Alimenty z USA – jak wyegzekwować polski wyrok?

Alimenty od rodzica mieszkającego w USA – od czego zacząć?

Jeżeli dziecko mieszka w Polsce, a ojciec albo matka dziecka przebywa w Stanach Zjednoczonych, pierwsze pytanie brzmi: czy istnieje już prawomocne orzeczenie alimentacyjne. Obowiązek alimentacyjny rodziców wobec dziecka wynika z art. 133 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Wysokość alimentów zależy od usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego oraz zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego, co wynika z art. 135 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Jeżeli alimenty zostały już zasądzone w Polsce, można wystąpić o ich dochodzenie w USA. Jeżeli wyroku jeszcze nie ma, najpierw trzeba rozważyć uzyskanie tytułu alimentacyjnego. W sprawach alimentacyjnych przed sądami państw członkowskich Unii Europejskiej znaczenie ma art. 3 rozporządzenia Rady (WE) nr 4/2009 z dnia 18 grudnia 2008 r., który przewiduje m.in. właściwość sądu miejsca zwykłego pobytu wierzyciela alimentacyjnego. W praktyce może to umożliwiać prowadzenie sprawy o alimenty w Polsce, jeżeli dziecko ma tu zwykły pobyt.

Jeżeli dopiero planujesz pozew i drugi rodzic mieszka poza Polską, przydatne mogą być zasady opisane w materiale o tym, jak dochodzić alimenty transgraniczne.

Jaka procedura obowiązuje obecnie między Polską a USA?

W relacjach z USA aktualnie kluczowe znaczenie ma Konwencja o międzynarodowym dochodzeniu alimentów na rzecz dzieci i innych członków rodziny, sporządzona w Hadze dnia 23 listopada 2007 r. Stany Zjednoczone są stroną tej konwencji, a Polska jest nią związana jako państwo członkowskie Unii Europejskiej. Nie jest więc aktualne założenie, że trzeba czekać na wejście w życie nowych regulacji – mechanizm konwencyjny funkcjonuje.

Konwencja haska z 2007 r. opiera się na współpracy organów centralnych. Zgodnie z art. 6 ust. 1 tej konwencji organy centralne współpracują ze sobą i wspierają dochodzenie alimentów. Zgodnie z art. 10 ust. 1 lit. a i b konwencji można złożyć m.in. wniosek o uznanie lub uznanie i wykonanie orzeczenia oraz wniosek o wykonanie orzeczenia wydanego lub uznanego w państwie wezwanym.

Ważne jest także art. 32 ust. 1 Konwencji haskiej z 2007 r., zgodnie z którym wykonanie orzeczenia odbywa się zgodnie z prawem państwa wezwanego. Oznacza to, że po przekazaniu sprawy do USA dalsze czynności egzekucyjne prowadzone są według prawa amerykańskiego, najczęściej według procedur właściwego stanu.

Co można egzekwować w USA?

Wniosek może obejmować zarówno alimenty bieżące, jak i zaległości. Trzeba jednak starannie wyliczyć zaległe raty, odsetki i okres, za który są dochodzone. Roszczenia o świadczenia alimentacyjne przedawniają się z upływem 3 lat na podstawie art. 137 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Jeżeli wcześniej były podejmowane czynności przed sądem albo organem egzekucyjnym w celu dochodzenia roszczenia, bieg przedawnienia mógł zostać przerwany na podstawie art. 123 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny.

Przedawnienie nie oznacza automatycznego wygaśnięcia długu, ale może dawać dłużnikowi zarzut przeciwko dochodzeniu starszych należności. Zgodnie z art. 117 § 2 Kodeksu cywilnego po upływie terminu przedawnienia ten, przeciwko komu przysługuje roszczenie, może uchylić się od jego zaspokojenia, chyba że zrzeka się korzystania z zarzutu przedawnienia. W sprawach transgranicznych warto więc osobno sprawdzić, które raty są jeszcze realnie dochodzone i czy podejmowane wcześniej działania przerwały bieg przedawnienia.

Jakie dokumenty przygotować do dochodzenia alimentów w USA?

Zakres dokumentów zależy od tego, czy chodzi o uznanie i wykonanie polskiego wyroku, samo wykonanie orzeczenia już uznanego, czy dopiero ustalenie alimentów. Co do zasady potrzebne są dokumenty potwierdzające istnienie obowiązku alimentacyjnego, dane dłużnika oraz wysokość zaległości.

Jeżeli sprawa wiąże się również z rozwodem, miejscem pobytu dziecka albo wcześniejszym orzeczeniem zagranicznym, trzeba ocenić, które orzeczenie ma być podstawą dochodzenia alimentów. Wątpliwości dotyczące wyboru państwa do prowadzenia sprawy rozwodowej omawia materiał o tym, kiedy rozważyć rozwód USA.

Jak przebiega postępowanie po przekazaniu sprawy do USA?

Po przygotowaniu wniosku sprawa trafia do organów właściwych w USA. Zgodnie z art. 10 Konwencji haskiej z 2007 r. przedmiotem wniosku może być m.in. uznanie i wykonanie orzeczenia alimentacyjnego. Zgodnie z art. 20 ust. 1 konwencji podstawą uznania i wykonania może być m.in. zwykły pobyt pozwanego w państwie pochodzenia w czasie wszczęcia postępowania albo poddanie się przez niego jurysdykcji.

Po stronie amerykańskiej sprawą zajmują się właściwe organy stanowe odpowiedzialne za egzekwowanie świadczeń alimentacyjnych. Środki egzekucyjne zależą od prawa danego stanu, ale w praktyce mogą obejmować potrącenia z wynagrodzenia, zajęcie zwrotu podatku, działania wobec rachunków bankowych, wpisy do rejestrów dłużników albo ograniczenia związane z dokumentami i licencjami. Wynika to z zasady z art. 32 ust. 1 Konwencji haskiej z 2007 r., zgodnie z którą wykonanie odbywa się według prawa państwa wezwanego.

Nie należy zakładać, że sam fakt posiadania polskiego wyroku natychmiast spowoduje wpływ środków na konto. Postępowanie może potrwać, zwłaszcza gdy dłużnik zmienia adres, ukrywa dochody, pracuje nieregularnie albo przebywa w innym stanie niż wskazany we wniosku.

Co, jeśli nie znam dokładnego adresu dłużnika w USA?

Konwencja haska z 2007 r. przewiduje współpracę organów centralnych także w zakresie pomocy przy ustaleniu miejsca pobytu dłużnika. Zgodnie z art. 6 ust. 2 lit. b tej konwencji organy centralne podejmują odpowiednie działania w celu pomocy w ustaleniu miejsca pobytu dłużnika lub wierzyciela. Nie oznacza to jednak, że wierzyciel może złożyć całkowicie pusty wniosek.

Warto przekazać wszystkie posiadane dane: ostatni adres, stan, miejsce pracy, zawód, numer telefonu, adres e-mail, datę urodzenia, dane rodziny dłużnika, informacje z mediów społecznościowych, numer sprawy w USA, jeżeli taka sprawa już się toczyła. Jeżeli problem dotyczy także pobytu dziecka poza Polską, zobacz omówienie zasad właściwości sądu, gdy dziecko za granicą ma znaczenie dla sprawy alimentacyjnej.

Czy wyższe zarobki w USA mają znaczenie dla wysokości alimentów?

Tak, ale trzeba to wykazać. Zgodnie z art. 135 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego sąd ustala alimenty według usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego oraz możliwości zarobkowych i majątkowych zobowiązanego. Możliwości zarobkowe to nie zawsze faktycznie deklarowany dochód – sąd może oceniać także kwalifikacje, doświadczenie, rynek pracy i realną zdolność do osiągania dochodów.

Jeżeli po wydaniu wyroku sytuacja uległa zmianie, np. dłużnik zaczął pracować w USA i zarabia znacznie więcej, można rozważyć pozew o podwyższenie alimentów. Podstawą jest art. 138 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, zgodnie z którym w razie zmiany stosunków można żądać zmiany orzeczenia lub umowy dotyczącej obowiązku alimentacyjnego. Praktyczne znaczenie tego zagadnienia omawia artykuł o tym, jak zarobki za granicą wpływają na podwyższenie alimentów.

Przykłady

Poniższe przykłady pokazują, jak różne okoliczności mogą wpływać na sposób dochodzenia alimentów od osoby mieszkającej w USA.

Najczęstsze pytania

Czy polski komornik może prowadzić egzekucję w USA?

Nie. Polski komornik działa w granicach polskiego systemu egzekucyjnego. Jeżeli dłużnik i jego majątek znajdują się w USA, wykonanie orzeczenia odbywa się w USA zgodnie z art. 32 ust. 1 Konwencji haskiej z 2007 r., czyli według prawa państwa wezwanego.

Czy można dochodzić alimentów zaległych sprzed wielu lat?

Można je ująć w zestawieniu zaległości, ale trzeba uwzględnić przedawnienie. Art. 137 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego przewiduje 3-letni termin przedawnienia roszczeń o świadczenia alimentacyjne. W konkretnej sprawie trzeba sprawdzić, czy bieg przedawnienia został przerwany, np. przez czynność przed sądem lub organem egzekucyjnym zgodnie z art. 123 § 1 pkt 1 Kodeksu cywilnego.

Czy brak kontaktu ojca z dzieckiem zwalnia go z alimentów?

Nie. Obowiązek alimentacyjny rodziców wobec dziecka wynika z art. 133 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego i nie zależy od tego, czy rodzic utrzymuje kontakty z dzieckiem. Brak kontaktu może mieć znaczenie w innych sprawach rodzinnych, ale sam w sobie nie uchyla obowiązku alimentacji.

Czy trzeba mieć adwokata w USA?

Nie zawsze. Konwencja haska z 2007 r. przewiduje współpracę organów centralnych, a art. 14 konwencji reguluje skuteczny dostęp do procedur. W praktyce pomoc prawnika może być potrzebna, gdy sprawa jest sporna, dłużnik kwestionuje orzeczenie, trzeba ustalić ojcostwo albo prowadzić dodatkowe postępowanie w konkretnym stanie.

Czy można najpierw podwyższyć alimenty w Polsce, a potem egzekwować je w USA?

Tak, jeżeli istnieją podstawy do zmiany wysokości alimentów. Zgodnie z art. 138 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w razie zmiany stosunków można żądać zmiany orzeczenia alimentacyjnego. Po uzyskaniu nowego prawomocnego orzeczenia można dochodzić jego wykonania za granicą.

Podsumowanie

Dochowanie alimentów od rodzica mieszkającego w USA jest możliwe, ale wymaga prawidłowego przygotowania dokumentów i przejścia przez procedurę międzynarodową. Obecnie podstawowe znaczenie ma Konwencja haska z 23 listopada 2007 r., a nie dawne, mniej przejrzyste rozwiązania oparte wyłącznie na wzajemności. Najważniejsze jest ustalenie, czy istnieje wykonalny wyrok alimentacyjny, dokładne wyliczenie zaległości oraz zebranie jak największej liczby danych o dłużniku.

Każda sprawa transgraniczna wymaga indywidualnej oceny, zwłaszcza gdy w grę wchodzą zaległości sprzed wielu lat, brak adresu dłużnika, wcześniejszy rozwód w USA albo konieczność podwyższenia alimentów.

Źródła

• Art. 133 § 1, art. 135 § 1, art. 137 § 1 i art. 138 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy.
• Art. 117 § 2 i art. 123 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny.
• Art. 3 rozporządzenia Rady (WE) nr 4/2009 z dnia 18 grudnia 2008 r. w sprawie jurysdykcji, prawa właściwego, uznawania i wykonywania orzeczeń oraz współpracy w zakresie zobowiązań alimentacyjnych.
• Art. 6, art. 10, art. 14, art. 20 i art. 32 Konwencji o międzynarodowym dochodzeniu alimentów na rzecz dzieci i innych członków rodziny, sporządzonej w Hadze dnia 23 listopada 2007 r.
• Protokół haski z dnia 23 listopada 2007 r. o prawie właściwym dla zobowiązań alimentacyjnych.