Brak słowa „darowizna” w tytule przelewu a podatek

Czy brak słowa „darowizna” w tytule przelewu przekreśla darowiznę?

Nie. W polskim prawie nie ma przepisu, który nakazywałby wpisanie w tytule przelewu dokładnie słowa „darowizna”. O charakterze przelewu decydują przede wszystkim: zamiar darczyńcy, przyjęcie świadczenia przez obdarowanego, relacja między stronami, okoliczności przekazania pieniędzy oraz dokumenty potwierdzające, co strony chciały zrobić.

Tytuł „zwrot kosztów” jest jednak niefortunny. Jeżeli żadnych kosztów do zwrotu nie było, taki opis może wywołać pytania urzędu skarbowego. W razie czynności sprawdzających trzeba będzie wyjaśnić, dlaczego przelew został tak opisany i przedstawić dowody, że rzeczywiście chodziło o darowiznę, a nie o pożyczkę, zapłatę, depozyt albo zwrot realnego zobowiązania.

Dla darowizny pieniędzy najczęściej wystarczające będzie potwierdzenie przelewu oraz pisemna umowa darowizny albo oświadczenie darczyńcy i obdarowanego. Zgodnie z art. 890 Kodeksu cywilnego oświadczenie darczyńcy co do zasady powinno mieć formę aktu notarialnego, ale umowa darowizny zawarta bez tej formy staje się ważna, jeżeli przyrzeczone świadczenie zostało spełnione. Przy przelewie pieniędzy świadczenie jest spełnione z chwilą przekazania środków.

Przelew od teścia na wspólne konto małżonków

Najważniejsze jest ustalenie, kto był obdarowany. Sam wpływ pieniędzy na wspólne konto małżonków nie oznacza automatycznie, że obdarowani zostali oboje małżonkowie. Jeżeli teść chciał przekazać pieniądze wyłącznie swojej córce, należy to wyraźnie udokumentować. W takim przypadku przelew na wspólny rachunek może być tylko technicznym sposobem przekazania pieniędzy.

Ma to znaczenie także z punktu widzenia prawa rodzinnego. Zgodnie z art. 33 pkt 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego przedmioty nabyte przez darowiznę należą do majątku osobistego danego małżonka, chyba że darczyńca postanowił inaczej. Jeżeli więc ojciec przekazał darowiznę córce i nie zastrzegł, że ma ona wejść do majątku wspólnego małżonków, pieniądze co do zasady stanowią majątek osobisty córki.

Inaczej będzie, jeżeli z umowy, oświadczeń stron lub okoliczności wynika, że teść chciał obdarować córkę i zięcia. Wtedy trzeba ustalić, w jakiej części każdy z małżonków otrzymał darowiznę. Jeżeli nie da się wykazać innych proporcji, urząd może przyjąć, że każde z małżonków otrzymało po połowie.

SD-Z2, SD-3 i aktualne kwoty wolne

Darowizny pieniężne są rozliczane na zasadach podatku od spadków i darowizn. Córka darczyńcy należy do tzw. grupy „0”, czyli do najbliższej rodziny objętej pełnym zwolnieniem, ale zwolnienie przy darowiźnie pieniężnej wymaga spełnienia warunków formalnych. Gdy łączna wartość darowizn od tej samej osoby przekracza kwotę wolną, obdarowana powinna złożyć SD-Z2 w terminie 6 miesięcy od dnia otrzymania pieniędzy i udokumentować wpływ na rachunek bankowy, rachunek płatniczy, rachunek w SKOK albo przekaz pocztowy.

Obecna kwota wolna dla I grupy podatkowej wynosi 36 120 zł. Do I grupy należą między innymi teściowie, zięć i synowa, ale zięć nie korzysta ze zwolnienia dla grupy „0”. Jeżeli zatem teść obdarował również zięcia, trzeba sprawdzić, czy łączna wartość darowizn od tego samego teścia nie przekracza tej kwoty. Jeżeli nie przekracza, co do zasady nie składa się SD-3 i nie płaci podatku. Jeżeli przekracza, zeznanie SD-3 składa się w terminie miesiąca od powstania obowiązku podatkowego.

Przy kwocie 50 000 zł istotne są proporcje. Jeżeli cała kwota była darowizną tylko dla córki, zięć nie powinien składać SD-3, bo nie jest obdarowanym. Jeżeli darowizna była po połowie dla córki i zięcia, udział zięcia wynosi 25 000 zł i przy braku wcześniejszych darowizn od tego samego teścia mieści się w aktualnej kwocie wolnej. Gdyby natomiast cała kwota 50 000 zł została potraktowana jako darowizna dla zięcia, podatek liczony według obecnych stawek dla I grupy wyniósłby 457,35 zł, przy założeniu braku wcześniejszych darowizn od tej samej osoby.

Czy trzeba sporządzić umowę darowizny?

Przy darowiźnie pieniędzy wykonanej przelewem pisemna umowa nie jest zwykle warunkiem ważności darowizny, ale w praktyce jest bardzo przydatna. W umowie albo oświadczeniu warto wskazać: datę przekazania pieniędzy, kwotę, dane darczyńcy i obdarowanego, informację, że środki stanowią darowiznę, oraz wyjaśnienie, że tytuł przelewu był błędny albo nieprecyzyjny.

Nie należy antydatować umowy. Jeżeli dokument sporządzacie już po przelewie, powinien mieć rzeczywistą datę podpisania i wskazywać, że potwierdza darowiznę wykonaną przelewem w konkretnym dniu. Takie rozwiązanie jest bezpieczniejsze niż tworzenie dokumentu z datą wcześniejszą, która nie odpowiada prawdzie.

Czy urząd skarbowy może zakwestionować tytuł „zwrot kosztów”?

Urząd skarbowy może zapytać o przelew, zwłaszcza gdy jego tytuł sugeruje zwrot kosztów, a z okoliczności wynika darowizna rodzinna. Sam błędny tytuł nie powinien jednak przekreślać możliwości rozliczenia przelewu jako darowizny. Trzeba wtedy konsekwentnie wyjaśnić, że opis przelewu był omyłkowy albo wynikał z błędnej porady, a rzeczywistą wolą teścia było nieodpłatne przekazanie środków.

Jeżeli natomiast pieniądze rzeczywiście były zwrotem poniesionych kosztów, nie powinno się zgłaszać ich jako darowizny. Wtedy trzeba posiadać dowody poniesionych wydatków i podstawę zwrotu, na przykład faktury, potwierdzenia płatności lub ustalenia między stronami.

Czy można zwrócić przelew i zrobić nowy z prawidłowym tytułem?

Można zwrócić pieniądze i poprosić teścia o ponowny przelew z prawidłowym tytułem, zwłaszcza jeżeli błąd został zauważony od razu, pieniądze nie były używane, a strony chcą uporządkować dokumentację. W tytule zwrotu warto wpisać na przykład: „zwrot przelewu z dnia ... błędnie opisanego jako zwrot kosztów”. Nowy przelew powinien już jasno wskazywać, kto jest obdarowany, na przykład: „darowizna dla córki Anny” albo „darowizna dla Anny i Jana”.

Zwrot nie zawsze jest jednak konieczny. Jeżeli darowizna została faktycznie wykonana, a strony potrafią ją udokumentować, często wystarczy umowa lub oświadczenie wyjaśniające błędny tytuł przelewu. Nadmierne mnożenie przelewów tej samej kwoty może samo w sobie wywołać dodatkowe pytania, dlatego decyzję warto podjąć po ocenie dat, tytułów przelewów, wcześniejszych darowizn i tego, czy pieniądze były już wykorzystywane.

Warto też odróżnić zwrot błędnie opisanego przelewu od depozytu nieprawidłowego. Depozyt nieprawidłowy wymaga takiego stosunku prawnego lub okoliczności, z których wynika, że przechowawca może rozporządzać oddanymi pieniędzmi. Sam techniczny zwrot przelewu, dobrze opisany i uzasadniony korektą błędu, nie powinien być automatycznie traktowany jako depozyt nieprawidłowy. Jeżeli jednak strony faktycznie umawiały się na czasowe przechowanie pieniędzy z możliwością korzystania z nich, mogą pojawić się skutki w PCC.

Co zrobić w opisanej sytuacji?

Jeżeli teść faktycznie chciał przekazać 50 000 zł tylko swojej córce, najbezpieczniej przygotować krótką umowę darowizny albo oświadczenie, w którym teść potwierdzi, że obdarowaną była córka, a przelew na wspólny rachunek małżonków wynikał wyłącznie z organizacji finansów domowych. Żona powinna następnie ocenić, czy ma obowiązek złożenia SD-Z2. Przy przekroczeniu kwoty wolnej zgłoszenie należy złożyć w terminie 6 miesięcy od otrzymania pieniędzy, aby zachować zwolnienie. Jeżeli środki są regularnie przekazywane w przeciwnym kierunku — przez dziecko rodzicom — zobacz comiesięczne przelewy dla rodziców i obowiązki wobec urzędu skarbowego.

Jeżeli darowizna miała być dla obojga małżonków, trzeba rozliczyć osobno część przypadającą na żonę i część przypadającą na męża. Żona, jako córka darczyńcy, może korzystać ze zwolnienia dla grupy „0”. Mąż, jako zięć, jest w I grupie podatkowej, ale nie w grupie „0”, dlatego decydująca będzie wartość jego części darowizny oraz wcześniejsze darowizny od tego samego teścia.

Od 2026 r. w określonych sytuacjach można starać się o przywrócenie terminu do zgłoszenia nabycia od najbliższej rodziny, jeżeli przekroczenie terminu nastąpiło bez winy podatnika. Nie jest to jednak rozwiązanie automatyczne i nie warto traktować go jako zamiennika terminowego złożenia SD-Z2.

FAQ

Czy urząd skarbowy uzna przelew opisany jako „zwrot kosztów” za darowiznę?

Może tak zrobić, jeżeli z okoliczności wynika, że nie było żadnych kosztów do zwrotu, a strony faktycznie chciały nieodpłatnie przekazać pieniądze. Błędny tytuł przelewu wymaga wyjaśnienia, ale nie wyklucza darowizny.

Czy żona musi złożyć SD-Z2 po darowiźnie od ojca?

Tak, jeżeli łączna wartość darowizn od ojca przekracza kwotę wolną i żona chce skorzystać z pełnego zwolnienia dla najbliższej rodziny. Termin wynosi 6 miesięcy od otrzymania darowizny. Przy darowiźnie pieniężnej trzeba udokumentować wpływ środków na rachunek albo przekaz pocztowy.

Czy mąż musi składać SD-3, jeżeli pieniądze wpłynęły na wspólne konto?

Nie zawsze. Jeżeli darowizna była tylko dla żony, mąż nie jest obdarowanym. Jeżeli jednak teść obdarował również zięcia, trzeba ustalić wartość części przypadającej na zięcia i sprawdzić, czy przekracza aktualną kwotę wolną dla I grupy podatkowej.

Czy trzeba oddawać przelew z błędnym tytułem?

Nie zawsze. Jeżeli strony potrafią udokumentować, że przelew był darowizną, często wystarczy umowa lub oświadczenie wyjaśniające błąd. Zwrot i ponowny przelew mogą być dobrym rozwiązaniem, gdy błąd wykryto szybko i strony chcą mieć czystą dokumentację.

Czy można sporządzić umowę darowizny po wykonaniu przelewu?

Tak, ale dokument powinien mieć rzeczywistą datę podpisania. Może potwierdzać, że darowizna została wykonana konkretnym przelewem. Nie należy tworzyć dokumentu z wcześniejszą datą, jeżeli w tej dacie nie został podpisany.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn - Dz.U. 1983 nr 45 poz. 207.
2. Serwis podatki.gov.pl: stawki, limity, formularze oraz zwolnienia w podatku od spadków i darowizn - podatki.gov.pl.
3. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93, w szczególności art. 845 i art. 890.
4. Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy - Dz.U. 1964 nr 9 poz. 59, w szczególności art. 33 pkt 2.
5. Ustawa z dnia 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych - Dz.U. 2000 nr 86 poz. 959.
6. Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 9 kwietnia 2010 r., sygn. akt III SA/Po 108/10; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 czerwca 2011 r., sygn. akt II FSK 1722/10.