Zwolnienie lekarskie a opieka nad dzieckiem – co z ciągłością i ochroną przed zwolnieniem?

Jak długo trwa okres zasiłkowy?

Podstawowa zasada wynika z art. 8 ust. 1 i 2 ustawy z 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa. Zasiłek chorobowy przysługuje przez okres trwania niezdolności do pracy nie dłużej niż:

• 182 dni,
• 270 dni – jeżeli niezdolność do pracy została spowodowana gruźlicą albo przypada w okresie ciąży.

Do tego limitu wlicza się zarówno okres wynagrodzenia chorobowego finansowanego przez pracodawcę, jak i okres pobierania zasiłku chorobowego. Wynika to z art. 92 § 1 ustawy z 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy oraz z art. 8 ustawy zasiłkowej.

Jeśli po wyczerpaniu tego okresu pracownik jest nadal niezdolny do pracy, może ubiegać się o świadczenie rehabilitacyjne. Zasady jego przyznania określa art. 18 ust. 1 ustawy zasiłkowej – świadczenie przysługuje ubezpieczonemu, który po wyczerpaniu zasiłku chorobowego nadal jest niezdolny do pracy, a dalsze leczenie lub rehabilitacja rokują odzyskanie zdolności do pracy.

Kiedy kolejne zwolnienia chorobowe się sumują?

Aktualnie kluczowy jest art. 9 ust. 1 i 2 ustawy zasiłkowej. Do jednego okresu zasiłkowego wlicza się:

1. wszystkie okresy nieprzerwanej niezdolności do pracy, bez względu na przyczynę choroby,
2. okresy poprzedniej i ponownej niezdolności do pracy po przerwie, jeżeli przerwa nie przekracza 60 dni, a ponowna niezdolność została spowodowana tą samą chorobą.

To oznacza, że sama przerwa między zwolnieniami nie zawsze wystarcza, aby zaczął biec nowy okres zasiłkowy. Przy przerwie do 60 dni znaczenie ma jeszcze to, czy chodzi o tę samą chorobę. W praktyce ustala się to na podstawie dokumentacji medycznej i oznaczeń na e-ZLA.

Jeżeli natomiast po zakończeniu jednego L4 wystąpi przerwa i następnie pojawi się niezdolność do pracy z innej przyczyny, co do zasady rozpoczyna się nowy okres zasiłkowy. Ocena zawsze zależy jednak od konkretnego stanu faktycznego i treści zaświadczeń lekarskich.

Czy opieka nad dzieckiem przerywa ciągłość L4 na własną chorobę?

Tak – z punktu widzenia okresu zasiłkowego dotyczącego własnej niezdolności do pracy zasiłek opiekuńczy jest odrębnym świadczeniem. Nie jest to okres niezdolności do pracy z powodu własnej choroby, lecz okres sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem albo innym członkiem rodziny. Od zasiłku opiekuńczego trzeba odróżnić zwolnienie od pracy z art. 188 Kodeksu pracy; osobno wyjaśniamy, czy pracownik może anulować wcześniej zgłoszoną opiekę nad dzieckiem.

Podstawę prawną stanowią art. 32–35 ustawy zasiłkowej, które regulują zasiłek opiekuńczy. Natomiast art. 9 tej ustawy, określający zasady liczenia okresu zasiłkowego, odnosi się do okresów niezdolności do pracy. Okres pobierania zasiłku opiekuńczego nie jest więc doliczany do limitu 182 albo 270 dni związanego z własną chorobą.

W praktyce oznacza to, że jeśli po zakończeniu L4 na siebie pracownik przejdzie na opiekę nad dzieckiem, a potem otrzyma kolejne L4 na siebie, to nie trzeba automatycznie sumować opieki z chorobą. Trzeba jednak odrębnie ocenić, czy nowe L4 na siebie należy połączyć z poprzednim okresem choroby według art. 9 ust. 2 ustawy zasiłkowej – czyli przede wszystkim, czy chodzi o tę samą chorobę i czy przerwa nie przekroczyła 60 dni.

W podsumowaniu warto też pamiętać o tym, że w czasie zwolnień i opieki znaczenie mają obowiązki na L4, bo niewłaściwe wykorzystywanie zwolnienia może prowadzić do utraty prawa do świadczenia.

Czy trzeba wrócić do pracy choćby na 1 dzień?

Nie ma przepisu, który nakazywałby wrócić do pracy na 1 dzień wyłącznie po to, aby móc dostać kolejne zwolnienie lekarskie. O prawie do kolejnego e-ZLA decyduje stan zdrowia i orzeczenie lekarza, a nie „techniczny” powrót do pracy.

Trzeba jednak odróżnić dwie kwestie:

• możliwość wystawienia kolejnego zwolnienia – lekarz może je wystawić, jeśli istnieje niezdolność do pracy,
• sposób liczenia okresu zasiłkowego – tu znaczenie mają reguły z art. 9 ustawy zasiłkowej.

Jeżeli po długim L4 pojawia się przerwa w postaci opieki nad dzieckiem, nie oznacza to jeszcze automatycznie rozpoczęcia nowego 182-dniowego limitu. Decydujące będzie to, czy kolejne L4 dotyczy tej samej choroby i jaki jest odstęp czasowy.

Czy pracodawca może zwolnić pracownika w czasie L4 albo opieki nad dzieckiem?

Co do zasady pracodawca nie może wypowiedzieć umowy o pracę w czasie urlopu pracownika ani w czasie innej usprawiedliwionej nieobecności w pracy, jeżeli nie upłynął jeszcze okres uprawniający do rozwiązania umowy bez wypowiedzenia. Wynika to wprost z art. 41 ustawy – Kodeks pracy.

Ochrona ta obejmuje zarówno okres własnej choroby, jak i usprawiedliwioną nieobecność związaną z opieką nad dzieckiem. Nie oznacza to jednak ochrony bezwzględnej. Przepisy przewidują wyjątki, np. w razie upadłości lub likwidacji pracodawcy – art. 41¹ § 1 Kodeksu pracy.

Osobną podstawą jest art. 53 § 1 Kodeksu pracy, który pozwala pracodawcy rozwiązać umowę bez wypowiedzenia z przyczyn niezawinionych przez pracownika, jeżeli niezdolność do pracy z powodu choroby trwa:

Ważne: art. 53 Kodeksu pracy odnosi się do niezdolności do pracy z powodu choroby pracownika. Sam okres pobierania zasiłku opiekuńczego na dziecko nie jest okresem choroby pracownika w rozumieniu tego przepisu.

Jeżeli po wyczerpaniu okresu zasiłkowego pracownik nadal nie jest zdolny do pracy, znaczenie może mieć także to, jak wygląda powrót po świadczeniu rehab. i czy doszło do nawrotu tej samej choroby.

Jak ocenić sytuację opisaną w pytaniu?

Jeżeli pracownik przez prawie 6 miesięcy przebywa na L4, następnie korzysta kilka dni z opieki nad dzieckiem, a potem otrzymuje nowe L4 na siebie, to najczęściej trzeba odpowiedzieć na dwa pytania:

1. czy kolejne L4 dotyczy tej samej choroby co poprzednie,
2. czy przerwa między okresami własnej niezdolności do pracy przekroczyła 60 dni.

Jeżeli nowa niezdolność do pracy powstanie po przerwie nieprzekraczającej 60 dni, ale będzie wynikała z innej choroby, co do zasady rozpocznie się nowy okres zasiłkowy. Jeżeli natomiast będzie to ta sama choroba, okresy mogą się sumować mimo przerwy.

Sama opieka nad dzieckiem nie daje pracodawcy podstawy do rozwiązania umowy na podstawie art. 53 Kodeksu pracy. Dla tej oceny istotny jest przede wszystkim łączny okres własnej niezdolności do pracy z powodu choroby oraz ewentualne pobieranie świadczenia rehabilitacyjnego.

FAQ

Czy opieka nad dzieckiem przerywa zwolnienie lekarskie na siebie?

Tak, jest to odrębne świadczenie. Okres zasiłku opiekuńczego nie jest okresem własnej niezdolności do pracy i nie wlicza się do okresu zasiłkowego liczonego dla L4 na siebie.

Czy po opiece nad dzieckiem trzeba wrócić do pracy na 1 dzień?

Nie. Przepisy tego nie wymagają. Istotne jest jednak, czy kolejne L4 dotyczy tej samej choroby oraz jaka była długość przerwy między okresami własnej choroby.

Czy pracodawca może wręczyć wypowiedzenie podczas opieki nad dzieckiem?

Co do zasady nie, ponieważ jest to usprawiedliwiona nieobecność w pracy objęta ochroną z art. 41 Kodeksu pracy. Wyjątki mogą wynikać m.in. z upadłości lub likwidacji pracodawcy.

Czy okres opieki nad dzieckiem liczy się do art. 53 Kodeksu pracy?

Nie wprost. Art. 53 Kodeksu pracy dotyczy niezdolności do pracy z powodu choroby pracownika, a nie okresu pobierania zasiłku opiekuńczego.

Co jeśli ZUS uzna, że kolejne L4 sumuje się z poprzednim?

Wtedy może się okazać, że okres zasiłkowy został wyczerpany i trzeba rozważyć wniosek o świadczenie rehabilitacyjne albo zakwestionowanie ustaleń ZUS, jeśli są niezgodne z dokumentacją medyczną.

Źródła

• art. 8, art. 9, art. 18, art. 32–35 ustawy z 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa
• art. 41, art. 41¹ § 1, art. 53 § 1, art. 92 § 1 ustawy z 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy