Czy małżonek może zapraszać gości do wspólnego domu?

Wspólny dom małżonków a prawo zapraszania gości

Odpowiedź zależy przede wszystkim od tego, jaki jest stan prawny nieruchomości. Jeżeli dom i działka należą do majątku wspólnego małżonków, zastosowanie mają przede wszystkim przepisy ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Zgodnie z art. 31 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego z chwilą zawarcia małżeństwa powstaje między małżonkami wspólność ustawowa obejmująca przedmioty majątkowe nabyte w czasie jej trwania przez oboje małżonków lub przez jednego z nich.

Jeżeli natomiast małżonkowie mają udziały ułamkowe, np. z powodu rozdzielności majątkowej, nabycia nieruchomości przed ślubem albo dziedziczenia, stosuje się przepisy ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny o współwłasności. Zgodnie z art. 195 Kodeksu cywilnego własność tej samej rzeczy może przysługiwać niepodzielnie kilku osobom. Natomiast art. 206 Kodeksu cywilnego stanowi, że każdy ze współwłaścicieli jest uprawniony do współposiadania rzeczy wspólnej oraz korzystania z niej w takim zakresie, jaki daje się pogodzić ze współposiadaniem i korzystaniem przez pozostałych współwłaścicieli.

W praktyce oznacza to, że sam fakt bycia współwłaścicielem albo małżonkiem współuprawnionym do domu nie daje prawa do całkowitego decydowania o tym, kto może wejść do nieruchomości. Drugi małżonek również korzysta z domu i może zapraszać osoby trzecie, o ile takie wizyty nie naruszają praw drugiego małżonka i nie zmieniają sposobu korzystania z nieruchomości.

Czy sprzeciw jednego małżonka wystarczy, aby gość musiał opuścić dom?

Przy zwykłych, krótkotrwałych wizytach odpowiedź najczęściej brzmi: nie zawsze. Jeżeli żona lub mąż zaprasza gościa do wspólnego domu, a gość przebywa tam za zgodą jednego z domowników uprawnionych do korzystania z nieruchomości, trudno automatycznie uznać, że sama obecność tej osoby jest bezprawna. Inaczej będzie, gdy gość zachowuje się agresywnie, niszczy rzeczy, uniemożliwia korzystanie z pomieszczeń, wchodzi do prywatnej części zajmowanej wyłącznie przez drugiego małżonka albo odmawia opuszczenia miejsca, do którego nie ma żadnego uprawnienia.

W przypadku majątku wspólnego małżonków istotny jest art. 36 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, zgodnie z którym oboje małżonkowie są obowiązani współdziałać w zarządzie majątkiem wspólnym. Art. 36 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego przewiduje, że każdy z małżonków może samodzielnie zarządzać majątkiem wspólnym, chyba że przepisy stanowią inaczej. Z kolei art. 36¹ § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego pozwala małżonkowi sprzeciwić się czynności zarządu majątkiem wspólnym zamierzonej przez drugiego małżonka, z wyjątkiem m.in. bieżących spraw życia codziennego i czynności zmierzających do zaspokojenia zwykłych potrzeb rodziny.

Zaproszenie znajomego na krótką wizytę będzie zwykle traktowane jako bieżące korzystanie z domu. Natomiast przekazanie osobie trzeciej pokoju, umożliwienie jej stałego pobytu lub zamieszkania, zawarcie umowy najmu albo użyczenia części domu to już inna sytuacja. Art. 37 § 1 pkt 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wymaga zgody drugiego małżonka na czynność prawną prowadzącą do oddania nieruchomości do używania lub pobierania z niej pożytków.

Naruszenie miru domowego i zachowanie osoby zaproszonej

Art. 193 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny penalizuje wdarcie się do cudzego domu, mieszkania, lokalu, pomieszczenia albo ogrodzonego terenu albo nieopuszczenie takiego miejsca wbrew żądaniu osoby uprawnionej. W sprawach rodzinnych i współwłaścicielskich trzeba jednak zachować ostrożność: jeżeli jedna osoba uprawniona do korzystania z domu zaprosiła gościa, a druga osoba żąda jego wyjścia, ocena może zależeć od konkretnych okoliczności, w tym od tego, gdzie gość przebywa, jak się zachowuje i czy narusza wyłączne sfery korzystania drugiego małżonka.

Jeżeli gość wchodzi do pomieszczeń zajmowanych wyłącznie przez Pana, ignoruje wyraźne żądanie opuszczenia tych pomieszczeń, zachowuje się agresywnie albo jego obecność zagraża domownikom, należy rozważyć natychmiastowe wezwanie Policji. Jeżeli dochodzi do gróźb karalnych, zastosowanie może mieć art. 190 § 1 Kodeksu karnego. Jeżeli zachowanie polega na uporczywym nękaniu, znaczenie może mieć art. 190a § 1 Kodeksu karnego.

W sprawach cywilnych przy bezprawnym naruszeniu własności właściciel może korzystać z roszczenia negatoryjnego z art. 222 § 2 Kodeksu cywilnego, czyli żądać przywrócenia stanu zgodnego z prawem i zaniechania naruszeń. W relacjach między współwłaścicielami podstawą oceny pozostaje także art. 206 Kodeksu cywilnego, ponieważ korzystanie jednego współwłaściciela nie może wyłączać lub istotnie ograniczać korzystania przez drugiego.

Stały pobyt osoby trzeciej a zwykłe wizyty

Najważniejsze jest odróżnienie zwykłej wizyty od faktycznego zamieszkania albo oddania części domu do używania. Gość, który przychodzi na kawę, obiad czy rozmowę, korzysta z domu wyłącznie za pośrednictwem osoby zapraszającej. Osoba, która zostawia rzeczy, śpi regularnie, ma klucze, korzysta z pomieszczeń jak domownik i wpływa na życie pozostałych mieszkańców, może być już traktowana jako osoba dopuszczona do używania nieruchomości.

W majątku wspólnym małżonków oddanie nieruchomości lub jej części do używania osobie trzeciej wymaga zgody drugiego małżonka na podstawie art. 37 § 1 pkt 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. W przypadku współwłasności ułamkowej czynność przekraczająca zwykły zarząd wymaga zgody wszystkich współwłaścicieli zgodnie z art. 199 Kodeksu cywilnego, natomiast czynności zwykłego zarządu wymagają zgody większości współwłaścicieli obliczanej według wielkości udziałów na podstawie art. 201 Kodeksu cywilnego.

Jeżeli więc osoba trzecia faktycznie zamieszkała w domu bez Pana zgody, warto działać pisemnie: wskazać, że nie wyraża Pan zgody na stałe korzystanie z nieruchomości przez tę osobę, wezwać do zaprzestania naruszeń i zaproponować ustalenie zasad korzystania z domu. Pismo jest przydatne dowodowo, zwłaszcza gdy spór trafi do sądu.

Umowa o korzystanie z domu, czyli podział quoad usum

Jeżeli małżonkowie lub współwłaściciele nie potrafią uzgodnić zasad korzystania z domu, można zawrzeć umowę określającą, kto korzysta z których pomieszczeń, jakie części są wspólne oraz jakie zasady dotyczą przyjmowania gości. W przypadku współwłasności ułamkowej praktycznym rozwiązaniem jest umowa o podział do korzystania, określana jako quoad usum.

Taka umowa nie znosi współwłasności i nie przenosi własności części domu. Określa jedynie sposób korzystania z rzeczy wspólnej. Jeżeli porozumienie nie jest możliwe, współwłaściciel może żądać sądowego uregulowania sposobu korzystania z rzeczy wspólnej. W orzecznictwie przyjmuje się dopuszczalność sądowego podziału rzeczy wspólnej do korzystania, czego przykładem jest postanowienie Sądu Najwyższego z 4 października 2002 r., III CKN 521/01.

W praktyce sąd może określić, które pomieszczenia są przeznaczone do wyłącznego korzystania przez daną osobę, a które pozostają wspólne. Wtedy zapraszanie gości do części oddanej drugiemu współwłaścicielowi do wyłącznego korzystania może być traktowane jako naruszenie ustalonego sposobu korzystania.

Co można zrobić w praktyce?

W pierwszej kolejności warto ustalić, czy problem dotyczy tylko niechęci do konkretnej osoby, czy realnego naruszania Pana prawa do korzystania z nieruchomości. Sam brak sympatii do gościa nie zawsze wystarczy do skutecznego zakazu. Znaczenie mają natomiast częstotliwość wizyt, pory wizyt, zachowanie gościa, wchodzenie do prywatnych pomieszczeń, korzystanie z rzeczy domowych, pozostawianie rzeczy osobistych i ewentualne zagrożenie dla domowników.

Możliwe działania to w szczególności:

• pisemne wezwanie małżonka do ustalenia zasad przyjmowania gości,
• pisemny sprzeciw wobec stałego pobytu lub oddania części domu osobie trzeciej,
• wezwanie gościa do niewchodzenia do części domu używanej wyłącznie przez Pana,
• wniosek do sądu o uregulowanie sposobu korzystania z rzeczy wspólnej,
• zawiadomienie Policji, jeżeli zachowanie gościa ma charakter agresywny, nękający albo zagrażający bezpieczeństwu.

Jeżeli konflikt dotyczy nie tylko wizyt, ale szerszego sporu o nieruchomość, można rozważyć również docelowe zniesienie współwłasności lub podział majątku wspólnego po ustaniu wspólności majątkowej. Przy gruntach podobne problemy omawia zagadnienie takie jak podział współwłasności gruntu, a w realiach wspólnot mieszkaniowych także podział działki we wspólnocie.

FAQ

Podsumowanie

Małżonek nie ma co do zasady pełnego prawa do zakazania wszystkich wizyt osoby zaproszonej przez drugiego małżonka do wspólnego domu. Zwykłe odwiedziny mieszczą się najczęściej w normalnym korzystaniu z nieruchomości. Granica zostaje przekroczona wtedy, gdy obecność osoby trzeciej zaczyna ograniczać korzystanie z domu przez drugiego małżonka, narusza jego prywatność, bezpieczeństwo albo przeradza się w stałe zamieszkanie lub używanie części nieruchomości.

W razie sporu warto działać spokojnie i dowodowo: określić swoje zastrzeżenia na piśmie, zaproponować zasady korzystania z domu, a przy poważniejszych naruszeniach skorzystać z ochrony sądowej lub pomocy Policji. Ostateczna ocena zależy od stanu prawnego nieruchomości, skali wizyt i zachowania osoby trzeciej.

Źródła

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93, w szczególności art. 195, art. 199, art. 201, art. 206 i art. 222 § 2.

2. Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy - Dz.U. 1964 nr 9 poz. 59, w szczególności art. 31 § 1, art. 36 § 1-2, art. 36¹ § 1 i art. 37 § 1 pkt 1.

3. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny - Dz.U. 1997 nr 88 poz. 553, w szczególności art. 190 § 1, art. 190a § 1 i art. 193.

4. Postanowienie Sądu Najwyższego z 4 października 2002 r., III CKN 521/01, LEX nr 57227.