Rozwód w USA czy w Polsce?

Rozwód w USA czy w Polsce – od czego zacząć?

W sprawie rozwodowej z elementem zagranicznym nie ma jednej odpowiedzi dobrej dla każdej pary. Najpierw trzeba ustalić, czy sąd polski ma jurysdykcję, czy sąd amerykański będzie właściwy według prawa danego stanu oraz gdzie później będą potrzebne dokumenty potwierdzające rozwód. Inaczej ocenia się sytuację małżonków, którzy mają wyłącznie obywatelstwo polskie i planują powrót do kraju, a inaczej małżonków, którzy są na stałe związani z USA, mają tam majątek, pracę, dzieci i centrum życia.

W praktyce rozwód w USA może być wygodniejszy, jeśli oboje małżonkowie mieszkają tam na stałe, mają dom w USA, tam pracują i tam będą wykonywane rozstrzygnięcia dotyczące majątku albo dzieci. Rozwód w Polsce warto rozważyć zwłaszcza wtedy, gdy oboje małżonkowie są obywatelami polskimi, zależy im na uporządkowaniu stanu cywilnego w Polsce, a sprawa ma być prowadzona według polskich zasad rozwodu.

Nie należy jednak opierać decyzji wyłącznie na przekonaniu, że amerykański rozwód będzie w Polsce nieważny. Aktualnie wyroki rozwodowe państw spoza UE, w tym USA, wydane po 1 lipca 2009 r. są w Polsce co do zasady uznawane z mocy prawa. Nadal trzeba jednak przeprowadzić formalności w urzędzie stanu cywilnego, aby rozwód został odnotowany w polskim akcie małżeństwa.

Uznanie i rejestracja rozwodu z USA w Polsce

Jeżeli rozwód został orzeczony w USA po 1 lipca 2009 r., nie trzeba co do zasady prowadzić osobnego postępowania przed polskim sądem tylko po to, aby wyrok został uznany. Orzeczenie podlega uznaniu z mocy prawa, chyba że zachodzi jedna z przeszkód przewidzianych w Kodeksie postępowania cywilnego, np. naruszenie prawa do obrony, sprzeczność z podstawowymi zasadami porządku prawnego RP albo kolizja z wcześniejszym orzeczeniem dotyczącym tych samych osób.

W praktyce konieczne jest natomiast dokonanie odpowiedniej czynności w urzędzie stanu cywilnego, aby w polskim akcie małżeństwa pojawiła się wzmianka o rozwodzie. Zwykle potrzebne będą: urzędowy odpis albo certified copy wyroku rozwodowego, dokument potwierdzający prawomocność lub ostateczność orzeczenia, apostille wydane przez właściwy organ amerykański, tłumaczenie przysięgłe na język polski oraz polski odpis aktu małżeństwa, jeżeli małżeństwo było zawarte albo zarejestrowane w Polsce.

Starsze wyroki rozwodowe wymagają ostrożniejszej oceny. Wyroki sądów państw spoza UE wydane przed 1 lipca 2009 r. mogą wymagać postępowania o uznanie przed sądem okręgowym. W razie wątpliwości warto ustalić nie tylko datę wyroku, ale też to, czy był on zaoczny, czy druga strona była prawidłowo zawiadomiona oraz czy nie toczyła się wcześniej sprawa rozwodowa w Polsce.

Kiedy można przeprowadzić rozwód w Polsce, mieszkając w USA?

Polski sąd może prowadzić sprawę rozwodową między osobami mieszkającymi za granicą, jeżeli spełnione są przesłanki jurysdykcji krajowej. W sprawach małżeńskich znaczenie mają m.in. obywatelstwo małżonków, miejsce zamieszkania albo zwykłego pobytu oraz ostatnie wspólne miejsce zamieszkania. Jeżeli oboje małżonkowie są obywatelami polskimi, polska jurysdykcja co do zasady istnieje także wtedy, gdy małżonkowie aktualnie przebywają w USA.

Osobno trzeba ustalić, który sąd okręgowy w Polsce będzie miejscowo właściwy. Zasadą jest sąd ostatniego wspólnego miejsca zamieszkania małżonków, jeżeli choć jedno z nich nadal ma tam miejsce zamieszkania albo zwykłego pobytu. Gdy takiej podstawy nie ma, bada się miejsce zamieszkania strony pozwanej, a następnie powoda. Jeżeli żadnej właściwości miejscowej nie da się ustalić, konieczne może być oznaczenie właściwego sądu przez Sąd Najwyższy.

Sam fakt zawarcia małżeństwa w Polsce nie przesądza jeszcze o tym, że zawsze najprościej będzie rozwodzić się w Polsce. Jeżeli centrum życia rodziny znajduje się w USA, majątek jest w USA, a dzieci tam mieszkają i uczą się, często równolegle trzeba ocenić skuteczność oraz wykonalność ewentualnych rozstrzygnięć polskiego sądu w Stanach Zjednoczonych.

Rozwód bez orzekania o winie w Polsce

Podstawą rozwodu w Polsce jest trwały i zupełny rozkład pożycia małżeńskiego. Zupełny rozkład oznacza ustanie więzi uczuciowej, fizycznej i gospodarczej, a trwały rozkład oznacza, że według doświadczenia życiowego nie ma realnych widoków na powrót małżonków do wspólnego pożycia. W pozwie trzeba opisać konkretne okoliczności, a nie tylko napisać, że strony chcą rozwodu.

Rozwód nie jest dopuszczalny, jeżeli miałoby przez niego ucierpieć dobro wspólnych małoletnich dzieci albo gdy z innych względów rozwód byłby sprzeczny z zasadami współżycia społecznego. Rozwód może być także niedopuszczalny, jeżeli żąda go małżonek wyłącznie winny rozkładu pożycia, a drugi małżonek nie wyraża zgody, chyba że odmowa zgody jest w danych okolicznościach sprzeczna z zasadami współżycia społecznego.

Jeżeli oboje małżonkowie zgodnie wnoszą o rozwód bez orzekania o winie, postępowanie jest zwykle prostsze. Sąd nadal musi jednak zbadać, czy rozkład pożycia jest trwały i zupełny oraz czy nie ma negatywnych przesłanek rozwodu. Opłata sądowa od pozwu o rozwód wynosi obecnie 600 zł. W razie rozwodu bez orzekania o winie na zgodny wniosek stron sąd zwraca powodowi część opłaty zgodnie z przepisami o kosztach sądowych.

Czy trzeba przyjechać z USA na rozprawę rozwodową w Polsce?

W sprawie rozwodowej można ustanowić adwokata albo radcę prawnego, który będzie odbierał pisma, składał wnioski i reprezentował stronę przed sądem. Nie oznacza to jednak automatycznie, że osobisty udział małżonków nigdy nie będzie potrzebny. Sąd może chcieć przesłuchać strony, szczególnie gdy trzeba wyjaśnić przyczyny rozkładu pożycia, sytuację dziecka albo warunki porozumienia między małżonkami.

Jeżeli strona mieszka w USA, warto już w pozwie albo w odpowiedzi na pozew złożyć wniosek o przeprowadzenie rozprawy zdalnej, przesłuchanie na odległość albo ograniczenie osobistego stawiennictwa. Decyzja należy jednak do sądu i zależy od okoliczności sprawy, możliwości technicznych oraz potrzeby przeprowadzenia dowodów.

Jeżeli jedno z dzieci jest pełnoletnie, sąd rozwodowy nie będzie rozstrzygał o władzy rodzicielskiej wobec tego dziecka. Jeżeli drugie dziecko jest jeszcze małoletnie, w wyroku rozwodowym mogą pojawić się rozstrzygnięcia dotyczące władzy rodzicielskiej, kontaktów, miejsca pobytu oraz alimentów. Przy dziecku mieszkającym stale w USA trzeba dodatkowo ocenić praktyczną wykonalność takich ustaleń.

Alimenty na byłego małżonka po rozwodzie

Rozwód bez orzekania o winie nie oznacza, że alimenty na byłego małżonka są automatycznie wykluczone. Zgodnie z art. 60 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego małżonek rozwiedziony, który nie został uznany za wyłącznie winnego i znajduje się w niedostatku, może żądać od drugiego małżonka środków utrzymania w zakresie odpowiadającym usprawiedliwionym potrzebom uprawnionego oraz możliwościom zarobkowym i majątkowym zobowiązanego.

Niedostatek nie oznacza jedynie całkowitego braku dochodów. Chodzi o sytuację, w której były małżonek nie jest w stanie własnymi siłami zaspokoić swoich usprawiedliwionych potrzeb. Przy ocenie bierze się pod uwagę wiek, stan zdrowia, kwalifikacje, realne możliwości pracy, dotychczasowy podział ról w małżeństwie, a także to, czy jeden z małżonków faktycznie wspierał działalność zarobkową drugiego kosztem własnej kariery.

Przy rozwodzie bez orzekania o winie obowiązek alimentacyjny co do zasady wygasa po 5 latach od orzeczenia rozwodu, chyba że ze względu na wyjątkowe okoliczności sąd przedłuży ten termin. Obowiązek wygasa także w razie zawarcia przez uprawnionego nowego małżeństwa. Zmiana sytuacji majątkowej albo zarobkowej każdej ze stron może uzasadniać późniejsze żądanie zmiany lub uchylenia alimentów.

Jeżeli rozwód byłby orzekany z winy jednego małżonka, zasady alimentów mogą być inne. Małżonek niewinny może żądać alimentów, gdy rozwód pociąga za sobą istotne pogorszenie jego sytuacji materialnej, nawet jeśli nie znajduje się w niedostatku. Dlatego decyzja o rozwodzie bez orzekania o winie powinna uwzględniać także potencjalne skutki alimentacyjne.

Podział majątku i dom na kredyt w USA

Polski sąd rozwodowy może dokonać podziału majątku wspólnego w wyroku rozwodowym tylko wtedy, gdy przeprowadzenie tego podziału nie spowoduje nadmiernej zwłoki w postępowaniu. W praktyce sporne i rozbudowane rozliczenia majątkowe są często prowadzone w odrębnym postępowaniu po rozwodzie.

Przy majątku położonym w USA trzeba zachować szczególną ostrożność. Dom, hipoteka, tytuł własności, zasady podziału majątku małżeńskiego oraz rozliczenia nakładów zależą od prawa konkretnego stanu. W niektórych stanach stosuje się model community property, w innych model equitable distribution, czyli sprawiedliwego, ale nie zawsze równego podziału. Dlatego nie wystarczy ogólna wiedza o prawie amerykańskim.

Jeżeli dom jest obciążony kredytem, samo porozumienie między małżonkami albo orzeczenie o przyznaniu domu jednej osobie nie musi zwolnić drugiego małżonka z odpowiedzialności wobec banku. Zwykle potrzebna jest zgoda kredytodawcy, refinansowanie, przejęcie długu albo inna czynność skuteczna według prawa i praktyki bankowej w danym stanie.

Rozwiązanie polegające na tym, że jeden małżonek zatrzymuje dom, a drugi otrzymuje spłatę, mieszkanie albo inne składniki majątkowe, jest możliwe przede wszystkim w drodze ugody albo zgodnego planu podziału. Trzeba jednak policzyć wartość domu, saldo kredytu, koszty podatkowe, koszty przeniesienia własności, zdolność kredytową oraz to, czy bank zaakceptuje zmianę dłużnika.

FAQ

Czy rozwód w USA trzeba uznać w polskim sądzie?

Jeżeli wyrok rozwodowy sądu USA został wydany po 1 lipca 2009 r., co do zasady podlega w Polsce uznaniu z mocy prawa. Zwykle nie trzeba prowadzić osobnego postępowania sądowego, ale trzeba zarejestrować rozwód w urzędzie stanu cywilnego, aby pojawiła się wzmianka w polskim akcie małżeństwa.

Jakie dokumenty są potrzebne do rejestracji rozwodu z USA w Polsce?

Najczęściej potrzebne są: urzędowy odpis albo certified copy wyroku rozwodowego, potwierdzenie prawomocności lub ostateczności, apostille, tłumaczenie przysięgłe na język polski oraz polski odpis aktu małżeństwa. Urząd może zażądać dodatkowych dokumentów, zwłaszcza przy wyroku zaocznym albo niepełnych danych.

Czy Polacy mieszkający w USA mogą rozwieść się w Polsce?

Tak, jest to możliwe, jeżeli polski sąd ma jurysdykcję. Jedną z ważnych podstaw jest obywatelstwo polskie obojga małżonków. Trzeba jednak osobno ustalić właściwy sąd okręgowy, adresy do doręczeń i sposób udziału stron w postępowaniu.

Czy rozwód bez orzekania o winie chroni przed alimentami dla byłego małżonka?

Nie całkowicie. Przy rozwodzie bez orzekania o winie były małżonek może żądać alimentów, jeżeli znajduje się w niedostatku. Obowiązek alimentacyjny przy takim rozwodzie zasadniczo wygasa po 5 latach, chyba że sąd przedłuży ten termin z powodu wyjątkowych okoliczności.

Czy polski sąd podzieli dom znajdujący się w USA?

Może to być trudne praktycznie i procesowo. Polski sąd rozwodowy dokonuje podziału majątku w wyroku rozwodowym tylko wtedy, gdy nie spowoduje to nadmiernej zwłoki. Przy nieruchomości w USA trzeba dodatkowo uwzględnić prawo konkretnego stanu, dokumenty własności, hipotekę i skuteczność orzeczenia wobec banku.

Czy muszę przyjechać do Polski na rozprawę rozwodową?

Nie zawsze, ale nie można tego z góry zagwarantować. Można działać przez pełnomocnika i złożyć wniosek o rozprawę zdalną albo przesłuchanie na odległość. Sąd może jednak uznać, że osobiste przesłuchanie strony jest potrzebne.

Źródła

• Kodeks rodzinny i opiekuńczy, w szczególności art. 56, art. 58 i art. 60: tekst aktu w systemie ELI
• Kodeks postępowania cywilnego, w szczególności art. 41, art. 1103, art. 1103(1) oraz art. 1145–1149: tekst aktu w systemie ELI
• Ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, w szczególności art. 26: tekst aktu w systemie ELI
• Prawo o aktach stanu cywilnego: tekst aktu w systemie ELI
• Informacja gov.pl o uznaniu wyroku rozwodowego wydanego przez sąd zagraniczny: komunikat rządowy dla obywateli