Rozwiązanie umowy zlecenia gdy nie ma pracy dla zleceniobiorcy

Brak pracy dla zleceniobiorcy a dalsze trwanie umowy

Umowa zlecenia jest umową cywilnoprawną. Co do zasady nie stosuje się do niej przepisów Kodeksu pracy o czasie pracy, przestoju czy wypowiedzeniu umowy o pracę. O tym, jakie obowiązki mają strony, decydują przede wszystkim postanowienia umowy oraz przepisy Kodeksu cywilnego o zleceniu, a przy usługach nieuregulowanych innymi przepisami także art. 750 Kodeksu cywilnego.

Jeżeli strony zawarły umowę na rok, a w jednym miesiącu zleceniobiorca nie wykonał żadnych czynności, nie oznacza to jeszcze, że umowa przestała obowiązywać. Umowa trwa nadal, dopóki nie upłynie termin, na jaki została zawarta, albo dopóki nie zostanie rozwiązana w sposób przewidziany w umowie lub w przepisach.

Inaczej będzie tylko wtedy, gdy sama umowa zawiera wyraźną klauzulę, że brak realizacji zlecenia przez określony czas powoduje jej wygaśnięcie, daje podstawę do automatycznego zakończenia współpracy albo uprawnia jedną ze stron do natychmiastowego rozwiązania umowy. Takie postanowienia trzeba odczytywać ściśle, bo mają bezpośredni wpływ na rozliczenia i dokumenty ZUS.

Rozwiązanie umowy zlecenia za porozumieniem stron

Najbezpieczniejszym sposobem zakończenia współpracy, gdy obie strony są zgodne, jest pisemne porozumienie rozwiązujące umowę zlecenia. W takim dokumencie warto wskazać: strony umowy, datę pierwotnej umowy, ustaloną datę zakończenia, zasady rozliczenia ostatniego okresu oraz potwierdzenie, czy zleceniobiorcy przysługuje jeszcze jakiekolwiek wynagrodzenie lub zwrot wydatków.

Porozumienie może zakończyć umowę z dniem podpisania albo z ustaloną datą przyszłą. Jeżeli jednak strony podpisują dokument dzisiaj, a wpisują w nim datę rozwiązania sprzed miesiąca tylko po to, aby dopasować dokumenty do ZUS, powstaje ryzyko zarzutu antydatowania albo wykazania nieprawdziwej daty ustania tytułu ubezpieczenia.

W praktyce lepiej napisać wprost, że w poprzednim miesiącu zlecenie nie było wykonywane i za ten okres wykazano 0 godzin, a umowa zostaje rozwiązana za porozumieniem stron z datą rzeczywiście uzgodnioną przez strony.

Wypowiedzenie umowy zlecenia przed terminem

Jeżeli nie ma zgody drugiej strony, pozostaje wypowiedzenie. Zgodnie z art. 746 Kodeksu cywilnego dający zlecenie może wypowiedzieć zlecenie w każdym czasie. W razie odpłatnego zlecenia powinien jednak zapłacić przyjmującemu zlecenie część wynagrodzenia odpowiadającą czynnościom już wykonanym, zwrócić uzasadnione wydatki poniesione w celu należytego wykonania zlecenia, a przy wypowiedzeniu bez ważnego powodu może odpowiadać także za szkodę.

To oznacza, że wypowiedzenie jest dopuszczalne nawet przy umowie zawartej na czas oznaczony, ale trzeba sprawdzić, czy umowa nie przewiduje okresu wypowiedzenia, formy pisemnej, sposobu doręczenia albo dodatkowych skutków finansowych. Nie można też z góry skutecznie zrzec się prawa wypowiedzenia zlecenia z ważnych powodów.

Jeżeli umowa i tak kończy się niedługo, a okres wypowiedzenia byłby dłuższy niż czas pozostały do końca umowy, wypowiedzenie może nie dawać praktycznego efektu. Wtedy zwykle lepsze jest porozumienie stron albo aneks skracający umowę. Przy zakończeniu współpracy warto również uporządkować wypłatę po zleceniu, zwłaszcza gdy część czynności została już wykonana.

Aneks skracający umowę czy wypowiedzenie?

Aneks jest zmianą umowy, a więc wymaga zgody obu stron. Może skrócić czas trwania umowy zlecenia i wskazać nowy termin jej zakończenia. W tym sensie aneks może być równie skuteczny jak porozumienie, ale powinien odpowiadać rzeczywistemu przebiegowi współpracy.

Najbezpieczniejsze są dwa rozwiązania: aneks wskazujący przyszłą datę zakończenia umowy albo porozumienie rozwiązujące umowę z dniem podpisania. Jeżeli strony chcą wpisać datę wcześniejszą, powinny mieć rzeczywiste podstawy do twierdzenia, że umowa faktycznie ustała wcześniej, na przykład dlatego, że już wcześniej złożono skuteczne wypowiedzenie albo doszło do zdarzenia przewidzianego w umowie jako przyczyna wygaśnięcia.

Jeżeli jedynym powodem jest to, że w danym miesiącu nie było pracy, sam taki fakt nie uzasadnia automatycznie wstecznego zakończenia umowy. Można natomiast udokumentować brak wykonywania czynności i zakończyć umowę zgodnie z aktualną wolą stron.

Rozliczanie godzin przy umowie zlecenia

Przy umowach zlecenia objętych minimalną stawką godzinową strony powinny określić sposób potwierdzania liczby godzin wykonania zlecenia lub świadczenia usług. Jeżeli umowa tego nie reguluje, przyjmujący zlecenie powinien przedstawić informację o liczbie godzin w terminie, formie i w sposób przewidziany w przepisach, w praktyce najczęściej przed wypłatą wynagrodzenia.

Od 1 stycznia 2026 r. minimalna stawka godzinowa przy określonych umowach cywilnoprawnych wynosi 31,40 zł brutto za godzinę wykonanego zlecenia lub świadczonych usług. Jeżeli zleceniobiorca w danym okresie nie wykonał żadnych czynności, można przyjąć ewidencję z liczbą godzin "0". Jest to lepsze niż brak dokumentu, ponieważ płatnik ma dowód, że nie doszło do pominięcia wynagrodzenia za faktycznie przepracowany czas.

Trzeba jednak odróżnić rozliczenie godzin od prawa do wynagrodzenia. Jeżeli wynagrodzenie było czysto godzinowe i nie wykonano żadnych czynności, zwykle nie ma podstaw do wypłaty wynagrodzenia. Jeżeli natomiast umowa przewidywała wynagrodzenie ryczałtowe, wynagrodzenie za gotowość, stały miesięczny zakres usług albo obowiązek zapewnienia zleceń przez dającego zlecenie, ocena może być inna i zależy od treści umowy.

Brak godzin a obowiązki wobec ZUS

Dla ZUS kluczowe jest nie to, czy w danym miesiącu były godziny i wypłata, lecz czy nadal istnieje tytuł do ubezpieczeń. Przy umowie zlecenia tytułem jest trwająca umowa, o ile zleceniobiorca podlega ubezpieczeniom z tego tytułu. Zleceniobiorcy co do zasady podlegają obowiązkowym ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym oraz ubezpieczeniu zdrowotnemu, z zastrzeżeniem wyjątków dotyczących między innymi innych tytułów ubezpieczeniowych, studentów do 26. roku życia i zbiegu tytułów. Ubezpieczenie chorobowe przy zleceniu jest dobrowolne.

Jeżeli umowa trwa, sam zerowy wykaz godzin za miesiąc nie jest jeszcze podstawą do wyrejestrowania zleceniobiorcy z ZUS. W takim przypadku dokumenty rozliczeniowe powinny odpowiadać faktycznemu przychodowi i podstawie wymiaru składek. Przy braku wypłaty może to oznaczać zerową podstawę w rozliczeniu za dany miesiąc, ale nie automatyczne zakończenie ubezpieczenia.

Podobne problemy z oceną tytułu ubezpieczeniowego pojawiają się przy innych formach współpracy, dlatego przy planowaniu zatrudnienia osoby do pomocy lub opieki warto odróżniać umowy cywilnoprawne od stosunku pracy i innych tytułów do ubezpieczeń.

Wyrejestrowanie zleceniobiorcy z ZUS

Wyrejestrowania dokonuje się po ustaniu tytułu do ubezpieczeń, czyli po rozwiązaniu albo wygaśnięciu umowy zlecenia. Zgłoszenie wyrejestrowania składa się co do zasady na formularzu ZUS ZWUA w terminie 7 dni od dnia, w którym wygasł tytuł do ubezpieczeń. Jeżeli umowa kończy się 30 czerwca, jako datę wyrejestrowania wskazuje się zasadniczo 1 lipca, czyli pierwszy dzień, od którego zleceniobiorca nie podlega już ubezpieczeniom z tego tytułu.

Nie powinno się wyrejestrowywać zleceniobiorcy wstecz tylko dlatego, że nie było dla niego pracy. Wyrejestrowanie z datą wcześniejszą jest uzasadnione wtedy, gdy tytuł do ubezpieczeń rzeczywiście ustał wcześniej, a płatnik jedynie spóźnił się ze złożeniem dokumentu albo koryguje wcześniejszy błąd. W takiej sytuacji trzeba liczyć się z koniecznością uporządkowania dokumentów rozliczeniowych za okresy objęte korektą.

Jeżeli zleceniobiorca był na zwolnieniu lekarskim albo korzystał z dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego, trzeba dodatkowo sprawdzić skutki rozwiązania umowy dla prawa do świadczeń i dokumentów ZUS. Osobno omawiamy temat zlecenie a L4, bo w takich sprawach łatwo o błąd w datach i dokumentach.

Co powinien zrobić zleceniodawca w opisanej sytuacji?

W pierwszej kolejności trzeba sprawdzić treść umowy: termin obowiązywania, okres wypowiedzenia, zasady rozliczania godzin, ewentualne postanowienia o braku zleceń oraz formę zmian i wypowiedzenia. Jeżeli umowa milczy o automatycznym wygaśnięciu, brak godzin w jednym miesiącu nie kończy jej sam z siebie.

Jeżeli w poprzednim miesiącu zleceniobiorca nie wykonywał żadnych czynności, powinien przekazać informację o liczbie godzin zgodnie z umową. Jeżeli godzin nie było, można wykazać "0". Następnie strony mogą zdecydować, czy kontynuują współpracę, czy kończą umowę.

Jeżeli współpraca ma się zakończyć, najczytelniejszym rozwiązaniem jest porozumienie stron albo aneks skracający umowę z datą bieżącą lub przyszłą. Gdy nie ma zgody zleceniobiorcy, zleceniodawca może rozważyć wypowiedzenie na podstawie art. 746 Kodeksu cywilnego, z uwzględnieniem postanowień umowy i ewentualnych rozliczeń.

Podsumowanie

Brak pracy dla zleceniobiorcy w jednym miesiącu nie oznacza automatycznego rozwiązania umowy zlecenia i nie jest samodzielną podstawą do wyrejestrowania z ZUS. Jeżeli umowa nadal trwa, prawidłowe jest udokumentowanie liczby godzin, nawet jeżeli wynosi ona "0".

Najbezpieczniej zakończyć współpracę za porozumieniem stron albo aneksem działającym na przyszłość, a dopiero po rzeczywistym ustaniu tytułu złożyć ZUS ZWUA. Sztuczne skracanie umowy wstecz, tylko po to, aby dopasować dokumenty, może zostać zakwestionowane. W razie sporu o zakres obowiązków lub dalszą współpracę pomocne może być prawidłowo przygotowane rozwiązanie zlecenia.

FAQ

Źródła

• Art. 734-751 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny, w szczególności art. 746: tekst jednolity Kodeksu cywilnego.
• Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, w szczególności art. 36: tekst jednolity ustawy systemowej.
• Zakład Ubezpieczeń Społecznych: jak dokonać wyrejestrowania ubezpieczonego.
• Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej: minimalna stawka godzinowa.
• Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 11 września 2025 r. w sprawie wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę oraz wysokości minimalnej stawki godzinowej w 2026 r.: Dz.U. 2025 poz. 1242.