Umowa-zlecenie a prawo do świadczenia przedemerytalnego

Sprawy o świadczenie przedemerytalne często rozstrzygają się nie na podstawie samego faktu wykonywania zlecenia, lecz na podstawie kolejności zdarzeń i dokumentów: daty rozwiązania umowy o pracę, przyczyny tego rozwiązania, daty zakończenia zlecenia, rejestracji w urzędzie pracy, okresu pobierania zasiłku oraz terminu złożenia wniosku do ZUS.

W opisanej sytuacji odmowa ZUS oparta wyłącznie na tym, że po rozwiązaniu stosunku pracy istniał jeszcze tytuł do ubezpieczeń z umowy-zlecenia, może być wątpliwa. Jeżeli umowa-zlecenie ustała przed rejestracją jako osoba bezrobotna, a pozostałe warunki ustawowe zostały spełnione, warto rozważyć odwołanie od decyzji.

Kiedy przysługuje świadczenie przedemerytalne?

Podstawowe warunki nabycia prawa do świadczenia przedemerytalnego określa art. 2 ustawy z dnia 30 kwietnia 2004 r. o świadczeniach przedemerytalnych. Przepis ten przewiduje kilka odrębnych podstaw nabycia świadczenia, zależnych między innymi od wieku, stażu ubezpieczeniowego, przyczyny utraty zatrudnienia oraz rodzaju wcześniejszej aktywności zawodowej.

W przypadku pracownika, z którym rozwiązano stosunek pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy, najczęściej znaczenie ma art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 kwietnia 2004 r. o świadczeniach przedemerytalnych. Zgodnie z tym przepisem świadczenie może przysługiwać osobie, która do dnia rozwiązania stosunku pracy lub stosunku służbowego z przyczyn dotyczących zakładu pracy, u pracodawcy, u którego była zatrudniona lub pozostawała w stosunku służbowym przez okres nie krótszy niż 6 miesięcy, ukończyła co najmniej 55 lat jako kobieta albo 60 lat jako mężczyzna oraz posiada okres uprawniający do emerytury wynoszący co najmniej 30 lat dla kobiet i 35 lat dla mężczyzn. Jeżeli stosunek pracy kończy się nie w klasycznym zwolnieniu, lecz po odmowie przyjęcia wypowiedzenia zmieniającego, warto sprawdzić wpływ odmowy nowych warunków pracy na prawo do świadczenia przedemerytalnego.

Inną podstawą może być art. 2 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 30 kwietnia 2004 r. o świadczeniach przedemerytalnych. Przepis ten dotyczy osoby, która do dnia rozwiązania stosunku pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy, u pracodawcy, u którego była zatrudniona przez okres nie krótszy niż 6 miesięcy, posiada okres uprawniający do emerytury wynoszący co najmniej 35 lat dla kobiet i 40 lat dla mężczyzn. W tej podstawie ustawodawca nie wskazuje minimalnego wieku, lecz wymaga dłuższego stażu.

Okres uprawniający do emerytury ustala się zgodnie z art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 30 kwietnia 2004 r. o świadczeniach przedemerytalnych, z uwzględnieniem zasad wynikających z przepisów ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, w szczególności dotyczących okresów składkowych i nieskładkowych.

Warunki wspólne po utracie zatrudnienia

Samo spełnienie warunku wieku, stażu i przyczyny rozwiązania umowy o pracę nie wystarcza. Art. 2 ust. 3 ustawy z dnia 30 kwietnia 2004 r. o świadczeniach przedemerytalnych wymaga dodatkowo, aby osoba ubiegająca się o świadczenie spełniła warunki związane z bezrobociem.

W praktyce oznacza to, że osoba ubiegająca się o świadczenie musi po utracie zatrudnienia przejść etap rejestracji w powiatowym urzędzie pracy i pobierania zasiłku dla bezrobotnych. Zgodnie z art. 2 ust. 3 ustawy z dnia 30 kwietnia 2004 r. o świadczeniach przedemerytalnych świadczenie przysługuje po upływie co najmniej 180 dni pobierania zasiłku dla bezrobotnych, jeżeli osoba nadal jest zarejestrowana jako bezrobotna, w okresie pobierania zasiłku nie odmówiła bez uzasadnionej przyczyny propozycji odpowiedniej pracy lub innej formy aktywizacji przewidzianej w przepisach o rynku pracy oraz złożyła wniosek w wymaganym terminie.

Termin na złożenie wniosku do ZUS wynosi co do zasady 30 dni od dnia wydania przez powiatowy urząd pracy dokumentu poświadczającego co najmniej 180-dniowy okres pobierania zasiłku dla bezrobotnych. Wynika to z art. 2 ust. 3 pkt 3 ustawy z dnia 30 kwietnia 2004 r. o świadczeniach przedemerytalnych.

Jeżeli w okresie pobierania zasiłku dla bezrobotnych osoba wykonywała zatrudnienie, inną pracę zarobkową, prace interwencyjne albo roboty publiczne i wykonywanie tej pracy ustało po upływie 180 dni pobierania zasiłku, znaczenie może mieć dodatkowy termin określony w art. 2 ust. 5 ustawy z dnia 30 kwietnia 2004 r. o świadczeniach przedemerytalnych. W takich sytuacjach termin liczy się od ustania tego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, dlatego daty trzeba sprawdzić bardzo dokładnie.

Czy umowa-zlecenie po etacie przekreśla świadczenie?

Umowa-zlecenie jest tytułem do ubezpieczeń społecznych na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Jeżeli zleceniobiorca podlega z tego tytułu ubezpieczeniom, ZUS widzi w systemie, że po ustaniu etatu istniał inny tytuł ubezpieczeniowy. Nie oznacza to jednak automatycznie, że świadczenie przedemerytalne nie przysługuje.

Kluczowe pytanie brzmi: czy ustawa o świadczeniach przedemerytalnych wymaga, aby rejestracja jako osoba bezrobotna nastąpiła bezpośrednio po rozwiązaniu umowy o pracę z przyczyn dotyczących zakładu pracy? W odniesieniu do podstawy z art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 kwietnia 2004 r. o świadczeniach przedemerytalnych przepis nie zawiera takiego bezwzględnego wymogu. Wymaga natomiast, aby na dzień rozwiązania stosunku pracy były spełnione warunki wieku, stażu, co najmniej 6-miesięcznego zatrudnienia u tego pracodawcy i przyczyny rozwiązania stosunku pracy.

Jeżeli więc umowa o pracę została rozwiązana z przyczyn dotyczących zakładu pracy, a po jej rozwiązaniu trwała jeszcze wcześniej zawarta umowa-zlecenie, która następnie wygasła przed rejestracją w urzędzie pracy, sama ta okoliczność nie powinna być traktowana jako automatyczna przeszkoda. Trzeba jednak udowodnić, że właściwą przyczyną utraty pracowniczego zatrudnienia były przyczyny dotyczące zakładu pracy, a nie dobrowolne zakończenie aktywności zawodowej bez związku z tą przyczyną.

Takie podejście jest zgodne z kierunkiem orzecznictwa Sądu Najwyższego, w tym z uchwałą Sądu Najwyższego z dnia 2 lipca 2013 r., sygn. akt III UZP 2/13, w której zaakcentowano, że wystąpienie po rozwiązaniu stosunku pracy innego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej nie musi samo przez się pozbawiać prawa do świadczenia przedemerytalnego, jeżeli ustawowe warunki zostały spełnione.

Jak ocenić decyzję ZUS w opisanej sytuacji?

W opisanym przypadku kobieta ma 60 lat i ponad 30 lat okresów uprawniających do emerytury. Jeżeli umowę o pracę rozwiązano z przyczyn dotyczących zakładu pracy, a zatrudnienie u tego pracodawcy trwało co najmniej 6 miesięcy, to co do zasady może ona mieścić się w podstawie z art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 kwietnia 2004 r. o świadczeniach przedemerytalnych.

Fakt, że równolegle istniała umowa-zlecenie, która zakończyła się miesiąc po ustaniu umowy o pracę, nie powinien być oceniany automatycznie jako przerwanie prawa do świadczenia. Ma znaczenie to, że rejestracja w urzędzie pracy nastąpiła po zakończeniu zlecenia, następnie przez co najmniej 180 dni pobierano zasiłek dla bezrobotnych, a wniosek do ZUS został złożony w terminie określonym w art. 2 ust. 3 pkt 3 ustawy z dnia 30 kwietnia 2004 r. o świadczeniach przedemerytalnych.

Odmowa ZUS może być zasadna, jeżeli z dokumentów wynikałoby na przykład, że umowa o pracę nie została rozwiązana z przyczyn dotyczących zakładu pracy, brakowało wymaganego stażu, zasiłek dla bezrobotnych nie był pobierany przez wymagane 180 dni, wniosek został złożony po terminie albo wnioskodawczyni w dniu złożenia wniosku nie była już zarejestrowana jako osoba bezrobotna. Jeżeli jednak jedyną przyczyną odmowy jest samo istnienie zlecenia po rozwiązaniu etatu, decyzję warto zaskarżyć.

Odwołanie od decyzji ZUS

Od decyzji ZUS odmawiającej prawa do świadczenia przedemerytalnego można wnieść odwołanie do sądu. Zgodnie z art. 83 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych od decyzji organu rentowego przysługuje odwołanie na zasadach określonych w Kodeksie postępowania cywilnego.

Termin wynosi miesiąc od doręczenia odpisu decyzji. Wynika to z art. 477⁹ § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego. Odwołanie wnosi się do sądu właściwego w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych, ale składa się je za pośrednictwem oddziału ZUS, który wydał decyzję. Można je złożyć pisemnie albo ustnie do protokołu w ZUS.

W odwołaniu warto wskazać, że art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 kwietnia 2004 r. o świadczeniach przedemerytalnych nie wprowadza bezwzględnego zakazu posiadania po rozwiązaniu stosunku pracy innego tytułu ubezpieczeniowego, jeżeli ten tytuł ustał przed rejestracją jako osoba bezrobotna, a pozostałe warunki ustawowe zostały spełnione. Należy też przedłożyć dokumenty potwierdzające daty i przyczyny zakończenia obu umów.

Jakie dokumenty przygotować?

Do wniosku lub odwołania warto przygotować przede wszystkim świadectwo pracy z prawidłowo wskazaną podstawą i przyczyną rozwiązania stosunku pracy, dokumenty potwierdzające okresy składkowe i nieskładkowe, umowę-zlecenie wraz z dokumentem potwierdzającym jej zakończenie, zaświadczenie z urzędu pracy o pobieraniu zasiłku dla bezrobotnych przez co najmniej 180 dni oraz potwierdzenie daty złożenia wniosku do ZUS.

Jeżeli świadectwo pracy nie wskazuje jasno, że rozwiązanie nastąpiło z przyczyn dotyczących zakładu pracy, może być potrzebne sprostowanie świadectwa pracy albo inne dowody, na przykład porozumienie rozwiązujące umowę, wypowiedzenie, regulamin zwolnień, pismo pracodawcy albo dokumenty dotyczące likwidacji stanowiska.

FAQ

Podsumowanie

W opisanym stanie faktycznym ZUS nie powinien poprzestać na stwierdzeniu, że po rozwiązaniu umowy o pracę istniała jeszcze umowa-zlecenie. Jeżeli zlecenie zakończyło się przed rejestracją w urzędzie pracy, a osoba spełniła warunki z art. 2 ust. 1 pkt 2 oraz art. 2 ust. 3 ustawy z dnia 30 kwietnia 2004 r. o świadczeniach przedemerytalnych, odmowa może być nieprawidłowa.

Ostateczna ocena zależy jednak od dokumentów: treści świadectwa pracy, przyczyny rozwiązania umowy, dat zakończenia zlecenia i rejestracji w urzędzie pracy, okresu pobierania zasiłku oraz daty złożenia wniosku do ZUS. Jeżeli termin na odwołanie jeszcze nie upłynął, warto złożyć odwołanie i powołać się na konkretne przepisy oraz orzecznictwo.

Źródła

• Art. 2 ust. 1 pkt 2, art. 2 ust. 1 pkt 5, art. 2 ust. 2, art. 2 ust. 3 i art. 2 ust. 5 ustawy z dnia 30 kwietnia 2004 r. o świadczeniach przedemerytalnych.
• Art. 6 ust. 1 pkt 4 i art. 83 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
• Art. 477⁹ § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego.
• Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 2 lipca 2013 r., sygn. akt III UZP 2/13.