Podstawowe miejsce pracy nauczyciela akademickiego a pół etatu

Podstawowe miejsce pracy nauczyciela akademickiego według aktualnych przepisów

Stary artykuł opierał się na ustawie z 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym, która została zastąpiona ustawą z 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce. Obecnie kluczowy jest art. 120 tej ustawy. Zgodnie z nim w umowie o pracę z nauczycielem akademickim wskazuje się, czy uczelnia jest podstawowym miejscem pracy.

Warunek jest jednoznaczny: uczelnia może zostać wskazana jako podstawowe miejsce pracy tylko wtedy, gdy nauczyciel akademicki jest w niej zatrudniony w pełnym wymiarze czasu pracy. Nauczyciel akademicki może mieć jednocześnie tylko jedno podstawowe miejsce pracy. Oznacza to, że przy zatrudnieniu na pół etatu uczelnia nie spełnia ustawowego warunku i nie powinna być wskazana jako podstawowe miejsce pracy.

Nie ma tu znaczenia sam tytuł naukowy profesora ani długość wcześniejszego zatrudnienia. Decydujące są aktualna podstawa zatrudnienia i aktualny wymiar etatu. Jeżeli więc po zakończeniu wcześniejszego okresu mianowania nauczyciel akademicki pozostaje na uczelni jedynie na podstawie umowy o pracę w wymiarze 1/2 etatu, nie ma obowiązku wskazywania tej uczelni jako podstawowego miejsca pracy.

Czy po zakończeniu mianowania trzeba wskazać uczelnię jako podstawowe miejsce pracy?

W aktualnym stanie prawnym zasadą jest nawiązanie stosunku pracy z pracownikiem uczelni na podstawie umowy o pracę. Dawne regulacje dotyczące mianowania nie przesądzają więc automatycznie o tym, że po zakończeniu wcześniejszego okresu zatrudnienia uczelnia musi być dalej traktowana jako podstawowe miejsce pracy.

Jeżeli umowa po zakończeniu mianowania obejmuje tylko część etatu, uczelnia nie może być podstawowym miejscem pracy w rozumieniu art. 120 ustawy. W dokumentach kadrowych należy zatem zweryfikować przede wszystkim treść aktualnej umowy: czy wskazuje uczelnię jako podstawowe miejsce pracy, jaki jest wymiar czasu pracy i czy wpis w umowie odpowiada rzeczywistemu stanowi zatrudnienia.

Gdyby w umowie albo w oświadczeniu kadrowym błędnie wskazano podstawowe miejsce pracy mimo zatrudnienia na pół etatu, warto wystąpić do uczelni o sprostowanie lub aneks. Sam wymiar zatrudnienia ma w takich sprawach zasadnicze znaczenie, bo pełny etat jest ustawowym warunkiem podstawowego miejsca pracy.

Dodatkowe zatrudnienie nauczyciela akademickiego a zgoda rektora

Osobną kwestią jest dodatkowe zatrudnienie. Zgodnie z art. 125 ustawy nauczyciel akademicki zatrudniony w uczelni publicznej, która jest jego podstawowym miejscem pracy, może za zgodą rektora podjąć lub kontynuować dodatkowe zatrudnienie tylko u jednego pracodawcy prowadzącego działalność dydaktyczną lub naukową. Rektor powinien wyrazić zgodę albo odmówić jej wyrażenia w terminie 2 miesięcy od dnia wystąpienia o zgodę, a odmowa wymaga uzasadnienia.

Ten obowiązek jest powiązany z podstawowym miejscem pracy. Jeżeli uczelnia nie jest podstawowym miejscem pracy, bo nauczyciel akademicki jest w niej zatrudniony tylko na pół etatu, należy ostrożnie odróżnić ustawowy obowiązek uzyskania zgody rektora od innych obowiązków wynikających z umowy, regulaminu pracy, statutu uczelni, przepisów o konflikcie interesów, tajemnicy lub prawach własności intelektualnej.

Ustawa przewiduje też wyjątki od obowiązku uzyskania zgody, m.in. dla zatrudnienia w określonych podmiotach współpracujących z uczelnią, w urzędach państwowych, instytucjach kultury, jednostkach systemu oświaty oraz w Centralnej Komisji Egzaminacyjnej lub okręgowych komisjach egzaminacyjnych. W praktyce trzeba jednak zawsze sprawdzić, czy dana sytuacja rzeczywiście mieści się w wyjątku i czy nie obowiązują dodatkowe regulacje wewnętrzne uczelni.

Konsekwencje błędnego wskazania podstawowego miejsca pracy

Błędne wskazanie uczelni jako podstawowego miejsca pracy może mieć skutki organizacyjne i pracownicze. Może wpływać na ocenę obowiązków pracownika, zgodność dokumentacji kadrowej, możliwość podejmowania dodatkowego zatrudnienia, a w niektórych sytuacjach także na odpowiedzialność pracowniczą.

Najpoważniejszy skutek dotyczy podjęcia dodatkowego zatrudnienia bez wymaganej zgody. W uczelni publicznej rektor może rozwiązać stosunek pracy za wypowiedzeniem z nauczycielem akademickim, który podjął lub wykonuje dodatkowe zatrudnienie bez zgody wymaganej na podstawie art. 125 ust. 1. Wypowiedzenie następuje z końcem semestru, z zachowaniem okresu wypowiedzenia.

Jeżeli nauczyciel akademicki prowadzi działalność gospodarczą, informuje o tym rektora uczelni, która jest jego podstawowym miejscem pracy. Gdy podstawowego miejsca pracy nie ma, bo żadne zatrudnienie nie jest pełnoetatowe, trzeba ocenić obowiązki informacyjne przede wszystkim na podstawie umów i regulacji obowiązujących u konkretnych pracodawców.

Pełny etat, pół etatu i zmiana uczelni w praktyce

Przy pełnym etacie można wskazać uczelnię jako podstawowe miejsce pracy, ale tylko jedną. Przy dwóch równoległych zatrudnieniach pełnoetatowych nauczyciel akademicki musi mieć jedno podstawowe miejsce pracy, a drugie zatrudnienie należy traktować jako niepodstawowe, z uwzględnieniem ograniczeń dotyczących dodatkowego zatrudnienia.

Przy pół etatu sytuacja jest prostsza: sama część etatu wyklucza status podstawowego miejsca pracy. Nie każdy etat nauczyciela albo nauczyciela akademickiego wywołuje te same skutki, dlatego przy zmianach kadrowych trzeba odróżniać przepisy dotyczące szkolnictwa wyższego od regulacji właściwych dla szkół i placówek oświatowych.

Jeżeli planowana jest zmiana miejsca pracy, przejście na inną uczelnię albo równoległa praca w kilku jednostkach, najbezpieczniej ustalić kolejność czynności: najpierw analiza aktualnej umowy i wymiaru etatu, następnie ewentualny wniosek o zgodę rektora, a dopiero potem podpisanie nowej umowy.

Jak uporządkować dokumenty kadrowe?

W praktyce warto wykonać kilka prostych kroków:

• sprawdzić aktualną umowę o pracę i wpis dotyczący podstawowego miejsca pracy,
• porównać wpis w umowie z rzeczywistym wymiarem etatu,
• ustalić, czy uczelnia jest publiczna czy niepubliczna, ponieważ w uczelni niepublicznej statut może odmiennie regulować część zasad dodatkowego zatrudnienia,
• sprawdzić regulamin pracy, statut i ewentualne zarządzenia rektora dotyczące dodatkowego zatrudnienia,
• w razie niezgodności złożyć wniosek o korektę dokumentów albo o pisemne stanowisko uczelni.

W opisanej sytuacji najważniejszy wniosek jest następujący: zatrudnienie na pół etatu nie daje podstaw do wskazania tej uczelni jako podstawowego miejsca pracy. Jeżeli więc po zakończeniu mianowania pracownik pozostaje na uczelni tylko na 1/2 etatu, zasadniczo nie powinien składać oświadczenia, że ta uczelnia jest jego podstawowym miejscem pracy.

FAQ

Czy uczelnia może być podstawowym miejscem pracy przy pół etatu?

Nie. Warunkiem wskazania uczelni jako podstawowego miejsca pracy jest zatrudnienie w pełnym wymiarze czasu pracy. Pół etatu nie spełnia tego warunku.

Czy tytuł profesora zmienia zasady podstawowego miejsca pracy?

Nie. Tytuł naukowy profesora nie znosi wymogu pełnego etatu. O statusie podstawowego miejsca pracy decyduje przede wszystkim aktualna umowa o pracę i wymiar zatrudnienia.

Czy nauczyciel akademicki może mieć dwa podstawowe miejsca pracy?

Nie. Ustawa wprost stanowi, że nauczyciel akademicki może mieć jednocześnie tylko jedno podstawowe miejsce pracy.

Czy zawsze trzeba mieć zgodę rektora na dodatkową pracę?

Nie zawsze. Ustawowy obowiązek zgody dotyczy przede wszystkim nauczyciela akademickiego zatrudnionego w uczelni publicznej, która jest jego podstawowym miejscem pracy, gdy podejmuje albo kontynuuje dodatkowe zatrudnienie u pracodawcy prowadzącego działalność dydaktyczną lub naukową. Trzeba jednak sprawdzić także umowę, statut i regulamin pracy.

Co zrobić, gdy umowa błędnie wskazuje podstawowe miejsce pracy?

Najlepiej wystąpić do uczelni o sprostowanie dokumentacji albo zawarcie aneksu. Przy zatrudnieniu na pół etatu wpis o podstawowym miejscu pracy jest sprzeczny z ustawowym warunkiem pełnego wymiaru czasu pracy.

Źródła

• Ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, w szczególności art. 117, art. 119, art. 120, art. 123 i art. 125 — tekst jednolity w serwisie Sejmu RP.
• Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy — w zakresie ogólnych zasad stosunku pracy, jeżeli ustawa o szkolnictwie wyższym i nauce nie przewiduje regulacji szczególnej.