Jak usunąć z mieszkania brata alkoholika?

Problem z dorosłym członkiem rodziny, który nadużywa alkoholu, nie pracuje, awanturuje się i psychicznie znęca nad domownikami, trzeba rozpatrywać na kilku płaszczyznach. Inne znaczenie ma meldunek, inne tytuł prawny do lokalu, a jeszcze inne przemoc domowa albo przestępstwo znęcania się.

Jeżeli jest Pani właścicielką mieszkania, ma Pani realne instrumenty prawne, ale nie należy działać siłowo. Samodzielna wymiana zamków, wyrzucenie rzeczy brata albo odcięcie mediów może narazić właściciela na zarzut naruszenia posiadania lub odpowiedzialność cywilną. Bezpieczna droga to postępowanie administracyjne po faktycznym opuszczeniu lokalu, pozew o opróżnienie lokalu albo tryb ochrony przed przemocą domową.

Czy meldunek brata daje mu prawo do mieszkania?

Nie. Meldunek jest przede wszystkim urzędowym potwierdzeniem miejsca pobytu. Nie tworzy prawa własności, najmu, użyczenia ani innego prawa do zajmowania mieszkania. Z drugiej strony sam fakt, że brat jest zameldowany, nie oznacza, że można go administracyjnie wymeldować, jeśli nadal faktycznie mieszka w lokalu.

Wymeldowanie bez zgody osoby zameldowanej jest możliwe przede wszystkim wtedy, gdy osoba ta opuściła miejsce pobytu stałego albo czasowego i nie dopełniła obowiązku wymeldowania. Jeżeli brat nadal nocuje w mieszkaniu, trzyma tam rzeczy i traktuje je jako swoje miejsce pobytu, organ gminy może odmówić wymeldowania, bo postępowanie meldunkowe nie zastępuje eksmisji.

Dopiero po faktycznym opuszczeniu lokalu przez brata można złożyć wniosek o wymeldowanie, jeżeli brat sam tego nie zrobi. Wniosek składa się w urzędzie gminy lub miasta właściwym dla adresu mieszkania. Trzeba wykazać, że brat już tam nie mieszka, np. zeznaniami świadków, korespondencją, protokołami interwencji albo innymi dokumentami.

Najpierw ustal, na jakiej podstawie brat mieszka w lokalu

Przed skierowaniem sprawy do sądu trzeba ustalić, czy brat ma jakikolwiek tytuł prawny do mieszkania. Może to być najem, użyczenie, dorozumiana zgoda właściciela, wspólne zamieszkiwanie rodzinne albo brak aktualnego tytułu prawnego. Od tego zależy, jakie pismo należy wysłać przed pozwem i jak sformułować żądanie.

Jeżeli brat nigdy nie zawierał z Panią umowy najmu, nie płaci czynszu i zamieszkał za Pani zgodą jako członek rodziny, jego pobyt najczęściej można traktować jako użyczenie albo zgodę na nieodpłatne korzystanie z lokalu. Taką zgodę należy odwołać na piśmie, wyznaczając konkretny termin na wyprowadzkę i wydanie kluczy. Pismo najlepiej doręczyć za potwierdzeniem odbioru albo przy świadku.

Jeżeli brat ma umowę najmu lub inny wyraźny tytuł do lokalu, trzeba sprawdzić treść umowy oraz przepisy ustawy o ochronie praw lokatorów. Wypowiedzenie powinno być pisemne i musi wskazywać podstawę wypowiedzenia. Przy uciążliwym zachowaniu znaczenie mają m.in. rażące lub uporczywe naruszanie porządku domowego, niszczenie lokalu, zaniedbywanie obowiązków albo czynienie wspólnego zamieszkiwania szczególnie uciążliwym.

Pozew o eksmisję brata z mieszkania

Jeżeli brat po zakończeniu tytułu prawnego nie chce dobrowolnie wyprowadzić się z mieszkania, właściciel powinien złożyć pozew o opróżnienie, opuszczenie i wydanie lokalu. Pozew składa się do sądu rejonowego właściwego ze względu na miejsce położenia mieszkania.

W pozwie trzeba wskazać, że jest Pani właścicielką lokalu, opisać podstawę zamieszkiwania brata, wykazać jej zakończenie oraz opisać, dlaczego dalsze zajmowanie lokalu jest bezprawne albo szczególnie uciążliwe. Opłata sądowa od pozwu o opróżnienie lokalu mieszkalnego wynosi obecnie 200 zł.

Do pozwu warto dołączyć odpis księgi wieczystej albo inny dokument własności, kopię wypowiedzenia lub wezwania do opuszczenia lokalu, dowód doręczenia, notatki z interwencji Policji, zdjęcia zniszczeń, rachunki za naprawy, wiadomości, dokumentację medyczną lub psychologiczną oraz dane świadków.

Najem socjalny lokalu przy eksmisji

W wyroku nakazującym opróżnienie lokalu sąd co do zasady rozstrzyga, czy osobie eksmitowanej przysługuje uprawnienie do zawarcia umowy najmu socjalnego lokalu. Jeżeli sąd przyzna takie uprawnienie, wykonanie eksmisji zostaje wstrzymane do czasu, aż gmina złoży ofertę zawarcia umowy najmu socjalnego lokalu.

Nie oznacza to jednak, że każda osoba eksmitowana z prywatnego mieszkania automatycznie otrzyma najem socjalny. Przepisy przewidują wyjątki, zwłaszcza gdy podstawą opróżnienia lokalu jest przemoc, rażące lub uporczywe naruszanie porządku domowego albo zajęcie lokalu bez tytułu prawnego. W lokalach niewchodzących w skład publicznego zasobu mieszkaniowego automatyczna ochrona części kategorii osób jest dodatkowo ograniczona.

Osoba zajmująca lokal bez tytułu prawnego powinna do dnia opróżnienia lokalu płacić właścicielowi odszkodowanie. Co do zasady odpowiada ono czynszowi, jaki właściciel mógłby uzyskać z najmu. Jeżeli odszkodowanie nie pokrywa szkody, właściciel może dochodzić odszkodowania uzupełniającego.

W podobnych sprawach przydatne może być omówienie, czym jest prawo do lokalu socjalnego i kiedy sąd lub gmina badają sytuację osoby zobowiązanej do opuszczenia mieszkania.

Przemoc domowa: szybszy nakaz opuszczenia mieszkania

Jeżeli brat stosuje przemoc psychiczną, wszczyna awantury, poniża domowników, grozi, nęka, niszczy rzeczy albo swoim zachowaniem czyni wspólne zamieszkiwanie szczególnie uciążliwym, warto rozważyć tryb z ustawy o przeciwdziałaniu przemocy domowej. To często praktyczniejsza droga niż klasyczna eksmisja, bo jej celem jest szybkie odseparowanie osoby stosującej przemoc od osoby doznającej przemocy.

Na podstawie art. 11a ustawy o przeciwdziałaniu przemocy domowej osoba doznająca przemocy może żądać, aby sąd zobowiązał osobę stosującą przemoc do opuszczenia wspólnie zajmowanego mieszkania i jego bezpośredniego otoczenia albo zakazał jej zbliżania się do mieszkania. Na podstawie art. 11aa można żądać także zakazu zbliżania się do osoby doznającej przemocy, zakazu kontaktowania się oraz w określonych sytuacjach zakazu przebywania w miejscach, w których ta osoba regularnie przebywa.

Wniosek składa się do sądu rejonowego. Może zostać złożony na urzędowym formularzu udostępnianym przez Ministerstwo Sprawiedliwości. Osoba składająca taki wniosek nie ponosi opłaty sądowej. Sąd orzeka po przeprowadzeniu rozprawy, a sprawa powinna zostać rozpoznana w ciągu miesiąca od złożenia wniosku. Postanowienie uwzględniające wniosek jest skuteczne i wykonalne z chwilą wydania, nawet jeśli nie jest jeszcze prawomocne.

Jeżeli problem dotyczy osoby bliskiej uzależnionej od alkoholu i znęcającej się psychicznie nad rodziną, warto porównać także sprawę dotyczącą tego, jak pozbyć się pijącego ojca, który znęca się psychicznie.

Natychmiastowa interwencja Policji

W sytuacji bezpośredniego zagrożenia nie trzeba czekać na wynik sprawy sądowej. Policjant albo żołnierz Żandarmerii Wojskowej może wydać wobec osoby stosującej przemoc domową nakaz natychmiastowego opuszczenia mieszkania i jego bezpośredniego otoczenia, zakaz zbliżania się do mieszkania, zakaz kontaktowania się albo zakaz zbliżania się do osoby doznającej przemocy.

Takie środki obowiązują co do zasady 14 dni. Mogą zostać uchylone wcześniej przez sąd, jeżeli osoba objęta nakazem lub zakazem skutecznie je zaskarży, albo mogą zostać przedłużone przez zabezpieczenie udzielone przez sąd w sprawie głównej. Naruszenie nakazu lub zakazu stanowi wykroczenie ścigane z urzędu.

Zawiadomienie o znęcaniu się

Jeżeli zachowanie brata nie ogranicza się do samego nadużywania alkoholu, lecz obejmuje długotrwałe poniżanie, zastraszanie, groźby, kontrolowanie, awantury, przemoc fizyczną lub psychiczną, może wchodzić w grę przestępstwo znęcania się z art. 207 Kodeksu karnego. Przepis ten obejmuje znęcanie fizyczne lub psychiczne nad osobą najbliższą albo nad inną osobą pozostającą w stałym lub przemijającym stosunku zależności od sprawcy.

Zawiadomienie można złożyć na Policji albo w prokuraturze. Przestępstwo znęcania się jest ścigane z urzędu, co oznacza, że po złożeniu zawiadomienia dalszy bieg sprawy nie zależy wyłącznie od późniejszej woli pokrzywdzonego. W postępowaniu karnym można wnosić m.in. o zakaz kontaktowania się, zakaz zbliżania się albo obowiązek opuszczenia lokalu zajmowanego wspólnie z pokrzywdzonym.

Jak przygotować dowody?

W sprawach o opróżnienie lokalu, nakaz opuszczenia mieszkania lub przemoc domową duże znaczenie mają konkretne dowody. Warto prowadzić chronologiczny opis zdarzeń: daty, godziny, przebieg awantur, obecność świadków, interwencje służb, zniszczenia, groźby i skutki dla domowników. Same ogólne twierdzenia o alkoholizmie mogą być niewystarczające, jeżeli nie pokażą, jak zachowanie brata wpływa na bezpieczeństwo i możliwość korzystania z mieszkania.

Przydatne dowody to m.in. notatki urzędowe z interwencji Policji, dokumentacja medyczna lub psychologiczna, korespondencja, SMS-y, e-maile, zdjęcia zniszczeń, rachunki za naprawy, zeznania sąsiadów i członków rodziny, dokumenty dotyczące własności lokalu oraz pisemne wezwanie brata do opuszczenia mieszkania.

FAQ

Źródła

• Ustawa z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego, w szczególności art. 13, art. 14, art. 17 i art. 18 – tekst aktu w systemie ELI.
• Ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy domowej, w szczególności art. 11a–11ab – tekst aktu w systemie ELI.
• Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny, w szczególności art. 207 – tekst aktu w systemie ELI.
• Ustawa z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, w szczególności art. 27 pkt 11 – tekst aktu w systemie ELI.
• Informacje Ministerstwa Sprawiedliwości o sądowej i natychmiastowej ochronie przed przemocą domową – sądowa ochrona przed przemocą oraz natychmiastowa ochrona przed przemocą.