Czy KGW może zarabiać na wynajmie budynku użyczonego przez gminę?

Czy KGW może w ogóle uzyskiwać przychody?

Tak. Zgodnie z art. 24 ust. 1 ustawy z dnia 9 listopada 2018 r. o kołach gospodyń wiejskich koło gospodyń wiejskich może uzyskiwać przychody m.in. z prowadzonej działalności, z majątku koła oraz z ofiarności publicznej. Dodatkowo art. 24 ust. 1c tej ustawy przewiduje uproszczoną ewidencję przychodów i kosztów dla kół, które spełniają ustawowe warunki, w tym osiągają przychody m.in. ze sprzedaży, najmu lub dzierżawy składników majątkowych.

W praktyce oznacza to, że samo osiąganie przychodów przez KGW nie jest niczym zakazanym. Problem pojawia się dopiero wtedy, gdy źródłem tych przychodów ma być odpłatne udostępnianie nieruchomości, która nie należy do koła, lecz do gminy i została oddana jedynie do używania.

Co wynika z użyczenia budynku przez gminę?

Umowa użyczenia jest uregulowana w art. 710-719 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny. Na podstawie art. 710 Kodeksu cywilnego użyczający zobowiązuje się zezwolić biorącemu, przez czas oznaczony albo nieoznaczony, na bezpłatne używanie oddanej mu w tym celu rzeczy.

Jeżeli więc gmina oddała budynek KGW w użyczenie, to koło ma prawo korzystać z nieruchomości w granicach wynikających z umowy i z właściwości rzeczy. Nie staje się jednak właścicielem nieruchomości ani nie uzyskuje samodzielnego prawa do swobodnego „zarabiania na budynku” bez oglądania się na treść umowy i wolę gminy jako właściciela.

Istotny jest tu także art. 712 § 1 Kodeksu cywilnego, zgodnie z którym jeżeli umowa nie określa sposobu używania rzeczy, biorący może jej używać w sposób odpowiadający właściwościom i przeznaczeniu rzeczy. Z kolei art. 712 § 2 Kodeksu cywilnego stanowi, że bez zgody użyczającego biorący nie może oddać rzeczy użyczonej osobie trzeciej do używania. To właśnie ten przepis ma podstawowe znaczenie przy odpłatnym udostępnianiu budynku innym osobom.

Jeżeli więc KGW udostępnia salę osobom trzecim, powinno mieć na to wyraźną zgodę gminy. Ustne ustalenia są w takim przypadku ryzykowne dowodowo i organizacyjnie. Jeżeli w umowie zapisano, że zasady udostępniania nieruchomości osobom trzecim mają zostać określone w aneksie, to najbezpieczniej taki aneks rzeczywiście zawrzeć.

Czy przychód z odpłatnego udostępniania budynku musi trafić do gminy?

Nie zawsze da się odpowiedzieć jednym zdaniem, bo zależy to od konkretnej treści umowy użyczenia, aneksu oraz sposobu, w jaki gmina ureguluje zasady korzystania z mienia. Nie ma przepisu, który automatycznie nakazywałby, aby każda opłata pobrana przez KGW za korzystanie z użyczonego budynku zawsze i bezwzględnie stanowiła dochód gminy. Jednocześnie nie można też przyjąć odwrotnego założenia, że skoro gmina „pozwala”, to pieniądze automatycznie stają się własnym dochodem koła.

Bezpieczna praktyka jest taka, aby w dokumentach wyraźnie określić:

• czy KGW może oddawać pomieszczenia do używania osobom trzecim,
• czy robi to w imieniu własnym czy jako element administrowania powierzonym mieniem,
• kto pobiera opłaty,
• na jaki rachunek wpływają środki,
• czy środki stają się przychodem KGW, czy dochodem gminy,
• na jakie cele mogą być przeznaczone.

Jeżeli tego nie ma na piśmie, powstaje realne ryzyko sporu z organem wykonawczym gminy, skarbnikiem, regionalną izbą obrachunkową albo organem kontrolnym.

Czy można to uregulować w aneksie?

Tak, aneks do umowy użyczenia jest właściwym miejscem do doprecyzowania zasad udostępniania budynku osobom trzecim. W aneksie można określić m.in. harmonogram, rodzaje dopuszczalnych wydarzeń, odpowiedzialność za szkody, obowiązki porządkowe, sposób ustalania opłat oraz rozliczania kosztów mediów.

Nie należy jednak wpisywać do aneksu fikcji prawnej, że „dochody z najmu stanowią dotację udzieloną przez gminę”. Dotacja z budżetu jednostki samorządu terytorialnego musi mieć podstawę publicznoprawną i budżetową, a nie tylko umowną. Sam aneks cywilnoprawny nie zastępuje procedur budżetowych.

Zgodnie z art. 221 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych podmioty niezaliczane do sektora finansów publicznych i niedziałające w celu osiągnięcia zysku mogą otrzymywać z budżetu jednostki samorządu terytorialnego dotacje celowe na cele publiczne związane z realizacją zadań tej jednostki, a także na dofinansowanie inwestycji związanych z realizacją tych zadań. Jeżeli więc gmina chce przekazać środki KGW jako dotację, musi to zrobić zgodnie z regułami finansów publicznych, a nie „automatem” przez pozostawienie kołu wpływów z najmu bez jasnej podstawy.

Kto decyduje w gminie: burmistrz czy rada gminy?

Co do zasady gminnym zasobem nieruchomości gospodaruje wójt, burmistrz albo prezydent miasta. Wynika to z art. 25 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. To organ wykonawczy zawiera w praktyce umowy dotyczące korzystania z mienia gminnego.

Z kolei art. 18 ust. 2 pkt 9 lit. a ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym stanowi, że do wyłącznej właściwości rady gminy należy podejmowanie uchwał w sprawach majątkowych gminy przekraczających zakres zwykłego zarządu, dotyczących m.in. zasad nabywania, zbywania i obciążania nieruchomości oraz ich wydzierżawiania lub wynajmowania na czas oznaczony dłuższy niż 3 lata lub na czas nieoznaczony, o ile ustawy szczególne nie stanowią inaczej.

W praktyce oznacza to:

• bieżące gospodarowanie nieruchomością i zawarcie umowy użyczenia zwykle należy do burmistrza,
• jeżeli jednak sprawa wchodzi w sferę zasad gospodarowania mieniem albo wymaga podstawy budżetowej do przekazania środków, znaczenie może mieć uchwała rady gminy,
• w przypadku dotacji dla KGW potrzebne jest oparcie w uchwale budżetowej i zasadach wynikających z przepisów o finansach publicznych.

Nie da się więc uczciwie sprowadzić całego problemu do prostego zdania: „zawsze decyduje burmistrz” albo „zawsze decyduje rada”. Zależy to od tego, czy mówimy o samej zgodzie na korzystanie z budynku, zasadach pobierania opłat, czy o przekazaniu środków publicznych z budżetu gminy.

Czy KGW może zatrzymać wpływy jako własny dochód?

Może to być dopuszczalne tylko wtedy, gdy wynika to jasno z prawidłowo ukształtowanego stosunku prawnego z gminą i nie narusza zasad gospodarowania mieniem komunalnym oraz rozliczania środków publicznych. W praktyce najbezpieczniejsze są dwa modele:

W przedstawionym stanie faktycznym, skoro aneks przewidziany w umowie w ogóle nie powstał, obecne rozwiązanie oparte wyłącznie na ustnych ustaleniach należy ocenić jako nieuporządkowane i ryzykowne.

Co zrobić z pieniędzmi już pobranymi przez KGW?

To zależy od treści dotychczasowej umowy, skali wpływów, zgody gminy i sposobu ich ewidencjonowania. Nie ma przepisu, który automatycznie nakazuje natychmiastowy „zwrot wszystkiego do gminy” bez analizy dokumentów. Jeżeli jednak brak było wyraźnej podstawy do pobierania opłat przez KGW, warto jak najszybciej uporządkować stan formalny i rozważyć wspólne ustalenie z gminą sposobu rozliczenia dotychczasowych wpływów.

Najlepiej sporządzić zestawienie:

• kiedy budynek był udostępniany,
• komu,
• na jakiej podstawie,
• jakie kwoty wpłynęły,
• na co zostały wydane,
• czy były księgowane w ewidencji KGW.

Takie uporządkowanie danych ułatwi podjęcie dalszej decyzji przez gminę i samo KGW.

Jakie rozwiązanie jest najbezpieczniejsze praktycznie?

Jeżeli koło chce dalej odpłatnie udostępniać budynek, rekomendowane jest równoległe wykonanie kilku kroków:

1. Przeanalizować aktualną umowę użyczenia pod kątem dopuszczalności oddawania budynku osobom trzecim.
2. Zawrzeć pisemny aneks albo nową umowę, która jednoznacznie reguluje zasady udostępniania i rozliczeń.
3. Sprawdzić, czy w gminie obowiązuje uchwała określająca zasady gospodarowania nieruchomościami i czy planowany model jest z nią zgodny.
4. Jeżeli gmina chce wspierać KGW finansowo, zrobić to w prawidłowej formule dotacyjnej, a nie przez nieprecyzyjne zapisy umowne.
5. Uporządkować ewidencję przychodów i kosztów KGW zgodnie z art. 24 ustawy o kołach gospodyń wiejskich.

Wnioski

• KGW może uzyskiwać przychody, ale odpłatne udostępnianie budynku gminnego wymaga wyraźnej podstawy w umowie z gminą i zgody właściciela, co wynika w szczególności z art. 712 § 2 Kodeksu cywilnego.
• Brak aneksu przewidzianego w umowie i oparcie się wyłącznie na ustnych ustaleniach to rozwiązanie ryzykowne.
• Nie należy automatycznie zakładać ani że każda opłata należy do KGW, ani że każda musi być zwrócona gminie bez analizy dokumentów.
• Aneks może regulować zasady odpłatnego udostępniania budynku, ale nie powinien zastępować prawidłowej procedury udzielania dotacji z budżetu gminy.
• W sprawach dotyczących mienia gminnego, dochodów i dotacji znaczenie mogą mieć zarówno kompetencje burmistrza z art. 25 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, jak i uchwały rady gminy oraz przepisy ustawy o finansach publicznych.

FAQ

Czy KGW może wynajmować budynek, którego nie jest właścicielem?

Tak, ale tylko wtedy, gdy ma do tego odpowiednią podstawę wynikającą z umowy z gminą i zgodę właściciela. Bez zgody użyczającego oddanie rzeczy osobie trzeciej do używania narusza art. 712 § 2 Kodeksu cywilnego.

Czy ustna zgoda gminy wystarczy?

Może mieć znaczenie faktyczne, ale jest słaba dowodowo. Jeżeli umowa przewiduje aneks albo pisemne zasady, należy je sporządzić. Przy mieniu komunalnym bezpieczniejsze są zawsze jasne dokumenty.

Czy aneks może od razu zamienić wpływy z udostępniania sali w dotację?

Nie. Dotacja z budżetu gminy wymaga podstawy wynikającej z przepisów o finansach publicznych i odpowiedniego ujęcia budżetowego. Sam zapis umowny nie zastępuje tych wymagań.

Czy rada gminy zawsze musi podejmować uchwałę?

Nie zawsze. W wielu sprawach dotyczących bieżącego gospodarowania nieruchomością działa burmistrz. Uchwała rady może być jednak potrzebna tam, gdzie w grę wchodzą zasady gospodarowania mieniem albo przekazanie środków z budżetu gminy.

Czy KGW powinno skorygować dotychczasowe rozliczenia?

Jeżeli wpływy były pobierane bez jasnej podstawy pisemnej, warto to przeanalizować z gminą i księgowością. Sposób dalszego postępowania zależy od treści umowy, wysokości kwot i lokalnej praktyki rozliczania mienia komunalnego.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 9 listopada 2018 r. o kołach gospodyń wiejskich - ISAP

2. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - ISAP

3. Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - ISAP

4. Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym - ISAP

5. Ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych - ISAP