Nieobecność świadka w sądzie – grzywna i usprawiedliwienie

Obowiązek stawienia się świadka w sprawie cywilnej

Jeżeli sąd prawidłowo wezwał świadka na rozprawę lub inne posiedzenie w sprawie cywilnej, świadek powinien stawić się w wyznaczonym terminie. Sankcja za brak stawiennictwa wynika bezpośrednio z art. 274 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego. Przepis ten stanowi, że za nieusprawiedliwione niestawiennictwo sąd skaże świadka na grzywnę, wezwie go powtórnie, a w razie ponownego niestawiennictwa skaże go na ponowną grzywnę i może zarządzić jego przymusowe sprowadzenie.

Nieobecność świadka ocenia się więc przede wszystkim przez pryzmat tego, czy wezwanie zostało skutecznie doręczone i czy istniała realna, ważna przyczyna braku stawiennictwa. Jeżeli problem dotyczy błędnego albo nieaktualnego adresu, znaczenie może mieć także adres świadka i doręczenie wezwania.

Ważne jest również to, że prawo do odmowy zeznań nie oznacza prawa do zignorowania wezwania. Osoby wskazane w art. 261 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego, na przykład małżonek strony, jej wstępni, zstępni, rodzeństwo lub powinowaci w tej samej linii lub stopniu, mogą w określonych sprawach odmówić zeznań, ale zasadniczo powinny stawić się w sądzie i tam powołać się na to uprawnienie. Szerzej tę kwestię omawia artykuł o tym, kiedy dopuszczalna jest odmowa zeznań.

Jaka grzywna grozi świadkowi za nieobecność w sądzie?

Art. 274 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego nie podaje konkretnej kwoty grzywny dla świadka. W takiej sytuacji stosuje się art. 163 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego, zgodnie z którym jeżeli kodeks przewiduje grzywnę bez określenia jej wysokości, grzywnę wymierza się w kwocie do 3000 zł. Grzywny ściąga się w drodze egzekucji sądowej na rzecz Skarbu Państwa.

Grzywna w wysokości 1000 zł mieści się więc w ustawowym limicie. Nie oznacza to jednak, że w każdej sprawie taka kwota jest automatycznie prawidłowa. Sąd powinien oceniać okoliczności konkretnej sprawy, w tym to, czy świadek wcześniej stawiał się na wezwania, czy jego nieobecność spowodowała odroczenie rozprawy oraz czy brak stawiennictwa był zawiniony.

Jak usprawiedliwić nieobecność świadka?

Najważniejszy jest art. 275 Kodeksu postępowania cywilnego. Zgodnie z tym przepisem świadek może usprawiedliwić niestawiennictwo w ciągu tygodnia od daty doręczenia mu postanowienia skazującego na grzywnę albo na pierwszym posiedzeniu, na które zostanie wezwany. Jeżeli sąd uzna usprawiedliwienie, zwolni świadka od grzywny i od przymusowego sprowadzenia. Postanowienie w tej sprawie może zapaść na posiedzeniu niejawnym.

W praktyce najlepiej nie czekać do kolejnej rozprawy. Warto złożyć pisemny wniosek do sądu, który nałożył grzywnę, wskazać sygnaturę akt, datę rozprawy, przyczynę nieobecności i dołączyć dokumenty. Jeżeli nieobecność była skutkiem choroby, zastosowanie ma art. 214¹ § 1 Kodeksu postępowania cywilnego, zgodnie z którym usprawiedliwienie niestawiennictwa z powodu choroby świadka wymaga przedstawienia zaświadczenia potwierdzającego niemożność stawienia się, wystawionego przez lekarza sądowego. Szersze zasady dokumentowania choroby opisujemy w materiale o usprawiedliwieniu nieobecności w sądzie z powodu choroby.

Jeżeli przyczyną nieobecności nie była choroba, można powołać się na inną ważną przyczynę, na przykład nagłe zdarzenie rodzinne, wypadek, awarię uniemożliwiającą dojazd, wezwanie do innego organu albo szczególnie istotny obowiązek zawodowy. Każdą z tych okoliczności trzeba możliwie udokumentować, na przykład potwierdzeniem pobytu w szpitalu, biletem, zaświadczeniem od pracodawcy, korespondencją służbową lub innym wiarygodnym dokumentem.

Co zrobić po otrzymaniu postanowienia o grzywnie?

Po doręczeniu postanowienia o ukaraniu grzywną świadek powinien działać szybko. W pierwszej kolejności warto sprawdzić datę doręczenia, treść pouczenia oraz to, czy sąd wyznaczył już kolejny termin stawiennictwa. Następnie należy przygotować wniosek o uchylenie grzywny na podstawie art. 275 Kodeksu postępowania cywilnego, jeżeli istnieje realna przyczyna usprawiedliwiająca nieobecność.

W piśmie warto zawrzeć:

• oznaczenie sądu i sygnaturę akt,
• dane świadka,
• wskazanie, że pismo dotyczy usprawiedliwienia niestawiennictwa i uchylenia grzywny,
• krótki, konkretny opis przyczyny nieobecności,
• wniosek o zwolnienie od grzywny na podstawie art. 275 Kodeksu postępowania cywilnego,
• załączniki potwierdzające przyczynę nieobecności,
• własnoręczny podpis, jeżeli pismo jest składane w formie papierowej.

Samo zapomnienie o rozprawie zwykle nie jest mocnym usprawiedliwieniem. Jeżeli jednak świadek ma szczególne okoliczności, które tłumaczą pomyłkę, na przykład nagłe zdarzenie losowe, pobyt w szpitalu bliskiej osoby albo brak realnej możliwości odebrania korespondencji, warto je dokładnie opisać i udokumentować.

Zażalenie na grzywnę dla świadka

Niezależnie od wniosku o usprawiedliwienie niestawiennictwa świadek może rozważyć zażalenie. Art. 394^1a § 1 pkt 5 Kodeksu postępowania cywilnego przewiduje zażalenie do innego składu sądu pierwszej instancji między innymi na postanowienia w przedmiocie skazania świadka na grzywnę, zarządzenia przymusowego sprowadzenia oraz odmowy zwolnienia świadka od grzywny.

Zażalenie może dotyczyć na przykład tego, że świadek nie został prawidłowo wezwany, że istniały ważne przyczyny nieobecności albo że wysokość grzywny jest nieproporcjonalna do okoliczności sprawy. Termin i sposób złożenia środka zaskarżenia należy sprawdzić w pouczeniu doręczonym razem z postanowieniem. Zasady wnoszenia zażalenia wynikają w szczególności z art. 394 § 2 Kodeksu postępowania cywilnego, stosowanego odpowiednio do zażaleń przewidzianych w przepisach szczególnych.

Czy sąd może przymusowo sprowadzić świadka?

Tak. Art. 274 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego przewiduje taką możliwość przy ponownym niestawiennictwie świadka. Najpierw sąd nakłada grzywnę i ponownie wzywa świadka. Dopiero gdy świadek ponownie się nie stawi, sąd może zarządzić przymusowe sprowadzenie. W praktyce jest to środek dotkliwy, dlatego tym bardziej warto reagować już po pierwszej grzywnie.

Jeżeli sąd przyjmie usprawiedliwienie niestawiennictwa, art. 275 Kodeksu postępowania cywilnego nakazuje zwolnić świadka nie tylko od grzywny, lecz także od przymusowego sprowadzenia.

FAQ

Źródła

• art. 163 § 1, art. 214¹ § 1, art. 261 § 1, art. 274 § 1, art. 275, art. 394 § 2 oraz art. 394^1a § 1 pkt 5 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego, tekst jednolity Dz.U. 2024 poz. 1568 ze zm.