Likwidacja stowarzyszenia prowadzącego przedszkole a pracownicy

Likwidacja stowarzyszenia a status pracodawcy

Jeżeli walne zebranie podjęło uchwałę o rozwiązaniu stowarzyszenia i otwarto likwidację, stowarzyszenie nie przestaje od razu istnieć. Zgodnie z art. 36 ustawy z 7 kwietnia 1989 r. – Prawo o stowarzyszeniach likwidator prowadzi sprawy likwidacyjne, a byt prawny ustaje dopiero po zakończeniu likwidacji i wykreśleniu z Krajowego Rejestru Sądowego. Do tego momentu stowarzyszenie rejestrowe nadal może być pracodawcą.

W praktyce oznacza to, że umowy o pracę nie wygasają automatycznie tylko dlatego, że przedszkole zostało zamknięte albo że do KRS zgłoszono likwidację. Trzeba je rozwiązać w prawidłowym trybie, a do czasu ustania stosunku pracy należy wykonywać obowiązki pracodawcy, w tym rozliczeniowe wobec ZUS i pracowników.

Jeżeli przedszkole niepubliczne przestało działać, zwykle przyczyną wypowiedzeń jest likwidacja pracodawcy lub likwidacja jednostki organizacyjnej, w której pracownik był zatrudniony. Dla oceny skutków wobec pracownic na urlopie macierzyńskim, rodzicielskim albo na zwolnieniu lekarskim istotny jest jednak dokładny moment i tryb rozwiązania umowy.

Kiedy płaci stowarzyszenie, a kiedy ZUS?

Trzeba odróżnić wynagrodzenie chorobowe od zasiłku. To nie są te same świadczenia.

Na podstawie art. 92 § 1 ustawy z 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia za czas niezdolności do pracy wskutek choroby przez łącznie do 33 dni w roku kalendarzowym, a pracownik, który ukończył 50 lat – do 14 dni w roku kalendarzowym. To świadczenie finansuje pracodawca.

Dopiero od 34. dnia choroby w roku kalendarzowym, a u pracownika po 50. roku życia od 15. dnia, wchodzi w grę zasiłek chorobowy z ubezpieczenia społecznego.

Zgodnie z art. 61 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 lit. a ustawy z 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa, prawo do zasiłków ustalają i wypłacają:

• płatnicy składek zgłaszający do ubezpieczenia chorobowego powyżej 20 ubezpieczonych,
• Zakład Ubezpieczeń Społecznych – ubezpieczonym, których płatnicy zgłaszają do ubezpieczenia chorobowego nie więcej niż 20 ubezpieczonych.

Jeżeli więc stowarzyszenie zgłaszało do ubezpieczenia chorobowego 6 osób, to zasiłki chorobowe i macierzyńskie co do zasady wypłaca ZUS, natomiast stowarzyszenie może być zobowiązane jedynie do wypłaty wynagrodzenia chorobowego z art. 92 Kodeksu pracy – o ile pracownik pozostaje jeszcze w zatrudnieniu i nie wyczerpał limitu dni.

Warto pamiętać, że dla ustalenia, kto jest płatnikiem zasiłków w danym roku kalendarzowym, znaczenie ma liczba ubezpieczonych zgłoszonych do ubezpieczenia chorobowego na 30 listopada poprzedniego roku – zgodnie z art. 61 ust. 2–4 ustawy zasiłkowej.

Pracownica na urlopie macierzyńskim, rodzicielskim albo na L4 w czasie likwidacji

Co do zasady pracownica w ciąży oraz w okresie urlopu macierzyńskiego jest szczególnie chroniona przed wypowiedzeniem lub rozwiązaniem umowy o pracę. Wynika to z art. 177 § 1 ustawy – Kodeks pracy. Jednak ten sam przepis przewiduje wyjątek: zakaz ten nie obowiązuje w razie ogłoszenia upadłości lub likwidacji pracodawcy.

Oznacza to, że w likwidacji stowarzyszenia dopuszczalne jest rozwiązanie umowy także z pracownicą korzystającą z ochrony, ale trzeba zachować prawidłowy tryb, okres wypowiedzenia oraz rozliczyć wszystkie należności pracownicze. Jeżeli pracownica pobiera zasiłek macierzyński, to po ustaniu zatrudnienia jego wypłatę nadal realizuje ZUS, jeżeli prawo do świadczenia powstało wcześniej.

W odniesieniu do urlopu wypoczynkowego trzeba dodatkowo rozliczyć urlop zaległy i bieżący. Jeżeli nie będzie możliwe wykorzystanie urlopu w naturze do dnia rozwiązania umowy, pracownikowi przysługuje ekwiwalent pieniężny na podstawie art. 171 § 1 Kodeksu pracy.

Jeżeli pracownica po urlopie wypoczynkowym przedłoży zwolnienie lekarskie, stowarzyszenie może być zobowiązane jedynie do wypłaty wynagrodzenia chorobowego z art. 92 Kodeksu pracy w ustawowym limicie. Dalszy zasiłek wypłaca ZUS. Sam brak środków na koncie stowarzyszenia nie przerzuca jednak automatycznie na ZUS obowiązku zapłaty wynagrodzenia chorobowego lub ekwiwalentu za urlop – te należności pozostają długiem pracodawcy.

Czy przy rozwiązaniu umów trzeba wypłacić odprawę?

Nie zawsze. Odprawa pieniężna z tytułu zwolnienia z przyczyn niedotyczących pracownika wynika z art. 8 ust. 1 ustawy z 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników. Ustawa ta ma jednak zastosowanie do pracodawcy zatrudniającego co najmniej 20 pracowników – art. 1 tej ustawy.

Jeżeli stowarzyszenie zatrudniało 6 pracowników, ta ustawa co do zasady nie znajdzie zastosowania, więc odprawa ustawowa z tego tytułu nie będzie należna. Inaczej może być tylko wtedy, gdy prawo do odprawy wynika z umowy o pracę, regulaminu wynagradzania albo innych wewnętrznych źródeł prawa pracy.

Co jeśli majątek stowarzyszenia nie wystarcza na należności pracownicze?

W likwidacji likwidator powinien ściągnąć wierzytelności, wypełnić zobowiązania i spieniężyć majątek stowarzyszenia – zgodnie z art. 37 ust. 1 ustawy – Prawo o stowarzyszeniach, o ile statut lub uchwała o rozwiązaniu nie stanowią inaczej w zakresie zgodnym z ustawą. Zobowiązania wobec pracowników nie znikają tylko dlatego, że organizacja zakończyła działalność oświatową.

Jeżeli stowarzyszenie nie ma środków na zapłatę wszystkich należności, pracownicy pozostają wierzycielami stowarzyszenia. Mogą dochodzić swoich roszczeń przed sądem pracy, a następnie w egzekucji. Sam fakt niedoboru majątku nie powoduje automatycznie osobistej odpowiedzialności członków zarządu za zwykłe zobowiązania cywilne lub pracownicze stowarzyszenia rejestrowego.

W niektórych stanach faktycznych trzeba jednak zbadać, czy w sprawie nie zachodziły przesłanki do złożenia wniosku o upadłość. Stowarzyszenie rejestrowe może mieć zdolność upadłościową, jeżeli prowadzi działalność gospodarczą w rozumieniu przepisów prawa upadłościowego. W takiej sytuacji ocena odpowiedzialności osób prowadzących sprawy podmiotu wymaga odrębnej analizy.

Czy zarząd odpowiada własnym majątkiem za długi stowarzyszenia?

W przypadku stowarzyszenia rejestrowego ustawa – Prawo o stowarzyszeniach nie przewiduje odpowiednika art. 299 ustawy z 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych. Dlatego co do zasady członkowie zarządu stowarzyszenia rejestrowego nie odpowiadają prywatnym majątkiem za zwykłe zobowiązania stowarzyszenia, np. za czynsz, wynagrodzenia czy faktury, chyba że sami stali się dłużnikami, np. przez poręczenie, przejęcie długu, podpisanie weksla albo wyrządzenie szkody własnym bezprawnym działaniem.

Inaczej jest przy stowarzyszeniu zwykłym. Zgodnie z art. 40 ust. 1b ustawy – Prawo o stowarzyszeniach każdy członek stowarzyszenia zwykłego odpowiada za jego zobowiązania bez ograniczeń całym swoim majątkiem solidarnie z pozostałymi członkami oraz ze stowarzyszeniem, a odpowiedzialność ta aktualizuje się, gdy egzekucja z majątku stowarzyszenia okaże się bezskuteczna. Ten przepis nie dotyczy jednak stowarzyszenia rejestrowego wpisanego do KRS.

Jeżeli więc mowa o stowarzyszeniu zarejestrowanym w KRS prowadzącym niepubliczne przedszkole, odpowiedź podstawowa brzmi: za zwykłe długi organizacji zarząd co do zasady nie odpowiada własnym majątkiem tylko z tego powodu, że środków w stowarzyszeniu zabrakło.

Odpowiedzialność za podatki i składki ZUS – kiedy ryzyko jest realne?

Tu sytuacja jest inna niż przy zwykłych długach. Na podstawie art. 116 § 1 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa za zaległości podatkowe osoby prawnej mogą odpowiadać solidarnie całym swoim majątkiem członkowie jej zarządu, jeżeli egzekucja z majątku osoby prawnej okaże się w całości lub w części bezskuteczna, chyba że wykażą jedną z przesłanek egzoneracyjnych wskazanych w tym przepisie.

Do składek ZUS ten mechanizm stosuje się odpowiednio na podstawie art. 31 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, który odsyła m.in. do art. 116 Ordynacji podatkowej.

Odpowiedzialność ta nie powstaje automatycznie. Organ musi wydać decyzję wobec konkretnej osoby. Znaczenie mają m.in.:

• okres pełnienia funkcji członka zarządu,
• moment powstania i wymagalności zaległości,
• bezskuteczność egzekucji wobec stowarzyszenia,
• to, czy we właściwym czasie zgłoszono wniosek o upadłość – jeśli był wymagany,
• czy osoba wskazała majątek umożliwiający zaspokojenie zaległości w znacznej części.

Po otwarciu likwidacji trzeba też oddzielić odpowiedzialność członków zarządu od odpowiedzialności likwidatora za własne działania. Jeżeli zaległości publicznoprawne powstały już w okresie, gdy sprawy stowarzyszenia prowadził likwidator, analiza odpowiedzialności wymaga zbadania jego statusu i podstawy prawnej działania w danym okresie. Nie można z góry przyjąć, że zawsze odpowiada wyłącznie dawny zarząd albo wyłącznie likwidator.

W praktyce największe ryzyko osobiste dotyczy więc zaległych składek i podatków, a nie samych świadczeń zasiłkowych wypłacanych przez ZUS.

Jak uporządkować sytuację krok po kroku?

1. Ustalić, czy stowarzyszenie nadal istnieje w KRS i kto je reprezentuje: zarząd czy likwidator.
2. Sprawdzić, które umowy o pracę jeszcze trwają i w jakim trybie mają zostać rozwiązane.
3. Rozdzielić należności: wynagrodzenie za pracę, wynagrodzenie chorobowe, ekwiwalent za urlop, ewentualne odprawy, składki i podatki.
4. Zweryfikować liczbę ubezpieczonych na 30 listopada poprzedniego roku, aby ustalić, kto wypłaca zasiłki.
5. Przekazać do ZUS komplet dokumentów potrzebnych do wypłaty zasiłków po ustaniu zatrudnienia albo w trakcie jego trwania.
6. Ocenić, czy istnieją zaległości publicznoprawne i czy występuje ryzyko osobistej odpowiedzialności członków zarządu lub likwidatora.

Przykłady

Poniższe sytuacje pokazują, jak te same przepisy działają w praktyce przy różnych wariantach zatrudnienia i likwidacji.

FAQ

Czy po zgłoszeniu likwidacji do KRS stowarzyszenie nadal jest pracodawcą?

Tak. Do czasu wykreślenia z KRS stowarzyszenie rejestrowe nadal istnieje i może pozostawać stroną stosunków pracy. Samo otwarcie likwidacji nie rozwiązuje automatycznie umów o pracę.

Czy ZUS przejmuje wszystkie wypłaty dla pracowników?

Nie. ZUS wypłaca zasiłki, jeżeli płatnik zgłasza do ubezpieczenia chorobowego nie więcej niż 20 osób. Natomiast wynagrodzenie chorobowe z art. 92 Kodeksu pracy oraz zwykłe wynagrodzenie za pracę nadal obciążają pracodawcę.

Czy przy 6 pracownikach należy się odprawa z ustawy o zwolnieniach grupowych?

Co do zasady nie. Ustawa z 13 marca 2003 r. stosuje się do pracodawców zatrudniających co najmniej 20 pracowników.

Czy członkowie zarządu stowarzyszenia rejestrowego odpowiadają za pensje pracowników z własnej kieszeni?

Zasadniczo nie, o ile nie zaciągnęli osobistego zobowiązania. Inaczej należy oceniać zaległości podatkowe i składkowe, gdzie możliwa jest odpowiedzialność na podstawie przepisów szczególnych.

Czy likwidator zawsze odpowiada za długi stowarzyszenia?

Nie zawsze. Odpowiedzialność zależy od rodzaju długu, okresu jego powstania i podstawy prawnej. Inaczej ocenia się zwykłe zobowiązania cywilne, a inaczej zaległości publicznoprawne.

Źródła

• art. 36, art. 37 ust. 1, art. 40 ust. 1b ustawy z 7 kwietnia 1989 r. – Prawo o stowarzyszeniach (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 1046)
• art. 92 § 1, art. 171 § 1, art. 177 § 1 ustawy z 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 2025 r., poz. 277)
• art. 61 ust. 1 pkt 1, pkt 2 lit. a i d oraz ust. 2–4 ustawy z 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 2780, ze zm.)
• art. 1 i art. 8 ust. 1 ustawy z 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 61)
• art. 116 § 1 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2025 r., poz. 111)
• art. 31 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2025 r., poz. 350)
• pomocniczo: art. 299 ustawy z 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 18, ze zm.) – jako przepis, którego odpowiednika brak w Prawie o stowarzyszeniach dla stowarzyszenia rejestrowego