Odstąpienie od umowy na wykonanie strony internetowej

Jaki charakter ma umowa na wykonanie witryny internetowej?

Umowa na wykonanie strony lub serwisu internetowego rzadko jest „czystą” umową jednego typu. W praktyce zwykle łączy elementy przygotowania projektu, wykonania kodu, wdrożenia, testów, przeniesienia autorskich praw majątkowych oraz niekiedy dalszego utrzymania lub serwisu. Mimo to, jeśli głównym obowiązkiem wykonawcy było dostarczenie oznaczonego rezultatu, czyli działającej witryny o uzgodnionych funkcjonalnościach, to zasadniczo stosuje się przepisy o umowie o dzieło z art. 627-646 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny.

Zgodnie z art. 627 Kodeksu cywilnego przez umowę o dzieło przyjmujący zamówienie zobowiązuje się do wykonania oznaczonego dzieła, a zamawiający do zapłaty wynagrodzenia. Jeżeli więc przedmiotem umowy było stworzenie konkretnej, działającej strony z funkcją wyświetlania reklam, panelem administracyjnym, integracjami czy innymi mierzalnymi funkcjami, to najważniejszy jest rezultat, a nie samo staranne działanie.

To podejście potwierdza także orzecznictwo dotyczące wdrożeń informatycznych, w którym podkreśla się konieczność indywidualnej oceny treści umowy i ustalenia, czy strony umówiły się na osiągnięcie konkretnego efektu. Sama nazwa umowy nie przesądza o jej kwalifikacji.

Kiedy można odstąpić od umowy z wykonawcą?

Możliwość odstąpienia zależy od treści umowy i stanu faktycznego. W opisanej sytuacji najczęściej wchodzą w grę trzy podstawy prawne.

Odstąpienie na podstawie art. 635 Kodeksu cywilnego

Art. 635 ustawy - Kodeks cywilny stanowi: „Jeżeli przyjmujący zamówienie opóźnia się z rozpoczęciem lub wykończeniem dzieła tak dalece, że nie jest prawdopodobne, żeby zdołał je ukończyć w czasie umówionym, zamawiający może bez wyznaczenia terminu dodatkowego od umowy odstąpić jeszcze przed upływem terminu do wykonania dzieła”.

Przepis ten ma bardzo praktyczne znaczenie przy projektach IT. Jeżeli z harmonogramu, korespondencji, poziomu zaawansowania prac i jakości przekazanych elementów wynika, że wykonawca nie był w stanie realnie oddać działającego serwisu w ustalonym terminie, zamawiający nie musi biernie czekać. Co ważne, w praktyce art. 635 Kodeksu cywilnego stosuje się także wtedy, gdy termin już minął, a skala opóźnienia jednoznacznie pokazuje nienależyte wykonanie zobowiązania.

Jeżeli otrzymali Państwo wyłącznie szablon bez zasadniczej funkcjonalności, która stanowiła sens gospodarczy umowy, to jest to silny argument, że dzieło nie zostało wykonane zgodnie z umową.

Kiedy trzeba najpierw wezwać wykonawcę do poprawy?

Jeżeli problem polega nie tylko na opóźnieniu, ale też na wadliwym albo sprzecznym z umową sposobie wykonywania prac, znaczenie ma art. 636 § 1 Kodeksu cywilnego. Zgodnie z tym przepisem, jeżeli przyjmujący zamówienie wykonuje dzieło w sposób wadliwy albo sprzeczny z umową, zamawiający może wezwać go do zmiany sposobu wykonania i wyznaczyć mu w tym celu odpowiedni termin, a po bezskutecznym upływie terminu może od umowy odstąpić albo powierzyć poprawienie lub dalsze wykonanie dzieła innej osobie na koszt i niebezpieczeństwo przyjmującego zamówienie.

To oznacza, że gdy dzieło jest wprawdzie tworzone, ale niezgodnie z ustaleniami, bezpieczniej jest najpierw wysłać formalne wezwanie z konkretnym terminem. W piśmie warto wskazać:

• numer i datę umowy,
• uzgodniony termin oddania dzieła,
• dokładny opis braków i wad,
• żądanie doprowadzenia prac do zgodności z umową,
• ostateczny termin,
• zapowiedź odstąpienia od umowy i dochodzenia roszczeń.

Jeżeli zależy Państwu na bezpiecznym przygotowaniu pisma, warto też przeanalizować podobne zagadnienie, jakim jest odstąpienie od umowy z wykonawcą, zwłaszcza gdy kontrahent pobrał znaczną część wynagrodzenia.

Skutki odstąpienia od umowy

Skutek odstąpienia od umowy wzajemnej określa art. 494 § 1 Kodeksu cywilnego. Zgodnie z tym przepisem strona, która odstępuje od umowy wzajemnej, obowiązana jest zwrócić drugiej stronie wszystko, co otrzymała od niej na mocy umowy, a jednocześnie może żądać zwrotu tego, co sama świadczyła, oraz naprawienia szkody wynikłej z niewykonania zobowiązania.

W praktyce oznacza to, że po skutecznym odstąpieniu mogą Państwo żądać:

• zwrotu zapłaconych rat lub zaliczek,
• wydania materiałów powstałych w toku prac, o ile umowa lub charakter świadczenia to uzasadnia,
• naprawienia szkody wynikłej z niewykonania albo nienależytego wykonania umowy.

Nie można natomiast automatycznie zakładać, że zawsze należy się zwrot dokładnie „połowy” albo „całości” zapłaconej kwoty. To zależy od tego, czy przekazane elementy mają dla zamawiającego jakąkolwiek samodzielną wartość użytkową, czy zostały skutecznie przeniesione prawa autorskie, oraz jak brzmią postanowienia umowy o etapach odbioru i płatnościach. W wielu sprawach argument za zwrotem całości lub większości wpłat jest jednak mocny, jeżeli zasadnicza funkcjonalność w ogóle nie działa.

Czy można żądać odszkodowania?

Tak, ale trzeba je udowodnić. Podstawą jest art. 471 Kodeksu cywilnego, zgodnie z którym dłużnik obowiązany jest do naprawienia szkody wynikłej z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania, chyba że niewykonanie albo nienależyte wykonanie jest następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi.

Dodatkowo zakres odszkodowania wyznacza art. 361 § 1 i § 2 Kodeksu cywilnego. Z przepisu wynika obowiązek naprawienia normalnych następstw działania lub zaniechania, z którego szkoda wynikła, a naprawienie szkody obejmuje straty, które poszkodowany poniósł, oraz korzyści, które mógłby osiągnąć, gdyby mu szkody nie wyrządzono.

W sprawach dotyczących niedziałającej witryny internetowej najtrudniejsze jest zwykle wykazanie utraconych korzyści. Samo twierdzenie, że „firma poniosła duże straty, bo reklamy się nie wyświetlały”, może nie wystarczyć. Trzeba pokazać, że:

• serwis miał zacząć działać w oznaczonym terminie,
• miał przynosić przychody z reklam lub sprzedaży,
• istniały realne podstawy do osiągnięcia tych przychodów,
• brak działania strony pozostaje w normalnym związku przyczynowym z konkretną stratą.

Dowodami mogą być np. umowy z reklamodawcami, wcześniejsze statystyki ruchu, koszt kampanii przygotowującej start serwisu, utracone zamówienia lub rozliczenia z partnerami. Bez takich materiałów odszkodowanie bywa ograniczane do realnie poniesionych kosztów.

W razie sporu przydatne może być też porównanie z problemami kontraktowymi opisanymi szerzej w tekście o zobowiązaniach a niewykonaniu, bo odpowiedzialność kontraktowa wymaga podobnego sposobu wykazywania szkody.

Jak przygotować pismo do wykonawcy?

Najbezpieczniej wysłać do wykonawcy pismo listem poleconym za potwierdzeniem odbioru oraz równolegle e-mailem. Pismo powinno zawierać:

1. oznaczenie stron i umowy,
2. wskazanie, jakie elementy nie zostały wykonane lub działają wadliwie,
3. powołanie podstawy prawnej - zależnie od sytuacji art. 635 Kodeksu cywilnego albo art. 636 § 1 Kodeksu cywilnego, ewentualnie dodatkowo art. 491 § 1 Kodeksu cywilnego,
4. oświadczenie o odstąpieniu od umowy albo wezwanie do prawidłowego wykonania w dodatkowym terminie,
5. żądanie zwrotu określonej kwoty w konkretnym terminie,
6. numer rachunku bankowego,
7. zapowiedź dochodzenia odszkodowania i skierowania sprawy na drogę sądową.

Jeżeli wykonawca przekazał część materiałów, warto zastrzec, że ich przyjęcie miało charakter wyłącznie techniczny i nie oznaczało odbioru dzieła bez zastrzeżeń.

Jakie dowody trzeba zabezpieczyć?

Przed wysłaniem odstąpienia warto zebrać i zachować:

• umowę i wszystkie aneksy,
• harmonogram prac, specyfikację funkcjonalności i brief,
• korespondencję e-mail, komunikatory, zgłoszenia błędów,
• dowody wpłat, faktury, potwierdzenia przelewów,
• screeny niedziałających funkcji, nagrania ekranu, logi błędów,
• protokoły testów lub uwagi do odbioru,
• dokumenty potwierdzające szkodę.

W sprawach informatycznych znaczenie ma chronologia. Im dokładniej da się pokazać, co miało być wykonane i czego faktycznie nie dostarczono, tym łatwiej wykazać niewykonanie umowy.

Czy można wstrzymać zapłatę ostatniej raty?

Jeżeli ostatnia rata nie została jeszcze zapłacona, co do zasady nie ma obowiązku płacić za dzieło niewykonane albo wykonane wadliwie. Przy umowie o dzieło zasadą jest, że wynagrodzenie należy się za rezultat zgodny z umową. Trzeba jednak sprawdzić, czy umowa nie przewidywała wymagalności płatności niezależnie od pełnego ukończenia prac, np. po określonym etapie. Nawet wtedy zapłata może być kwestionowana, jeżeli etap nie został wykonany zgodnie z kontraktem.

Jeżeli wykonawca wystawił fakturę końcową mimo braku oddania funkcjonalnej strony, warto nie tylko jej nie opłacać, ale też pisemnie wskazać podstawy odmowy.

Co, jeśli wykonawca odmawia zwrotu pieniędzy?

Wtedy pozostaje dochodzenie roszczeń na drodze sądowej. W pozwie można żądać:

• zwrotu zapłaconych kwot po odstąpieniu od umowy,
• odsetek ustawowych za opóźnienie na podstawie art. 481 § 1 i § 2 Kodeksu cywilnego, liczonych od dnia wymagalności wezwania do zapłaty,
• odszkodowania z art. 471 Kodeksu cywilnego, jeżeli szkoda została należycie wykazana.

Jeśli strony są przedsiębiorcami, w grę mogą też wchodzić odsetki ustawowe za opóźnienie w transakcjach handlowych na podstawie ustawy z dnia 8 marca 2013 r. o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych, ale tylko wtedy, gdy roszczenie ma charakter pieniężny wynikający z transakcji handlowej i spełnione są warunki tej ustawy. W sprawach po odstąpieniu od umowy trzeba to oceniać ostrożnie według konkretnego stanu faktycznego.

FAQ

Czy sama zwłoka wykonawcy wystarczy do odstąpienia od umowy?

Nie zawsze. Jeżeli opóźnienie jest tak duże, że ukończenie dzieła w terminie było nieprawdopodobne, można powołać się na art. 635 Kodeksu cywilnego. Jeżeli jednak problem dotyczy głównie wadliwego wykonywania prac, zwykle trzeba wcześniej wyznaczyć termin na poprawę na podstawie art. 636 § 1 Kodeksu cywilnego.

Czy po odstąpieniu mogę żądać zwrotu wszystkich wpłat?

Często tak, ale nie automatycznie. Trzeba ocenić, czy wykonawca przekazał jakąkolwiek część dzieła mającą realną wartość i czy została ona skutecznie odebrana. Duże znaczenie ma treść umowy, etapy rozliczeń i to, czy częściowy efekt prac nadaje się do wykorzystania.

Czy mogę dochodzić utraconych zysków z niedziałającej strony?

Tak, ale tylko wtedy, gdy da się je udowodnić. Podstawą są art. 471 oraz art. 361 § 1 i § 2 Kodeksu cywilnego. Potrzebne są konkretne dowody, np. umowy reklamowe, dane sprzedażowe, zestawienia ruchu i dokumenty pokazujące realną skalę utraconych przychodów.

Czy e-mail z oświadczeniem o odstąpieniu wystarczy?

Jeżeli umowa nie zastrzega formy szczególnej pod rygorem nieważności, e-mail może mieć znaczenie dowodowe, ale najbezpieczniej złożyć oświadczenie jednocześnie e-mailem i listem poleconym za potwierdzeniem odbioru. W relacjach biznesowych liczy się możliwość późniejszego wykazania doręczenia i treści oświadczenia.

Źródła

• art. 361 § 1 i § 2, art. 471, art. 481 § 1 i § 2, art. 491 § 1, art. 494 § 1, art. 627, art. 635, art. 636 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny
• ustawa z dnia 8 marca 2013 r. o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych
• wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z 13 maja 2015 r., sygn. I ACa 1054/14
• wyrok Sądu Najwyższego z 14 stycznia 2010 r., sygn. IV CSK 319/09
• uchwała Sądu Najwyższego z 9 grudnia 2010 r., sygn. III CZP 104/10