Czysta kartka z podpisem a weksel i egzekucja długu

Sama niewypełniona kartka papieru, na której dłużnik złożył wyłącznie podpis, nie może zostać uznana za ważny weksel ani za skuteczny weksel in blanco.

Wynika to z art. 101 ustawy z dnia 28 kwietnia 1936 r. – Prawo wekslowe, zgodnie z którym weksel własny powinien zawierać: nazwę „weksel” w samym tekście dokumentu, bezwarunkowe przyrzeczenie zapłaty oznaczonej sumy pieniężnej, oznaczenie terminu płatności, miejsca płatności, remitenta, daty i miejsca wystawienia oraz podpis wystawcy. Brak tych elementów co do zasady powoduje, że dokument nie jest wekslem, z zastrzeżeniem wyjątków wskazanych w art. 102 Prawa wekslowego.

Podpis na pustej kartce nie spełnia tych wymagań. Nie ma tam ani nazwy „weksel”, ani przyrzeczenia zapłaty, ani wskazania wierzyciela, kwoty, terminu czy miejsca płatności. Taki dokument nie daje więc podstaw do dochodzenia roszczenia w oparciu o odpowiedzialność wekslową.

Czy taka kartka może być potraktowana jako weksel in blanco?

Co do zasady nie. Weksel in blanco to nie jest „dowolna pusta kartka z podpisem”, lecz dokument wekslowy niezupełny w chwili wystawienia, który może zostać później uzupełniony. Podstawą jest art. 10 ustawy z dnia 28 kwietnia 1936 r. – Prawo wekslowe, który reguluje skutki uzupełnienia weksla niezgodnie z zawartym porozumieniem.

W praktyce oznacza to, że musi istnieć co najmniej dokument mający charakter weksla niezupełnego oraz porozumienie stron co do sposobu jego uzupełnienia, zwyczajowo nazywane deklaracją wekslową. Sama deklaracja nie jest wprawdzie bezwzględnie wymagana pod rygorem nieważności, ale ma ogromne znaczenie dowodowe. Jej brak utrudnia wykazanie, na jakich warunkach dokument miał zostać wypełniony.

Najważniejsze jest jednak to, że nie można bezpiecznie przyjąć, iż podpis na całkowicie czystej kartce automatycznie tworzy weksel in blanco. W orzecznictwie i praktyce przyjmuje się, że dokument musi już w chwili podpisu wskazywać swoją wekslową naturę, zwłaszcza przez zamieszczenie nazwy „weksel” w tekście dokumentu.

Dlaczego dopisanie treści później może być ryzykowne?

Nie wolno zakładać, że wierzyciel może samodzielnie „stworzyć” weksel przez późniejsze dopisanie wszystkich brakujących elementów na pustej kartce. Jeżeli podpis został złożony na całkowicie pustym arkuszu, późniejsze nanoszenie treści może zostać zakwestionowane jako działanie bez umocowania, a w skrajnych przypadkach rodzić także ryzyka na tle prawa karnego, zwłaszcza gdy doszłoby do przerobienia lub podrobienia dokumentu w rozumieniu art. 270 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny. Ocena zależy jednak od konkretnych okoliczności i treści porozumienia stron.

Inaczej mówiąc: jeżeli nie było rzeczywistego, udowadnialnego porozumienia co do wystawienia weksla, nie należy traktować podpisanej pustej kartki jako bezpiecznego zabezpieczenia wierzytelności.

Czy możesz zgłosić się do komornika przed licytacją nieruchomości dłużnika?

Samo poinformowanie komornika, że masz roszczenie wobec dłużnika, nie daje Ci jeszcze prawa do udziału w egzekucji z nieruchomości ani do wypłaty pieniędzy z sumy uzyskanej z licytacji.

Zgodnie z art. 776 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego podstawą egzekucji jest tytuł wykonawczy, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. Tytułem wykonawczym jest co do zasady tytuł egzekucyjny zaopatrzony w klauzulę wykonalności. Tytułami egzekucyjnymi są m.in. prawomocne lub podlegające natychmiastowemu wykonaniu orzeczenia sądu oraz akty notarialne, w których dłużnik poddał się egzekucji – art. 777 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego.

Jeżeli nie masz własnego tytułu wykonawczego, komornik nie będzie prowadził egzekucji na Twoją rzecz tylko dlatego, że twierdzisz, iż dłużnik jest Ci winien pieniądze. Komornik działa w granicach wniosku egzekucyjnego i tytułu wykonawczego.

W sprawach z egzekucji z nieruchomości istotny jest również moment zgłoszenia wierzytelności. Plan podziału sumy uzyskanej z egzekucji sporządza się według reguł określonych w art. 1023–1028 Kodeksu postępowania cywilnego. W praktyce szanse na zaspokojenie roszczenia zależą od tego, czy wierzyciel zdąży uzyskać tytuł wykonawczy i skutecznie wejść do egzekucji przed sporządzeniem planu podziału, a także od pierwszeństwa zaspokojenia poszczególnych należności.

Co możesz zrobić, jeśli pożyczyłeś pieniądze bez skutecznego weksla?

W takiej sytuacji co do zasady należy dochodzić roszczenia z samej umowy pożyczki. Podstawą jest art. 720 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny, zgodnie z którym dający pożyczkę zobowiązuje się przenieść na własność biorącego określoną ilość pieniędzy albo rzeczy oznaczonych co do gatunku, a biorący zobowiązuje się zwrócić tę samą ilość pieniędzy albo rzeczy tego samego gatunku i tej samej jakości.

Najczęściej właściwą drogą będzie pozew o zapłatę. W zależności od materiału dowodowego i wartości sprawy możliwe jest wniesienie pozwu w postępowaniu upominawczym albo zwykłym. O tym, czy sąd wyda nakaz zapłaty, decyduje treść pozwu i załączonych dowodów, zgodnie z art. 498 § 1 i nast. Kodeksu postępowania cywilnego.

Jeżeli uzyskasz prawomocny nakaz zapłaty albo wyrok, a następnie klauzulę wykonalności, będziesz mógł skierować sprawę do komornika albo – jeżeli egzekucja z nieruchomości już trwa – podjąć działania umożliwiające uwzględnienie Twojej wierzytelności w odpowiednim stadium postępowania.

Jakie dowody mają dziś największe znaczenie?

Nie musisz dysponować wyłącznie umową sporządzoną w klasycznej formie papierowej. W sporze o zwrot pożyczki znaczenie mogą mieć między innymi:

• potwierdzenia przelewu pieniędzy,
• wiadomości SMS, e-mail lub komunikatory,
• pokwitowania częściowych spłat,
• wezwania do zapłaty i odpowiedzi dłużnika,
• oświadczenia dłużnika potwierdzające istnienie długu.

Zgodnie z art. 74 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny zastrzeżenie formy dokumentowej albo pisemnej dla celów dowodowych ogranicza dopuszczalność dowodu ze świadków lub z przesłuchania stron na fakt dokonania czynności, ale art. 74 § 2 Kodeksu cywilnego przewiduje ważne wyjątki, m.in. gdy fakt dokonania czynności jest uprawdopodobniony za pomocą dokumentu. W praktyce nawet wiadomość e-mail, SMS czy potwierdzenie przelewu może otworzyć drogę do szerszego postępowania dowodowego.

Trzeba jednak uwzględnić, że ocena dowodów zawsze zależy od stanu faktycznego. Inaczej będzie wyglądała sprawa między osobami prywatnymi, a inaczej między przedsiębiorcami, przy sporze co do terminu zwrotu, wysokości pożyczki albo istnienia częściowych spłat.

Pożyczka a forma umowy – co jest aktualne obecnie?

W starszych opracowaniach można spotkać nieaktualny próg 500 zł. Obecnie art. 720 § 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny stanowi, że umowa pożyczki, której wartość przekracza 1000 zł, wymaga zachowania formy dokumentowej. Brak tej formy nie powoduje nieważności umowy, ale może utrudniać jej udowodnienie.

To ważna zmiana praktyczna. Jeżeli pożyczyłeś więcej niż 1000 zł i nie masz umowy, nie oznacza to jeszcze przegranej. Oznacza tylko, że trzeba dobrze zbudować materiał dowodowy i prawidłowo sformułować pozew.

Akt notarialny z poddaniem się egzekucji – kiedy daje przewagę?

Gdyby pożyczka została zabezpieczona aktem notarialnym, w którym dłużnik poddał się egzekucji, można byłoby skorzystać z art. 777 § 1 pkt 4, 5 albo 6 Kodeksu postępowania cywilnego – zależnie od treści aktu. Taki dokument po spełnieniu warunków wskazanych w akcie i po nadaniu klauzuli wykonalności może pozwolić ominąć osobny proces o zapłatę.

To rozwiązanie bywa szczególnie przydatne przy większych pożyczkach prywatnych lub rodzinnych, bo znacznie skraca drogę do egzekucji.

Kolejność działań w praktyce

FAQ

Czy podpis na pustej kartce wystarczy, aby wygrać sprawę z weksla?

Nie. Taki dokument co do zasady nie spełnia wymogów z art. 101 ustawy – Prawo wekslowe, więc nie stanowi ważnego weksla.

Czy można później dopisać na kartce słowo „weksel” i kwotę?

Nie należy tego robić bez jednoznacznej podstawy wynikającej z rzeczywistego porozumienia stron. W praktyce taki dokument może zostać skutecznie podważony, a w pewnych stanach faktycznych może pojawić się także ryzyko odpowiedzialności karnej.

Czy komornik uwzględni mój dług, jeśli pokażę mu podpisaną kartkę?

Nie. Do egzekucji potrzebny jest co do zasady tytuł wykonawczy zgodnie z art. 776 Kodeksu postępowania cywilnego.

Czy brak pisemnej umowy pożyczki przekreśla szanse na odzyskanie pieniędzy?

Nie. Nadal można dochodzić zwrotu pożyczki, ale trzeba oprzeć sprawę na innych dowodach, np. przelewach, wiadomościach lub pokwitowaniach.

Jaki próg wartości pożyczki wymaga dziś formy dokumentowej?

Obecnie art. 720 § 2 Kodeksu cywilnego wskazuje próg przekraczający 1000 zł. Brak formy dokumentowej nie unieważnia umowy, ale może utrudnić jej udowodnienie.

Źródła

• ustawa z dnia 28 kwietnia 1936 r. – Prawo wekslowe, w szczególności art. 10, art. 101 i art. 102,
• ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny, w szczególności art. 74 oraz art. 720 § 1 i § 2,
• ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego, w szczególności art. 776, art. 777 § 1, art. 498 i nast. oraz art. 1023–1028,
• ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny, w szczególności art. 270 § 1.