tej ścieżce wyjaśnia materiał dotyczący roszczeń o odszkodowanie od komornika.

Czy składać zawiadomienie o przestępstwie?

Zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa ma sens wtedy, gdy istnieją konkretne okoliczności wskazujące na kradzież, przywłaszczenie, oszustwo, przełamanie zabezpieczeń albo działanie osoby nieuprawnionej. Podstawą kwalifikacji mogą być w szczególności art. 278 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny, dotyczący kradzieży, albo art. 284 § 1 lub § 2 Kodeksu karnego, dotyczący przywłaszczenia.

Jeżeli jednak bank wykonał prawidłowe zajęcie komornicze, zawiadomienie karne zwykle nie będzie pierwszym ani najskuteczniejszym środkiem. W takiej sytuacji należy przede wszystkim ustalić podstawę egzekucji, złożyć skargę na czynność komornika albo podjąć obronę przed tytułem wykonawczym.

Praktyczna kolejność działań

1. Zabezpiecz dokumenty: pobierz historię rachunku, potwierdzenie blokady, komunikaty banku, pisma od komornika i korespondencję z wierzycielem.
2. Złóż reklamację do banku: wskaż datę i kwotę obciążenia, zażądaj podstawy prawnej oraz zwrotu środków, jeżeli obciążenie było bezpodstawne.
3. Ustal komornika i sygnaturę: jeżeli chodzi o egzekucję, skontaktuj się z kancelarią komorniczą i zażądaj informacji o tytule wykonawczym.
4. Sprawdź termin na skargę: przy czynnościach komornika licz tygodniowy termin z art. 767 § 4 Kodeksu postępowania cywilnego.
5. Oceń tytuł wykonawczy: jeżeli nie doręczono skutecznie nakazu zapłaty, rozważ sprzeciw wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu.
6. Wezwij wierzyciela: gdy dług został spłacony albo egzekucja jest zawyżona, żądaj wniosku o umorzenie lub ograniczenie egzekucji.
7. Policz szkodę: dokumentuj koszty, odsetki i inne straty, aby móc dochodzić odszkodowania.

FAQ

Czy bank może zabrać pieniądze z konta bez mojej zgody?

Tak, jeżeli działa na podstawie prawidłowego zajęcia komorniczego albo innej podstawy ustawowej. Przy zajęciu rachunku bank wykonuje obowiązki wynikające z art. 889 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego. Jeżeli nie ma takiej podstawy, należy żądać od banku wyjaśnień i zwrotu środków.

Ile czasu bank ma na odpowiedź na reklamację?

Co do zasady 30 dni od otrzymania reklamacji, zgodnie z art. 6 ustawy o rozpatrywaniu reklamacji przez podmioty rynku finansowego. W sprawie szczególnie skomplikowanej termin może zostać przedłużony do 60 dni na zasadach z art. 7 tej ustawy. Brak odpowiedzi w terminie powoduje skutek z art. 8 tej ustawy, czyli uznanie reklamacji zgodnie z wolą klienta.

Czy brak zawiadomienia o egzekucji unieważnia zajęcie konta?

Nie zawsze. Art. 805 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego nakazuje doręczyć dłużnikowi zawiadomienie przy pierwszej czynności egzekucyjnej, ale blokada rachunku może nastąpić bardzo szybko. Jeżeli zawiadomienia w ogóle nie doręczono albo wysłano je na nieprawidłowy adres, może to mieć znaczenie dla skargi na czynność komornika lub dla obrony przed tytułem wykonawczym.

Jaki jest termin na skargę na komornika?

Zasadniczo tydzień. Wynika to z art. 767 § 4 Kodeksu postępowania cywilnego. Termin liczy się od czynności, zawiadomienia o niej albo od dnia, w którym dłużnik dowiedział się o czynności, jeżeli nie był przy niej obecny i nie dostał wcześniejszego zawiadomienia.

Czy można odzyskać pieniądze, jeżeli dług był spłacony?

Tak, ale trzeba wykazać spłatę i dobrać właściwy tryb. Najczęściej należy wezwać wierzyciela do cofnięcia egzekucji, żądać rozliczenia od komornika, a w razie sporu rozważyć powództwo przeciwegzekucyjne z art. 840 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego oraz roszczenia odszkodowawcze.

Czy od razu składać zawiadomienie na policję?

Jeżeli chodzi o zwykłe wykonanie zajęcia komorniczego, zwykle skuteczniejsze są środki cywilne i egzekucyjne. Zawiadomienie o przestępstwie warto złożyć, gdy są konkretne podstawy do podejrzenia kradzieży, przywłaszczenia, oszustwa albo nieautoryzowanego dostępu do rachunku.

Źródła

• Art. 6, art. 7 i art. 8 ustawy z dnia 5 sierpnia 2015 r. o rozpatrywaniu reklamacji przez podmioty rynku finansowego, o Rzeczniku Finansowym i o Funduszu Edukacji Finansowej.
• Art. 44 ust. 2 i art. 46 ust. 1 ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o usługach płatniczych.
• Art. 54 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Prawo bankowe.
• Art. 767 § 1 i § 4, art. 805 § 1, art. 825 pkt 1, art. 840 § 1, art. 889 § 1 oraz art. 1083 § 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego.
• Art. 415, art. 471 i art. 481 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny.
• Art. 278 § 1 i art. 284 § 1–2 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny.
• Art. 23 ust. 1 ustawy z dnia 22 marca 2018 r. o komornikach sądowych.