Odpłatna działalność statutowa stowarzyszenia a wpisowe

Czy stowarzyszenie może pobierać wpisowe za konkurs?

Tak, stowarzyszenie może pobierać od uczestników konkursu wpisowe, jeżeli konkurs mieści się w jego celach statutowych i w sferze zadań publicznych. W przypadku konkursów malarskich najczęściej chodzi o działalność w zakresie kultury, sztuki, ochrony dóbr kultury i dziedzictwa narodowego, o której mowa w art. 4 ust. 1 pkt 16 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie.

Jeżeli udział w konkursie jest uzależniony od zapłaty wpisowego, stowarzyszenie pobiera wynagrodzenie za świadczenie. Taka aktywność nie jest już działalnością nieodpłatną. Jest to odpłatna działalność pożytku publicznego, o której mowa w art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie.

Nie ma przy tym znaczenia, że stowarzyszenie nie ma statusu organizacji pożytku publicznego. Z art. 3 ust. 2 oraz art. 6 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie wynika, że działalność pożytku publicznego mogą prowadzić organizacje pozarządowe, a statutowa działalność pożytku publicznego może być prowadzona jako działalność nieodpłatna albo odpłatna.

Działalność nieodpłatna, odpłatna i gospodarcza

Ustawa z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie rozróżnia działalność nieodpłatną i odpłatną. Zgodnie z art. 7 tej ustawy działalnością nieodpłatną pożytku publicznego jest działalność, za którą organizacja nie pobiera wynagrodzenia. Zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 1 tej ustawy działalnością odpłatną pożytku publicznego jest działalność w sferze zadań publicznych, za którą organizacja pobiera wynagrodzenie.

Przychód z działalności odpłatnej pożytku publicznego musi służyć wyłącznie prowadzeniu działalności pożytku publicznego. Wynika to z art. 8 ust. 2 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie. Oznacza to, że wpisowe z konkursu nie powinno być traktowane jak swobodny zysk do dowolnego rozdysponowania, lecz jako środki przeznaczone na realizację celów pożytku publicznego.

Trzeba też pamiętać o art. 9 ust. 1 tej ustawy. Działalność odpłatna staje się działalnością gospodarczą, jeżeli wynagrodzenie pobierane za działalność danego rodzaju jest wyższe od kosztów tej działalności albo jeżeli przeciętne miesięczne wynagrodzenie osoby fizycznej zatrudnionej przy wykonywaniu odpłatnej działalności pożytku publicznego przekracza ustawowy limit wskazany w art. 9 ust. 1 pkt 2 tej ustawy.

Czy trzeba zmieniać statut, aby pobierać opłaty?

Nie zawsze. Kluczowy jest art. 10 ust. 3 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie. Przepis ten stanowi, że zakres prowadzonej działalności nieodpłatnej albo odpłatnej pożytku publicznego organizacje pozarządowe określają w statucie albo w innym akcie wewnętrznym.

Jeżeli statut stowarzyszenia nie zawiera podziału na działalność odpłatną i nieodpłatną, ale pozwala właściwemu organowi podejmować uchwały w sprawach działalności statutowej, co do zasady wystarczająca może być uchwała tego organu. Uchwała powinna dokładnie wskazywać, które działania są prowadzone odpłatnie, a które nieodpłatnie. W opisanej sytuacji uchwała może dotyczyć np. organizacji konkursów, warsztatów, wystaw i podobnych wydarzeń kulturalnych za wpisowym.

Jeżeli działa okręg stowarzyszenia posiadający osobowość prawną, trzeba dodatkowo sprawdzić statut stowarzyszenia i regulacje dotyczące terenowych jednostek organizacyjnych. Z art. 10a ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach wynika, że statut określa zasady tworzenia terenowych jednostek organizacyjnych oraz warunki uzyskania przez nie osobowości prawnej. Dlatego uchwałę powinien podjąć organ, który zgodnie ze statutem jest właściwy dla danego okręgu.

Kiedy urząd miasta może kwestionować wpisowe?

Sam brak zapisu w statucie o działalności odpłatnej nie powinien automatycznie oznaczać, że pobieranie wpisowego jest nielegalne. Art. 10 ust. 3 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie dopuszcza bowiem określenie zakresu działalności odpłatnej w innym akcie wewnętrznym niż statut.

Urząd może jednak zasadnie pytać o podstawę pobierania opłat, jeżeli stowarzyszenie ubiega się o dotację albo realizuje zadanie publiczne. Z art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie wynika tryb otwartego konkursu ofert. Z art. 16 ust. 1 tej ustawy wynika natomiast, że organizacja realizuje zadanie publiczne na podstawie umowy zawartej z organem administracji publicznej.

W praktyce oznacza to, że jeżeli stowarzyszenie pobiera wpisowe od uczestników zadania finansowanego lub współfinansowanego z dotacji, powinno to wynikać z oferty, kosztorysu, opisu finansowania zadania albo umowy. Jeżeli oferta przewidywała nieodpłatny udział, a opłaty pojawiły się później, urząd może potraktować to jako realizację zadania niezgodnie z ofertą lub umową.

Wzory ofert i umów określa rozporządzenie Przewodniczącego Komitetu do spraw Pożytku Publicznego z dnia 24 października 2018 r. w sprawie wzorów ofert i ramowych wzorów umów dotyczących realizacji zadań publicznych oraz wzorów sprawozdań z wykonania tych zadań. Dlatego przy konkursie dotacyjnym trzeba sprawdzić nie tylko ustawę, lecz także formularz oferty, regulamin konkursu i podpisaną umowę.

Jak powinna wyglądać uchwała o działalności odpłatnej?

Uchwała nie powinna być ogólnym zdaniem, że stowarzyszenie może pobierać opłaty. Dla bezpieczeństwa powinna wskazywać zakres działalności odpłatnej w sposób możliwy do powiązania z celami statutowymi i sferą zadań publicznych z art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie.

W uchwale warto wskazać co najmniej:

• organ podejmujący uchwałę i podstawę kompetencji wynikającą ze statutu,
• rodzaje działań prowadzonych odpłatnie, np. konkursy malarskie, warsztaty, wystawy, przeglądy twórczości, zajęcia edukacyjne,
• zasadę, że pobierane opłaty nie mogą przekraczać kosztów działalności danego rodzaju w rozumieniu art. 9 ust. 1 pkt 1 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie,
• zasadę przeznaczania przychodu wyłącznie na działalność pożytku publicznego zgodnie z art. 8 ust. 2 tej ustawy,
• obowiązek rachunkowego wyodrębnienia działalności odpłatnej zgodnie z art. 10 ust. 1 tej ustawy.

Dobrą praktyką jest także przygotowanie kalkulacji wpisowego. Powinna ona pokazywać, jakie koszty pokrywa opłata, np. materiały, wynajem sali, obsługę organizacyjną, promocję, nagrody, ubezpieczenie, obsługę księgową przypisaną do zadania. Taka kalkulacja pomaga wykazać, że opłata nie przekracza kosztów działalności danego rodzaju.

Wyodrębnienie księgowe i dokumentowanie opłat

Art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie nakłada obowiązek rachunkowego wyodrębnienia form działalności pożytku publicznego w stopniu umożliwiającym określenie przychodów, kosztów i wyników. Oznacza to, że stowarzyszenie powinno umieć wykazać osobno przychody i koszty działalności nieodpłatnej, odpłatnej oraz ewentualnej działalności gospodarczej.

Obowiązek ten trzeba wykonywać z uwzględnieniem ustawy z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości, w szczególności zasad prowadzenia ksiąg rachunkowych i dokumentowania operacji gospodarczych. W praktyce przy konkursie odpłatnym potrzebne są regulamin konkursu, uchwała o działalności odpłatnej, kalkulacja wpisowego, ewidencja wpłat i dokumenty kosztowe.

Jeżeli stowarzyszenie otrzymuje dotację z jednostki samorządu terytorialnego, znaczenie ma również art. 221 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych, który dotyczy udzielania dotacji celowych podmiotom spoza sektora finansów publicznych na cele publiczne związane z realizacją zadań jednostki samorządu terytorialnego. Rozliczenie dotacji powinno być zgodne z umową, ofertą i sprawozdaniem.

Co zrobić w opisanej sytuacji?

Jeżeli stowarzyszenie nie jest OPP i ma już wyodrębnioną księgowo działalność odpłatną, w pierwszej kolejności należy sprawdzić trzy dokumenty: statut, uchwały organów i dokumentację konkursu dotacyjnego. Jeżeli statut pozwala właściwemu organowi okręgu podejmować uchwały w sprawach działalności statutowej, a okręg ma osobowość prawną, uchwała zarządu okręgu może być wystarczającym aktem wewnętrznym w rozumieniu art. 10 ust. 3 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie.

Wobec urzędu warto złożyć pisemne wyjaśnienie, że podstawą pobierania wpisowego jest odpłatna działalność pożytku publicznego, a nie działalność gospodarcza, oraz załączyć uchwałę, kalkulację kosztów i informację o wyodrębnieniu księgowym. Jeżeli urząd powołuje się na konkretny zapis regulaminu konkursu, trzeba odnieść się do tego zapisu. Jeżeli opłaty nie były ujęte w ofercie, bezpiecznym rozwiązaniem może być aneks albo korekta dokumentacji, o ile regulamin i umowa to dopuszczają.

Zmiana statutu nie jest więc co do zasady bezwzględnie wymagana przez art. 10 ust. 3 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie. Może jednak być praktycznie korzystna, jeżeli stowarzyszenie regularnie pobiera opłaty i często bierze udział w konkursach dotacyjnych. Jasny zapis statutowy ogranicza spory z urzędami, grantodawcami i księgowością.

FAQ

Źródła

• Art. 3 ust. 2, art. 4 ust. 1 pkt 16, art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 10, art. 13 i art. 16 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, ISAP.
• Art. 10a i art. 34 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach, ISAP.
• Art. 221 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych, ISAP.
• Ustawa z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości, ISAP.
• Rozporządzenie Przewodniczącego Komitetu do spraw Pożytku Publicznego z dnia 24 października 2018 r. w sprawie wzorów ofert i ramowych wzorów umów dotyczących realizacji zadań publicznych oraz wzorów sprawozdań z wykonania tych zadań, ISAP.