Kwalifikacje lekarza w karetce pogotowia

Aktualne wymagania wobec lekarza w zespole ratownictwa medycznego

Artykuł w pierwotnej wersji odnosił się do stanu prawnego z 2012 r. i do przepisów przejściowych, które miały znaczenie przy dostosowywaniu składów zespołów ratownictwa medycznego. Obecnie sprawę trzeba oceniać inaczej, ponieważ część dawnych terminów już upłynęła, a definicja lekarza systemu została istotnie zmieniona.

Zgodnie z aktualną ustawą o Państwowym Ratownictwie Medycznym lekarzem systemu może być między innymi:

• lekarz posiadający specjalizację I lub II stopnia albo tytuł specjalisty w dziedzinie anestezjologii i intensywnej terapii lub medycyny ratunkowej, albo lekarz po drugim roku specjalizacji w jednej z tych dziedzin, jeżeli jest w trakcie tego szkolenia,
• lekarz posiadający tytuł specjalisty w dziedzinie intensywnej terapii albo lekarz w trakcie szkolenia specjalizacyjnego w tej dziedzinie,
• lekarz posiadający specjalizację I lub II stopnia albo tytuł specjalisty w dziedzinie chorób wewnętrznych, kardiologii, neurologii, chirurgii ogólnej, chirurgii dziecięcej, ortopedii i traumatologii narządu ruchu, ortopedii i traumatologii lub pediatrii, który ukończył wymagany kurs z art. 38a ust. 1 ustawy,
• lekarz, który spełnia szczególne warunki dotyczące szkolenia specjalizacyjnego w chorobach wewnętrznych, pediatrii, chirurgii ogólnej albo neurologii oraz ukończył wymagany kurs,
• lekarz, który ukończył szkolenie specjalizacyjne w chorobach wewnętrznych, pediatrii lub chirurgii ogólnej, uzyskał wymagane potwierdzenie albo decyzję i mieści się w ustawowym limicie czasu, a ponadto ukończył kurs z art. 38a ust. 1.

Oznacza to, że specjalizacja z chorób zakaźnych, nawet uzyskana jako specjalizacja I stopnia, nie jest obecnie samodzielną podstawą do uznania lekarza za lekarza systemu. Nie można więc automatycznie przenosić wniosków z przepisów przejściowych obowiązujących w 2012 r. na aktualny stan prawny.

W praktyce bardzo ważne jest też posiadanie i prawidłowe przedstawienie dokumentów potwierdzających specjalizację, szkolenie, kursy i uprawnienia. Jeżeli w aktach osobowych albo dokumentach podmiotu leczniczego znajdują się błędne dane, znaczenie może mieć prawidłowo prowadzona dokumentacja oraz możliwość żądania jej sprostowania.

Skład karetki a rola lekarza systemu

Ustawa rozróżnia kilka rodzajów zespołów ratownictwa medycznego. Najważniejsze są zespoły specjalistyczne oraz podstawowe. W zespole specjalistycznym muszą znajdować się co najmniej trzy osoby uprawnione do wykonywania medycznych czynności ratunkowych, w tym lekarz systemu oraz pielęgniarka systemu lub ratownik medyczny. Kierownikiem takiego zespołu jest lekarz systemu.

Zespół podstawowy może być dwuosobowy albo trzyosobowy i składa się z osób uprawnionych do wykonywania medycznych czynności ratunkowych będących pielęgniarką systemu lub ratownikiem medycznym. Lekarz nie jest więc elementem koniecznym zespołu podstawowego.

W składzie zespołu może pojawić się także kierowca, jeżeli żaden z członków zespołu nie spełnia wymagań pozwalających na kierowanie pojazdem uprzywilejowanym. W tym kontekście znaczenie mogą mieć nie tylko kwalifikacje medyczne, lecz także kwestie związane z prawem jazdy, badaniami i ewentualnym zakazem prowadzenia pojazdów.

Czy lekarz z dawną specjalizacją może powołać się na przepisy przejściowe?

W dawnym stanie prawnym istotne znaczenie miał art. 57 ustawy o Państwowym Ratownictwie Medycznym oraz przepisy o dostosowaniu składu i kwalifikacji zespołów. Przepisy te pozwalały przez określony czas traktować jako lekarzy systemu także lekarzy spełniających przejściowe warunki, w tym posiadających określone doświadczenie albo specjalizacje wskazane w ówczesnym brzmieniu ustawy.

Dzisiaj nie można jednak opierać aktualnych uprawnień wyłącznie na tym, że w 2012 r. dany lekarz mógł jeszcze jeździć w karetce. Termin z art. 57, który odnosił się do 31 grudnia 2020 r., upłynął. Art. 63 w aktualnym tekście jednolitym jest pominięty. Ocena musi więc wynikać z obecnej definicji lekarza systemu oraz z ewentualnych nowych przepisów przejściowych.

Umowa-zlecenie, kontrakt medyczny i brak obowiązku przedłużenia współpracy

Oddzielną kwestią jest to, czy dyrektor pogotowia ma obowiązek przedłużyć lekarzowi umowę. Co do zasady sama okoliczność, że lekarz spełnia kwalifikacje do pracy w zespole ratownictwa medycznego, nie tworzy jeszcze roszczenia o zawarcie kolejnej umowy.

Jeżeli strony łączy klasyczna umowa-zlecenie albo inna umowa cywilnoprawna, trzeba w pierwszej kolejności sprawdzić jej treść. Znaczenie mają zwłaszcza postanowienia dotyczące czasu trwania umowy, wypowiedzenia, możliwości przedłużenia, trybu zawarcia kolejnej umowy, warunków dyżurowania oraz ewentualnych zobowiązań stron po zakończeniu współpracy.

Jeżeli natomiast mamy do czynienia z umową o udzielanie świadczeń zdrowotnych zawieraną przez podmiot leczniczy, znaczenie mogą mieć przepisy ustawy o działalności leczniczej. Ustawa przewiduje między innymi tryb konkursu ofert w określonych przypadkach oraz wymogi dotyczące treści umowy. Sama wcześniejsza współpraca z pogotowiem nie oznacza jednak automatycznego prawa do następnego kontraktu.

Inaczej należałoby oceniać sytuację, gdy odmowa przedłużenia współpracy narusza konkretne postanowienie umowy, wynika z niedozwolonej dyskryminacji, jest sprzeczna z procedurą konkursową albo opiera się na oczywiście błędnej ocenie kwalifikacji lekarza. Wtedy możliwe są odpowiednie kroki prawne, ale wymagają one analizy dokumentów.

Co powinien zrobić lekarz, któremu odmówiono dalszych dyżurów?

W pierwszej kolejności warto ustalić, czy odmowa przedłużenia umowy została uzasadniona wyłącznie brakiem kwalifikacji, czy także potrzebami organizacyjnymi, zmianą obsady, ograniczeniem liczby zespołów, wynikiem konkursu ofert albo zakończeniem okresu obowiązywania kontraktu.

Praktycznie należy:

• poprosić o pisemne wskazanie przyczyn odmowy dalszej współpracy,
• porównać posiadane kwalifikacje z aktualnym art. 3 pkt 3 ustawy o Państwowym Ratownictwie Medycznym,
• sprawdzić, czy lekarz ukończył kurs wymagany w art. 38a ust. 1, jeżeli jego kwalifikacja zależy od tego kursu,
• przeanalizować dotychczasową umowę pod kątem przedłużenia, wypowiedzenia i warunków kolejnego kontraktu,
• ustalić, czy wybór kolejnych osób do świadczeń powinien odbyć się w trybie konkursu ofert.

W sprawach medycznych pojawiają się też inne problemy administracyjne i rodzinne związane ze zdrowiem, np. zakres zgody przedstawicieli ustawowych na szczepienie dziecka. W każdej z takich spraw decydują konkretne przepisy i dokładny stan faktyczny.

FAQ

Czy lekarz ze specjalizacją z chorób zakaźnych może obecnie być lekarzem systemu?

Nie wynika to z samej specjalizacji z chorób zakaźnych. Aktualny katalog kwalifikacji lekarza systemu nie obejmuje tej dziedziny jako samodzielnej podstawy. Trzeba sprawdzić, czy lekarz spełnia inną przesłankę ustawową.

Czy dawne przepisy pozwalające na pracę do 2012 albo 2020 r. nadal pomagają?

Co do zasady nie. Były to regulacje przejściowe związane z dostosowaniem systemu. Obecnie kwalifikacje należy oceniać według aktualnego art. 3 pkt 3 ustawy o Państwowym Ratownictwie Medycznym oraz właściwych przepisów przejściowych po zmianach z 2025 r.

Czy pogotowie musi przedłużyć umowę z lekarzem, który spełnia kwalifikacje?

Nie zawsze. Spełnienie kwalifikacji oznacza możliwość wykonywania określonych zadań, ale nie daje automatycznego prawa do kolejnej umowy. Decydują treść umowy, procedura wyboru, potrzeby organizacyjne i ewentualne szczególne przepisy.

Czy brak kwalifikacji może być powodem odmowy dalszych dyżurów?

Tak, jeżeli lekarz rzeczywiście nie spełnia ustawowych wymagań dla lekarza systemu, dysponent zespołów ratownictwa medycznego może odmówić obsadzania go w zespole specjalistycznym. Powód powinien być jednak oceniony na podstawie aktualnych przepisów i dokumentów lekarza.

Co zrobić, gdy odmowa opiera się na błędnej ocenie kwalifikacji?

Należy zebrać dyplomy specjalizacji, zaświadczenia o szkoleniu, potwierdzenia ukończenia kursów, dotychczasową umowę i korespondencję z pogotowiem. Następnie warto zażądać wyjaśnienia podstawy odmowy i ocenić, czy przysługuje roszczenie z umowy albo zarzut naruszenia procedury.

Źródła

• Ustawa z dnia 8 września 2006 r. o Państwowym Ratownictwie Medycznym, tekst jednolity Dz. U. z 2026 r. poz. 141: tekst ustawy.
• Ustawa z dnia 24 kwietnia 2025 r. o zmianie ustawy o Państwowym Ratownictwie Medycznym oraz niektórych innych ustaw, Dz. U. z 2025 r. poz. 637: tekst ustawy zmieniającej.
• Ustawa z dnia 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej, tekst jednolity Dz. U. z 2026 r. poz. 156: tekst ustawy.
• Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny, tekst jednolity Dz. U. z 2026 r. poz. 795: tekst ustawy.