Czy zdrada matki może wpłynąć na opiekę nad dzieckiem?

Czy ojciec może „odebrać” dziecko matce tylko dlatego, że ma nowego partnera?

Co do zasady – nie. Sam fakt zdrady małżeńskiej albo pozostawania w nowej relacji nie stanowi samodzielnej podstawy do ograniczenia matce władzy rodzicielskiej, zmiany miejsca pobytu dziecka czy powierzenia wykonywania pieczy ojcu. W sprawie rozwodowej sąd rozstrzyga o władzy rodzicielskiej, kontaktach i alimentach na podstawie art. 58 § 1 i § 1a ustawy z 25.02.1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy, a nadrzędnym kryterium jest dobro dziecka.

O winie za rozkład pożycia małżeńskiego sąd orzeka na podstawie art. 57 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. To jednak odrębna kwestia niż ocena, przy którym z rodziców dziecko powinno mieszkać. Nawet jeżeli rozwód zostanie orzeczony z wyłącznej winy matki, nie oznacza to automatycznie utraty opieki nad dzieckiem.

Znaczenie ma więc nie to, że pojawił się partner, ale to, czy sytuacja wpływa negatywnie na małoletniego: czy dziecko jest narażane na konflikt, zaniedbanie, niestabilność, przemoc psychiczną albo nieodpowiednie zachowania w domu.

Jakimi kryteriami kieruje się sąd przy ustalaniu opieki nad dzieckiem?

Sąd ocenia całokształt sytuacji dziecka. Podstawą jest art. 95 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, zgodnie z którym władza rodzicielska obejmuje obowiązek i prawo rodziców do wykonywania pieczy nad osobą i majątkiem dziecka oraz do wychowania dziecka, z poszanowaniem jego godności i praw.

Dodatkowo art. 96 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego nakłada na rodziców obowiązek troski o fizyczny i duchowy rozwój dziecka oraz przygotowanie go należycie do pracy dla dobra społeczeństwa odpowiednio do jego uzdolnień.

W praktyce sąd bierze pod uwagę przede wszystkim:

• silę więzi dziecka z każdym z rodziców,
• dotychczasowy sposób sprawowania codziennej opieki,
• stabilność miejsca zamieszkania i rytmu życia dziecka,
• zdolność rodziców do współpracy w sprawach dziecka,
• bezpieczeństwo emocjonalne małoletniego,
• warunki wychowawcze, czasowe i organizacyjne,
• gotowość rodzica do wspierania kontaktów dziecka z drugim rodzicem.

Jeżeli rodzice przedstawiają zgodne porozumienie wychowawcze, sąd może pozostawić pełnię władzy rodzicielskiej obojgu, jeżeli jest zasadne oczekiwanie współdziałania w sprawach dziecka – art. 58 § 1a Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Jeżeli porozumienia brak albo konflikt jest silny, sąd może powierzyć wykonywanie władzy jednemu z rodziców, ograniczając władzę drugiego do określonych obowiązków i uprawnień.

Kiedy nowy partner matki może mieć znaczenie dla sprawy?

Nowy partner sam w sobie nie jest problemem. Znaczenie może mieć dopiero konkretny stan faktyczny, np. gdy:

• dziecko jest wciągane w konflikt dorosłych,
• partner zachowuje się wobec dziecka agresywnie, niestabilnie albo demoralizująco,
• dziecko jest pozostawiane bez właściwej opieki,
• rodzic zaniedbuje potrzeby dziecka z powodu nowej relacji,
• dziecko jest zmuszane do ukrywania relacji lub składania określonych oświadczeń,
• w domu dochodzi do awantur, nadużywania alkoholu, przemocy lub chaosu wychowawczego.

Jeżeli więc ojciec twierdzi jedynie, że matka „ma kochanka”, to taki argument najczęściej nie wystarczy. Inaczej będzie, jeśli wykaże, że konkretne zachowania realnie naruszają dobro dziecka. Wtedy sąd może ingerować we władzę rodzicielską na podstawie art. 109 § 1 i § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, gdy dobro dziecka jest zagrożone.

W sytuacjach skrajnych, gdy rodzic nadużywa władzy rodzicielskiej albo w sposób rażący zaniedbuje swe obowiązki, sąd może pozbawić go władzy rodzicielskiej na podstawie art. 111 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. To jednak środek wyjątkowy i stosowany wyłącznie przy poważnych naruszeniach.

Czy sąd bierze pod uwagę winę w rozwodzie przy decydowaniu o dziecku?

Formalnie są to dwa różne obszary rozstrzygnięcia. Wina za rozkład pożycia, o której mowa w art. 57 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, dotyczy relacji między małżonkami. Natomiast rozstrzygnięcia dotyczące dziecka opierają się na art. 58 § 1 i § 1a oraz ogólnych zasadach dobra dziecka wynikających z przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

W praktyce pewne same fakty mogą mieć znaczenie w obu częściach sprawy, ale z różnych powodów. Przykładowo romans może być dowodem winy w rozwodzie, ale dla sprawy dziecka będzie istotny dopiero wtedy, gdy przekłada się na opiekę, bezpieczeństwo lub rozwój małoletniego.

Dlatego sama obawa, że rozwód będzie „z winy matki”, nie oznacza jeszcze, że dziecko zostanie przy ojcu.

Co może zaszkodzić matce przed sądem bardziej niż sama zdrada?

Znacznie większe znaczenie niż sam romans mają zachowania dotyczące dziecka. Sąd negatywnie ocenia zwłaszcza:

• utrudnianie kontaktów dziecka z drugim rodzicem, mimo że nie ma ku temu podstaw,
• nastawianie dziecka przeciwko drugiemu rodzicowi,
• obrażanie drugiego rodzica przy dziecku,
• lekceważenie potrzeb zdrowotnych, edukacyjnych i emocjonalnych dziecka,
• brak stabilnych warunków bytowych i organizacyjnych,
• wciąganie dziecka w sprawy intymne dorosłych.

W opisanej sytuacji niepokojące jest również zachowanie ojca, jeżeli mówi dziecku o romansie matki, używa wulgaryzmów albo wywołuje u dziecka lęk. Tego typu działania mogą być potraktowane jako naruszające dobro dziecka. Rodzice mają obowiązek wykonywać władzę rodzicielską tak, jak wymaga tego dobro dziecka i interes społeczny – art. 95 § 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Jeżeli konflikt eskaluje, warto rozważyć wniosek o sądowe uregulowanie kontaktów i zabezpieczenie na czas procesu. Kontakty z dzieckiem są niezależne od władzy rodzicielskiej – art. 113 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Sąd może je odpowiednio ukształtować, ograniczyć, a wyjątkowo nawet zakazać, jeżeli wymaga tego dobro dziecka – art. 113²–113³ Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Jakie dowody mają znaczenie w sprawie o dziecko?

W sprawach rodzinnych liczą się przede wszystkim dowody dotyczące codziennego życia dziecka, a nie same emocjonalne oskarżenia rodziców. Przydatne bywają:

• wiadomości, e-maile, nagrania lub screeny pokazujące groźby, wulgaryzmy albo manipulowanie dzieckiem,
• dokumentacja z przedszkola lub szkoły,
• zaświadczenia lekarskie lub psychologiczne, jeżeli dziecko źle znosi konflikt,
• zeznania świadków znających realia opieki,
• dowody na to, kto faktycznie zajmuje się dzieckiem na co dzień,
• plan dnia dziecka, zajęć, opieki, odbiorów i wizyt lekarskich.

W sporach o miejsce pobytu dziecka sąd często dopuszcza dowód z opinii OZSS, czyli Opiniodawczego Zespołu Sądowych Specjalistów. Taka opinia nie wiąże sądu automatycznie, ale w praktyce ma duże znaczenie przy ocenie relacji dziecka z rodzicami, ich kompetencji wychowawczych oraz skali konfliktu.

Czy możliwe jest przyznanie opieki ojcu?

Tak, ale nie dlatego, że matka ma nowego partnera. Ojciec może uzyskać ustalenie miejsca pobytu dziecka przy sobie albo szerszy zakres wykonywania władzy rodzicielskiej, jeśli wykaże, że to rozwiązanie lepiej realizuje dobro dziecka. Każda sprawa zależy od faktów: wieku dziecka, więzi z rodzicami, dotychczasowej opieki, stabilności środowiska oraz zachowań obojga rodziców.

Jeżeli w konkretnej sprawie pojawiają się długotrwały brak kontaktu ojca z dzieckiem, niewykonywanie obowiązków rodzicielskich albo poważne zaniedbania, możliwe są dalej idące rozstrzygnięcia. W podobnych sytuacjach warto przeanalizować, kiedy wchodzi w grę pozbawienie ojca władzy lub jej ograniczenie, a kiedy realne jest przyznanie opieki ojcu.

Co zrobić praktycznie przed rozwodem lub w trakcie sprawy?

Jeżeli obawia się Pani, że druga strona będzie próbowała wykorzystać konflikt małżeński przeciwko Pani w sprawie o dziecko, warto:

1. nie wdawać się przy dziecku w kłótnie o zdradę i życie prywatne,
2. nie przedstawiać dziecku szczegółów relacji dorosłych,
3. zachować stabilny rytm życia dziecka,
4. dokumentować faktyczną opiekę i niewłaściwe zachowania drugiego rodzica,
5. rozważyć złożenie wniosku o zabezpieczenie miejsca pobytu dziecka przy matce na czas procesu,
6. wnosić o uregulowanie kontaktów, jeżeli drugi rodzic wywołuje chaos albo stosuje presję.

Jeżeli dochodzi do silnego konfliktu, sąd może też skierować strony do mediacji. W sprawach rodzinnych porozumienie rodziców jest korzystne, ale tylko wtedy, gdy nie odbywa się kosztem bezpieczeństwa dziecka.

FAQ

Czy zdrada matki automatycznie odbiera jej szanse na opiekę nad dzieckiem?

Nie. Sama zdrada nie rozstrzyga o opiece nad dzieckiem. Sąd bada przede wszystkim dobro dziecka, jego bezpieczeństwo i to, który rodzic lepiej wykonuje obowiązki rodzicielskie.

Czy ojciec może zabrać dziecko bez wyroku sądu?

To zależy od konkretnej sytuacji i od tego, jak dotąd wykonywana była władza rodzicielska. Jeżeli nie ma rozstrzygnięcia sądu, konflikty o miejsce pobytu dziecka bywają szczególnie ryzykowne. W praktyce warto jak najszybciej wystąpić o zabezpieczenie, aby uniknąć samowolnych działań drugiego rodzica.

Czy mówienie dziecku o romansie matki może zaszkodzić ojcu w sądzie?

Tak, jeżeli takie zachowanie obciąża emocjonalnie dziecko, wywołuje lęk albo służy manipulacji. Sąd ocenia, czy rodzic chroni dziecko przed konfliktem dorosłych.

Czy sąd zawsze kieruje sprawę do OZSS?

Nie zawsze. Opinia OZSS pojawia się najczęściej wtedy, gdy rodzice ostro spierają się o miejsce pobytu dziecka, model opieki albo kompetencje wychowawcze drugiej strony.

Czy nowy partner może mieć kontakt z dzieckiem?

Tak, ale tylko o tyle, o ile nie narusza to dobra dziecka. Jeżeli istnieją realne zagrożenia, można żądać odpowiednich ograniczeń i przedstawić sądowi konkretne dowody.

Źródła

• art. 57 § 1, art. 58 § 1 i § 1a, art. 95 § 1 i § 3, art. 96 § 1, art. 109 § 1 i § 2, art. 111 § 1, art. 113 § 1, art. 113² i art. 113³ ustawy z 25.02.1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 2809, ze zm.);
• praktyka orzecznicza sądów rodzinnych oparta na zasadzie dobra dziecka jako nadrzędnym kryterium rozstrzygania spraw o władzę rodzicielską, kontakty i miejsce pobytu małoletniego.