Spłata kredytu za rodziców – kto odpowiada i czy można przenieść dług?

Na kim ciąży obowiązek spłaty kredytu?

Jeżeli kredyt zaciągnął Pani partner we własnym imieniu, to wobec banku to on jest zobowiązany do spłaty. Wynika to bezpośrednio z art. 69 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Prawo bankowe, zgodnie z którym kredytobiorca ma obowiązek zwrócić kwotę wykorzystanego kredytu wraz z odsetkami w oznaczonych terminach spłaty oraz zapłacić prowizję, jeżeli została przewidziana.

Nie ma tu decydującego znaczenia, że środki zostały przeznaczone na potrzeby rodziców albo że w rodzinie ustalono, iż to oni będą płacić raty. Dla banku liczy się treść podpisanej umowy. Jeżeli w umowie jako kredytobiorca widnieje jedna osoba, bank ma prawo żądać zapłaty właśnie od niej.

Jeżeli natomiast rodzice byli współkredytobiorcami albo poręczycielami, zakres odpowiedzialności zależy od treści umowy oraz rodzaju zabezpieczenia. W opisanym stanie faktycznym wynika jednak, że kredyt został formalnie zaciągnięty tylko przez partnera.

Czy można przenieść kredyt na rodziców?

Samo rodzinne porozumienie nie wystarczy. Zmiana dłużnika w istniejącym zobowiązaniu wymaga zastosowania instytucji przejęcia długu, uregulowanej w art. 519 § 1 i § 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny. Przepis ten pozwala, aby osoba trzecia weszła w miejsce dotychczasowego dłużnika, który zostaje z długu zwolniony.

W praktyce w takiej sprawie chodziłoby o umowę między obecnym kredytobiorcą a rodzicami jako osobami przejmującymi dług, ale ze zgodą banku – art. 519 § 2 pkt 2 Kodeksu cywilnego. Bez zgody wierzyciela, czyli banku, przejęcie długu nie wywoła skutku wobec banku.

Dodatkowo zgodnie z art. 522 Kodeksu cywilnego umowa o przejęcie długu oraz zgoda wierzyciela powinny być stwierdzone pismem pod rygorem nieważności. Oznacza to, że ustne ustalenia albo zwykła wiadomość e-mail bez zachowania wymaganej formy nie dają bezpieczeństwa prawnego.

Dlaczego zgoda banku jest kluczowa?

Bank nie musi zgodzić się na zmianę kredytobiorcy. Oceni przede wszystkim, czy rodzice mają zdolność kredytową, odpowiednią historię spłat i czy po przejęciu długu ryzyko banku nie wzrośnie. To szczególnie istotne, skoro pierwotnie rodzice nie mieli zdolności kredytowej. Taka okoliczność zwykle oznacza, że uzyskanie zgody banku będzie trudne.

W praktyce bank może:

• zgodzić się na przejęcie długu przez rodziców,
• odmówić zgody,
• uzależnić zgodę od dodatkowych zabezpieczeń, np. poręczenia, hipoteki lub współkredytobiorcy,
• zaproponować zawarcie nowej umowy kredytowej zamiast zmiany dotychczasowej.

Warto też pamiętać o art. 523 Kodeksu cywilnego. Jeżeli wierzytelność była zabezpieczona poręczeniem albo ograniczonym prawem rzeczowym ustanowionym przez osobę trzecią, takie zabezpieczenie co do zasady wygasa z chwilą przejęcia długu, chyba że poręczyciel lub osoba trzecia zgodzi się na dalsze jego trwanie.

Czy można „zrzec się” kredytu?

Nie. Polskie prawo nie przewiduje prostego jednostronnego „zrzeczenia się” kredytu przez kredytobiorcę. Dopóki umowa obowiązuje, a bank nie zgodził się na zmianę dłużnika albo nie doszło do całkowitej spłaty zobowiązania, kredytobiorca pozostaje odpowiedzialny wobec banku.

Nie zwalnia z odpowiedzialności także to, że rodzice korzystali z pieniędzy. Bank nie jest związany rodzinnym ustaleniem, jeżeli nie stało się ono częścią stosunku prawnego z bankiem.

Co grozi przy opóźnieniach w spłacie?

Jeżeli raty nie są płacone terminowo, bank może naliczać odsetki za opóźnienie na zasadach określonych w umowie i przepisach prawa. W dalszej kolejności może podejmować działania windykacyjne, wypowiedzieć umowę kredytu, a po wymagalności całego długu dochodzić należności na drodze sądowej i egzekucyjnej.

W zależności od treści umowy i okoliczności sprawy opóźnienia mogą też negatywnie wpływać na historię kredytową w BIK. Warto więc działać od razu, zanim zadłużenie stanie się wymagalne w całości.

Jeżeli sytuacja finansowa jest przejściowo trudna, można rozważyć rozmowę z bankiem o restrukturyzacji zadłużenia, np. zmianie harmonogramu spłat, karencji albo konsolidacji. Zasady takich działań zależą jednak od konkretnej umowy, regulaminu banku i oceny zdolności kredytowej.

Czy można żądać od rodziców zwrotu spłacanych rat?

Tak, ale to już jest odrębna relacja między kredytobiorcą a rodzicami, a nie między kredytobiorcą a bankiem. Możliwość dochodzenia zwrotu zależy od tego, jakie były ustalenia i czy da się je udowodnić.

Jeżeli rodzice zobowiązali się wobec partnera, że będą spłacać kredyt, można rozważać dochodzenie należności na podstawie umowy zawartej między stronami – nawet jeżeli była ustna, choć wtedy problemem bywa dowód. W zależności od stanu faktycznego znaczenie mogą mieć m.in. art. 353¹ Kodeksu cywilnego (zasada swobody umów) oraz art. 471 Kodeksu cywilnego, który przewiduje odpowiedzialność odszkodowawczą dłużnika za niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania.

W niektórych sprawach można także analizować przepisy o bezpodstawnym wzbogaceniu, w szczególności art. 405 Kodeksu cywilnego, jeżeli jedna osoba spłaca zobowiązanie faktycznie zaciągnięte dla korzyści innej osoby i nie ma innej podstawy rozliczenia. To jednak zawsze wymaga oceny konkretnego stanu faktycznego, dokumentów i przepływów pieniędzy.

Najlepiej gromadzić dowody: przelewy, wiadomości, potwierdzenia ustaleń, korespondencję z bankiem, a także dokumenty pokazujące, na jaki cel wykorzystano środki.

Co warto zrobić praktycznie krok po kroku?

Przykłady

Poniższe sytuacje pokazują, jak w praktyce wygląda odpowiedzialność za cudzy kredyt i kiedy samo rodzinne porozumienie nie wystarcza.

FAQ

Czy bank musi zgodzić się na przeniesienie kredytu na rodziców?

Nie. Przejęcie długu wymaga zgody banku zgodnie z art. 519 § 2 pkt 2 Kodeksu cywilnego. Bank ocenia ryzyko i może odmówić, zwłaszcza gdy rodzice nie mają zdolności kredytowej.

Czy można zrzec się kredytu bez zgody banku?

Nie. Kredytobiorca nie może jednostronnie zwolnić się z długu. Potrzebna jest zgoda banku albo całkowita spłata zobowiązania.

Czy ustna obietnica rodziców, że będą płacić raty, ma znaczenie?

Może mieć znaczenie w rozliczeniach między stronami, ale nie wiąże banku. Problemem bywa jednak udowodnienie takich ustaleń, jeżeli nie zostały nigdzie utrwalone.

Czy można żądać od rodziców zwrotu rat już zapłaconych?

W wielu sprawach tak, ale podstawa prawna zależy od okoliczności: od zawartej umowy, sposobu wykorzystania środków i dostępnych dowodów. Często analizuje się art. 471 albo art. 405 Kodeksu cywilnego.

Czy opóźnienia rodziców mogą obciążyć historię kredytową kredytobiorcy?

Tak, ponieważ wobec banku odpowiada osoba wpisana do umowy. Dlatego nie warto biernie czekać, jeśli raty nie są przekazywane terminowo.

Podsumowanie

Jeżeli partner podpisał kredyt samodzielnie, to wobec banku on pozostaje dłużnikiem. Przeniesienie zobowiązania na rodziców nie nastąpi automatycznie i co do zasady wymaga zgody banku oraz dochowania formy pisemnej, zgodnie z art. 519 i art. 522 Kodeksu cywilnego. Jeżeli bank odmówi, pozostaje analiza rozliczeń między partnerem a rodzicami oraz ewentualne dochodzenie zwrotu zapłaconych kwot.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Prawo bankowe – Dz.U. 1997 nr 140 poz. 939
2. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny – Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93
3. Art. 69 ust. 1 i 2 ustawy – Prawo bankowe.
4. Art. 405, art. 471, art. 519, art. 522 i art. 523 ustawy – Kodeks cywilny.