Odroczenie rozprawy z powodu niemożności stawienia się w sądzie

Kiedy sąd może odroczyć rozprawę?

Podstawową regulację zawiera art. 156 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego. Zgodnie z tym przepisem sąd może odroczyć posiedzenie tylko z ważnej przyczyny, nawet gdy obie strony tego chcą. Oznacza to, że sam brak dogodności terminu nie wystarcza. Jednym z praktycznych powodów składania takiego wniosku jest wcześniej wykupiony wyjazd; osobno omawiamy, czy wykupione wczasy mogą uzasadniać odroczenie rozprawy.

W praktyce ważna przyczyna to taka przeszkoda, która realnie uniemożliwia stronie udział w posiedzeniu albo mogłaby prowadzić do naruszenia prawa do obrony. Znaczenie mają więc przede wszystkim okoliczności nadzwyczajne, nagłe i odpowiednio udokumentowane.

Trzeba też pamiętać o art. 214 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego. Zgodnie z tym przepisem rozprawa ulega odroczeniu, jeżeli sąd stwierdzi nieprawidłowość w doręczeniu wezwania albo jeżeli nieobecność strony została wywołana nadzwyczajnym wydarzeniem lub inną znaną sądowi przeszkodą, której nie można przezwyciężyć.

Czy praca za granicą i obowiązki zawodowe wystarczą?

Najczęściej nie. Jeżeli strona mieszka za granicą i pracuje w ustalonym grafiku, sąd może uznać, że nie jest to przeszkoda nadzwyczajna w rozumieniu art. 214 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego. To szczególnie prawdopodobne wtedy, gdy od chwili doręczenia wezwania był czas na zorganizowanie przyjazdu, zmianę grafiku albo ustanowienie pełnomocnika.

Nie oznacza to jednak, że wniosek jest z góry bez szans. Jeżeli istnieją szczególne okoliczności, np. brak realnej możliwości opuszczenia pracy pod rygorem utraty zatrudnienia, pobyt w innym państwie połączony z obowiązkami opiekuńczymi wobec dzieci albo nagła przeszkoda komunikacyjna, trzeba to dokładnie opisać i udokumentować. O wyniku zawsze decyduje konkretny stan faktyczny.

W sprawie dotyczącej odrzucenia spadku w imieniu małoletnich znaczenie ma też to, że sąd rodzinny powinien ocenić, czy dokonanie czynności leży w interesie dziecka. Jeżeli brak obecności rodziców uniemożliwiłby wyjaśnienie istotnych okoliczności, argument za zmianą terminu może być silniejszy.

Jak napisać wniosek o odroczenie posiedzenia?

Wniosek warto złożyć niezwłocznie po otrzymaniu wezwania albo natychmiast po powstaniu przeszkody. Pismo powinno zawierać:

• sygnaturę sprawy,
• oznaczenie sądu i stron,
• wyraźny wniosek o odroczenie posiedzenia z podaniem daty rozprawy,
• dokładne uzasadnienie,
• wskazanie dowodów,
• podpis.

Jeżeli przeszkodą jest choroba, trzeba ją możliwie dobrze wykazać. Jeżeli chodzi o pracę za granicą, przydatne mogą być: zaświadczenie od pracodawcy, grafik, dokumenty potwierdzające brak możliwości zwolnienia, rezerwacje podróży, potwierdzenia kosztów albo dokumenty dotyczące opieki nad dziećmi. Samo ogólne stwierdzenie, że termin „nie odpowiada”, zwykle nie przekona sądu.

W piśmie warto też wskazać rozwiązanie alternatywne: prośbę o wyznaczenie innego terminu, rozpoznanie sprawy po nadesłaniu dodatkowych dokumentów, ewentualnie przesłuchanie zdalne, jeśli w danej sprawie i organizacji pracy sądu będzie to możliwe.

Czy można wnioskować o udział zdalny albo działać przez pełnomocnika?

Tak, to często praktyczniejsze niż sam wniosek o odroczenie. Kodeks postępowania cywilnego przewiduje możliwość przeprowadzenia posiedzenia zdalnego, gdy sąd tak zarządzi, a uczestnicy mogą brać udział przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających porozumiewanie się na odległość. W aktualnym stanie prawnym nie jest to automatyczne uprawnienie strony, ale można o to wnosić, uzasadniając trudności związane z pobytem za granicą.

Drugim rozwiązaniem jest ustanowienie pełnomocnika procesowego. Zgodnie z art. 86 Kodeksu postępowania cywilnego strony i ich organy lub przedstawiciele ustawowi mogą działać przed sądem osobiście albo przez pełnomocników. W wielu sprawach cywilnych obecność pełnomocnika pozwala ograniczyć ryzyko negatywnych skutków niestawiennictwa, choć nie w każdej sprawie zastąpi osobiste wyjaśnienia strony.

Jeżeli sprawa dotyczy czynności w imieniu małoletnich dzieci, trzeba każdorazowo sprawdzić, czy sąd oczekuje osobistego wysłuchania rodziców jako przedstawicieli ustawowych. To zależy od tego, jaki dokładnie dowód został wyznaczony i czego sąd chce się dowiedzieć.

Co grozi za niestawiennictwo?

Skutki zależą od rodzaju sprawy, treści wezwania i tego, w jakim charakterze dana osoba została wezwana. Jeżeli wezwanie zawiera pouczenie o obowiązku osobistego stawiennictwa lub o skutkach pominięcia dowodu, sąd może pominąć dowód z przesłuchania strony albo przeprowadzić posiedzenie bez jej udziału. Przy ocenie skutków znaczenie mają m.in. art. 235² Kodeksu postępowania cywilnego dotyczący pominięcia dowodu oraz przepisy regulujące przebieg konkretnego postępowania.

W niektórych sytuacjach nieobecność może doprowadzić do przewlekłości sprawy albo osłabić możliwość wykazania swoich twierdzeń. Jeżeli zaś sąd błędnie nie odroczy rozprawy mimo istnienia rzeczywistej, nieprzezwyciężalnej przeszkody, może to później stanowić zarzut procesowy, a w skrajnych przypadkach prowadzić do nieważności postępowania z powodu pozbawienia strony możności obrony jej praw na podstawie art. 379 pkt 5 Kodeksu postępowania cywilnego.

Czy wniosek o wyłączenie sędziego pomaga odroczyć sprawę?

Co do zasady nie powinno się traktować takiego wniosku jako sposobu na zmianę terminu. Wyłączenie sędziego jest dopuszczalne tylko w przypadkach wskazanych w art. 48 i art. 49 Kodeksu postępowania cywilnego, czyli wtedy, gdy istnieją ustawowe podstawy wyłączenia albo okoliczności mogące wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego.

Składanie takiego wniosku bez rzeczywistych podstaw może zostać ocenione jako nadużycie uprawnień procesowych. W praktyce nie jest to bezpieczna ani zalecana metoda „przesunięcia” terminu rozprawy.

Co zrobić w sprawie odrzucenia spadku w imieniu małoletnich dzieci?

Jeżeli sprawa dotyczy zgody sądu rodzinnego na odrzucenie spadku w imieniu małoletnich, warto działać wielotorowo:

1. złożyć szybko wniosek o odroczenie z dokładnym uzasadnieniem i dowodami,
2. wskazać, że mieszkacie stale za granicą i wyjaśnić, dlaczego przyjazd w podanym terminie jest obiektywnie niemożliwy,
3. zaproponować udział zdalny, jeżeli warunki techniczne na to pozwalają,
4. rozważyć ustanowienie pełnomocnika w Polsce,
5. upewnić się, czy sąd wymaga osobistego złożenia określonych oświadczeń czy tylko wyjaśnienia okoliczności sprawy.

W takich sprawach liczy się także terminowość wcześniejszych czynności związanych ze spadkiem. Jeżeli problem dotyczy samego postępowania spadkowego lub odpowiedzialności za długi, warto przeanalizować cały ciąg zdarzeń, a nie tylko sam termin rozprawy.

FAQ

Czy samo zatrudnienie za granicą uzasadnia odroczenie rozprawy?

Zwykle nie. Potrzebne są dodatkowe, konkretne okoliczności pokazujące, że przeszkody obiektywnie nie da się przezwyciężyć.

Czy wniosek o odroczenie trzeba uzasadnić dokumentami?

Tak, zdecydowanie warto. Im lepiej udokumentowana przeszkoda, tym większa szansa, że sąd potraktuje ją jako ważną przyczynę.

Czy można poprosić o rozprawę zdalną?

Tak, można złożyć taki wniosek. Ostateczna decyzja należy jednak do sądu i zależy od rodzaju sprawy oraz warunków organizacyjnych.

Czy pełnomocnik może zastąpić osobiste stawiennictwo?

Często tak, ale nie zawsze. Jeżeli sąd chce osobiście wysłuchać przedstawiciela ustawowego albo stronę, samo ustanowienie pełnomocnika może nie wystarczyć.

Czy brak stawiennictwa zawsze oznacza przegraną?

Nie, ale może mieć poważne skutki procesowe, np. pominięcie dowodu, przeprowadzenie posiedzenia bez strony albo utrudnienie wykazania swoich twierdzeń.

Źródła

• art. 156, art. 214 § 1, art. 86, art. 48, art. 49, art. 379 pkt 5 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego
• wyrok Sądu Najwyższego z 14 lutego 2019 r., IV CSK 100/18
• praktyka orzecznicza dotycząca oceny ważnej przyczyny odroczenia oraz prawa strony do obrony