Aukcja grzecznościowa na Allegro – odpowiedzialność wystawiającego

Czym jest aukcja grzecznościowa?

Aukcja grzecznościowa to potoczne określenie sytuacji, w której jedna osoba wystawia w serwisie aukcyjnym rzecz należącą do kogoś innego, najczęściej znajomego albo członka rodziny. W praktyce wystawiający używa własnego konta, ale deklaruje w opisie, że przedmiot jest własnością innej osoby i że sprzedaż następuje w jej imieniu.

Z prawnego punktu widzenia najważniejsze nie jest samo użycie zwrotu „aukcja grzecznościowa”, lecz to, czy kupujący mógł zrozumieć, kto jest sprzedawcą, kto odpowiada za wydanie rzeczy i komu należy zapłacić cenę. Im bardziej ogłoszenie wygląda jak zwykła sprzedaż przez właściciela konta, tym większe ryzyko, że kupujący będzie kierował roszczenia właśnie do wystawiającego.

Bezpieczny opis powinien jasno wskazywać, że wystawiający działa w imieniu właściciela rzeczy, podać dane tej osoby w zakresie potrzebnym do kontaktu i nie pozostawiać wątpliwości, kto ma przyjąć zapłatę oraz wydać przedmiot. Nie oznacza to jednak, że kupujący może całkowicie pominąć zasady platformy i samodzielnie przenieść transakcję poza Allegro bez konsekwencji dowodowych i regulaminowych.

Kiedy dochodzi do zawarcia umowy na Allegro?

W transakcjach internetowych trzeba odróżnić wystawienie oferty, udział w licytacji, zawarcie umowy oraz późniejsze wykonanie umowy. Aktualny regulamin Allegro posługuje się m.in. pojęciami Oferty, Licytacji, Sprzedającego, Kupującego i Transakcji, a szczegółowe skutki zależą od rodzaju sprzedaży oraz treści oferty.

Przy opcji „Kup teraz” co do zasady kupujący akceptuje warunki przedstawione przez sprzedającego. Przy licytacji znaczenie mają reguły aukcji oraz przepisy Kodeksu cywilnego o aukcji i przetargu. Zgodnie z art. 70² § 2 Kodeksu cywilnego zawarcie umowy w wyniku aukcji następuje z chwilą udzielenia przybicia, chyba że z przepisów, warunków aukcji albo charakteru sprzedaży wynika coś szczególnego.

W praktyce przy sporach o transakcje internetowe kluczowe są: treść ogłoszenia, komunikaty systemowe, korespondencja stron, sposób zapłaty i to, czy dalsze ustalenia były częścią transakcji w serwisie, czy już odrębnym porozumieniem poza platformą. Szerzej podobny problem omawiają zasady zawierania umów na Allegro.

Pełnomocnictwo przy sprzedaży cudzej rzeczy

Jeżeli osoba wystawiająca aukcję działała w imieniu właściciela rzeczy, należy oceniać jej sytuację przez przepisy o pełnomocnictwie. Zgodnie z art. 95 § 1 Kodeksu cywilnego czynności prawnej można dokonać przez pełnomocnika, o ile ustawa albo właściwość czynności tego nie wyłącza. Natomiast zgodnie z art. 95 § 2 Kodeksu cywilnego czynność dokonana przez przedstawiciela w granicach umocowania pociąga za sobą skutki bezpośrednio dla reprezentowanego.

Oznacza to, że jeżeli właściciel rzeczy rzeczywiście upoważnił wystawiającego do sprzedaży, a kupujący wiedział, że wystawiający działa w cudzym imieniu, zasadniczym adresatem roszczeń o wydanie rzeczy albo zwrot pieniędzy powinien być właściciel, który był faktycznym sprzedawcą albo przyjął świadczenie.

Inaczej będzie, gdy wystawiający działał bez umocowania albo przekroczył jego zakres. Wtedy zastosowanie może mieć art. 103 Kodeksu cywilnego. Umowa zawarta przez osobę działającą jako pełnomocnik bez umocowania wymaga potwierdzenia przez osobę, w której imieniu została zawarta. Jeżeli potwierdzenia nie ma, osoba podająca się za pełnomocnika może ponosić odpowiedzialność wobec kontrahenta, zwłaszcza za szkodę wynikłą z tego, że kontrahent liczył na istnienie umocowania.

Co zmienia zapłata poza Allegro?

W opisanej sytuacji kupujący wygrał aukcję, ale następnie porozumiał się bezpośrednio z właścicielem rzeczy, zapłacił mu poza Allegro i nie otrzymał towaru. Ten element jest bardzo istotny. Jeżeli wystawiający nie przyjął pieniędzy, nie uzgadniał warunków rozliczenia poza platformą i nie zapewniał kupującego, że odpowiada za wydanie rzeczy, trudno automatycznie przypisywać mu obowiązek zwrotu kwoty zapłaconej właścicielowi.

Roszczenie kupującego powinno być w pierwszej kolejności kierowane do osoby, która przyjęła pieniądze albo zobowiązała się wydać towar. Może to być roszczenie o wydanie rzeczy, zwrot zapłaconej ceny, odszkodowanie, a przy celowym oszustwie również zawiadomienie organów ścigania.

Nie oznacza to jednak, że wystawiający może zawsze czuć się bezpiecznie. Jeżeli z jego konta została zawarta umowa, a opis aukcji był nieprecyzyjny, kupujący może próbować wykazywać, że to właściciel konta był sprzedawcą albo przynajmniej osobą odpowiedzialną za prawidłowe przeprowadzenie transakcji. Dlatego w sporze znaczenie będą miały dowody, a nie tylko nazwa „aukcja grzecznościowa”.

Kiedy wystawiający może odpowiadać wobec kupującego?

Odpowiedzialność wystawiającego jest najbardziej realna wtedy, gdy:

• wystawiający nie miał zgody właściciela na sprzedaż albo nie potrafi tego wykazać,
• opis aukcji sugerował, że to wystawiający jest właścicielem i sprzedawcą,
• wystawiający przyjął pieniądze od kupującego, choć nie wydał rzeczy,
• wystawiający zapewniał kupującego, że odpowiada za realizację transakcji,
• wystawiający wiedział, że właściciel może nie wydać towaru, ale mimo to doprowadził do sprzedaży,
• wystawiający współdziałał z właścicielem w celu wyłudzenia pieniędzy.

W takich sytuacjach wchodzą w grę różne podstawy odpowiedzialności: kontraktowa, jeżeli wystawiający został uznany za stronę umowy, deliktowa na podstawie art. 415 Kodeksu cywilnego, jeżeli swoim zawinionym działaniem wyrządził szkodę, albo karna, jeżeli zachowanie spełniałoby znamiona oszustwa.

Kiedy wystawiający może bronić się przed roszczeniami?

Wystawiający ma silniejszą pozycję, jeżeli może wykazać, że od początku działał jawnie w cudzym imieniu, miał zgodę właściciela, podał w opisie dane właściciela, nie przyjął od kupującego pieniędzy i nie uczestniczył w ustaleniach poza Allegro. W takiej sytuacji należy konsekwentnie wskazywać, że kupujący sam przeniósł rozliczenie do kontaktu bezpośredniego z właścicielem i to temu właścicielowi zapłacił cenę.

W odpowiedzi do kupującego warto zachować rzeczowy ton. Nie należy usuwać konta, kasować korespondencji ani odmawiać jakiegokolwiek kontaktu. Lepiej wskazać chronologię zdarzeń, załączyć dowody i podać, że wystawiający nie otrzymał zapłaty oraz nie zobowiązywał się osobiście do wydania rzeczy.

Jeżeli kupujący grozi pozwem, trzeba pamiętać, że w procesie cywilnym to on powinien wykazać podstawę odpowiedzialności pozwanego. Wystawiający powinien natomiast przygotować dowody na brak własnego wzbogacenia, brak udziału w rozliczeniu poza platformą i działanie wyłącznie jako osoba pomagająca właścicielowi.

Co zrobić po zgłoszeniu sprawy na policję?

Jeżeli kupujący zgłosi podejrzenie oszustwa, wystawiający może zostać wezwany na przesłuchanie jako świadek, a w bardziej problematycznych sytuacjach także jako osoba podejrzewana o udział w zdarzeniu. Sam fakt wystawienia rzeczy znajomemu nie oznacza jeszcze popełnienia przestępstwa.

Oszustwo z art. 286 § 1 Kodeksu karnego wymaga m.in. działania w celu osiągnięcia korzyści majątkowej oraz doprowadzenia innej osoby do niekorzystnego rozporządzenia mieniem przez wprowadzenie jej w błąd, wyzyskanie błędu albo niezdolności do należytego pojmowania przedsiębranego działania. Jeżeli wystawiający nie miał zamiaru nikogo oszukać, nie otrzymał pieniędzy i sam został wykorzystany przez właściciela rzeczy, powinien jasno to wyjaśnić.

Przed przesłuchaniem warto przygotować: kopię ogłoszenia, zrzuty ekranu aukcji, korespondencję z właścicielem rzeczy, korespondencję z kupującym, dane właściciela, informacje o sposobie zapłaty oraz dowody, że pieniądze nie trafiły do wystawiającego. Jeżeli sytuacja jest niejasna albo kupujący zarzuca współudział, bezpieczniej skonsultować sprawę przed złożeniem obszernych wyjaśnień.

Roszczenia kupującego i ochrona na Allegro

Kupujący, który nie otrzymał towaru, może próbować dochodzić wydania rzeczy, zwrotu pieniędzy albo odszkodowania. Jeżeli transakcja została skutecznie zawarta w serwisie i sprzedawca odmawia wykonania umowy, pomocne może być omówienie zagadnienia, jakim jest dochodzenie wydania towaru.

Obecnie Allegro posługuje się mechanizmem Allegro Ochrona Kupujących, który dotyczy problematycznych zakupów dokonanych na Allegro albo Allegro Lokalnie. Przeniesienie zapłaty i uzgodnień poza platformę może jednak poważnie utrudnić albo wyłączyć korzystanie z narzędzi ochronnych i wsparcia platformy, ponieważ spór przestaje mieć typowy charakter transakcji obsługiwanej w systemie Allegro.

Dla kupującego praktyczny wniosek jest prosty: nie warto płacić poza platformą tylko dlatego, że właściciel rzeczy albo wystawiający o to prosi. Dla wystawiającego wniosek jest równie ważny: nie należy zachęcać do rozliczeń poza Allegro, bo może to później zostać potraktowane jako element nienależytego przeprowadzenia transakcji.

Jak ograniczyć ryzyko przy aukcji grzecznościowej?

Jeżeli ktoś mimo wszystko chce wystawić rzecz należącą do innej osoby, powinien najpierw uzyskać od właściciela jasne upoważnienie, najlepiej w formie pisemnej albo co najmniej w wiadomości elektronicznej. Warto ustalić, kto odpowiada za opis rzeczy, odbiór zapłaty, wysyłkę, reklamację i ewentualny zwrot pieniędzy.

W opisie oferty należy unikać niejasnych sformułowań. Trzeba wskazać, że przedmiot nie należy do wystawiającego, a wystawiający działa w imieniu właściciela. Nie wolno podawać niezweryfikowanych informacji o stanie rzeczy. Jeżeli wystawiający sam nie widział sprzętu albo nie sprawdził jego działania, powinien wyraźnie to zaznaczyć.

Najbezpieczniejsze jest prowadzenie całej komunikacji i płatności w ramach narzędzi platformy. Jeżeli właściciel nalega na rozliczenie poza Allegro, dla wystawiającego jest to sygnał ostrzegawczy. W takiej sytuacji lepiej odmówić pomocy w sprzedaży niż później tłumaczyć się przed kupującym albo organami ścigania.

FAQ

Czy sama informacja „aukcja grzecznościowa” zwalnia z odpowiedzialności?

Nie zawsze. Taka informacja pomaga, ale nie przesądza sprawy. Liczy się cała treść oferty, przebieg kontaktu, sposób zapłaty, zakres upoważnienia i to, czy kupujący wiedział, kto jest rzeczywistym sprzedawcą.

Czy kupujący może żądać pieniędzy od osoby, która tylko wystawiła aukcję?

Może zgłosić takie żądanie, ale nie zawsze będzie ono zasadne. Jeżeli wystawiający działał jawnie jako pełnomocnik, nie przyjął zapłaty i nie uczestniczył w rozliczeniu poza Allegro, ma argumenty, aby odmówić zapłaty i wskazać faktycznego sprzedawcę.

Czy właściciel rzeczy może odpowiadać wobec kupującego?

Tak. Jeżeli to właściciel przyjął pieniądze albo zobowiązał się wydać rzecz, a następnie tego nie zrobił, to wobec niego kupujący powinien w pierwszej kolejności kierować roszczenia cywilne, a przy podejrzeniu oszustwa także zawiadomienie do organów ścigania.

Czy zapłata poza Allegro oznacza, że umowa w ogóle nie istnieje?

Niekoniecznie. Umowa może istnieć, ale zapłata poza platformą komplikuje dowody, obsługę sporu i możliwość skorzystania z mechanizmów ochronnych Allegro. Trzeba ustalić, czy była to realizacja wcześniejszej transakcji, czy nowe porozumienie zawarte bezpośrednio z właścicielem rzeczy.

Co powinien zrobić wystawiający po otrzymaniu wezwania do zapłaty?

Powinien odpowiedzieć rzeczowo, zachować całą korespondencję i wskazać, czy działał w cudzym imieniu, kto przyjął pieniądze oraz kto miał wydać towar. Nie warto ignorować pisma, bo brak reakcji może eskalować spór.

Czy wystawiający powinien sam zgłosić sprawę na policję?

Jeżeli właściciel rzeczy zniknął, a wystawiający został wciągnięty w spór, zgłoszenie sprawy może być uzasadnione. Warto jednak przygotować dokumenty i opisać fakty precyzyjnie, aby jasno wykazać własną rolę w zdarzeniu.

Czy można bezpiecznie wystawiać rzeczy znajomych na Allegro?

Można, ale jest to ryzykowne. Najbezpieczniej, aby właściciel rzeczy sprzedawał ją z własnego konta. Jeżeli korzysta z cudzego konta, trzeba mieć wyraźne upoważnienie, jasny opis aukcji i prowadzić rozliczenia w sposób możliwy do udokumentowania.

Podsumowanie

Aukcja grzecznościowa nie jest magicznym wyłączeniem odpowiedzialności. Jeżeli wystawiający używa własnego konta, powinien liczyć się z tym, że kupujący może kierować do niego pytania, reklamacje, wezwania do zapłaty, a czasem również zarzuty w postępowaniu karnym. O wyniku sprawy decyduje jednak konkretna rola wystawiającego.

Jeżeli wystawiający działał jawnie jako pełnomocnik, miał zgodę właściciela, nie przyjął pieniędzy i nie brał udziału w ustaleniach poza Allegro, może bronić się przed roszczeniami kupującego. Jeżeli jednak sam przyjmował zapłatę, zapewniał o wydaniu rzeczy albo ukrył, że przedmiot należy do innej osoby, jego odpowiedzialność staje się znacznie bardziej prawdopodobna.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny, w szczególności art. 70¹, art. 70², art. 95, art. 103, art. 415 i art. 471 - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93.

2. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny, w szczególności art. 286 § 1 - Dz.U. 1997 nr 88 poz. 553.

3. Regulamin Allegro - https://allegro.pl/regulamin.

4. Informacje Allegro o usłudze Allegro Ochrona Kupujących - https://allegro.pl/dla-kupujacych/allegro-ochrona-kupujacych.