Jak usunąć z domu ojca alkoholika stosującego przemoc psychiczną?

Przeciwdziałanie przemocy domowej

W opisanej sytuacji najważniejsze są dwa równoległe mechanizmy ochrony. Po pierwsze, można żądać od sądu zobowiązania sprawcy przemocy domowej do opuszczenia wspólnie zajmowanego mieszkania. Po drugie, podczas interwencji Policji można doprowadzić do wydania natychmiastowego nakazu opuszczenia mieszkania oraz zakazu zbliżania się do niego.

Podstawą sądowego żądania jest art. 11a ust. 1 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy domowej. Zgodnie z tym przepisem, jeżeli osoba stosująca przemoc domową wspólnie zajmuje mieszkanie i swoim zachowaniem czyni szczególnie uciążliwym wspólne zamieszkiwanie, osoba dotknięta przemocą może żądać, aby sąd zobowiązał sprawcę do opuszczenia mieszkania i jego bezpośredniego otoczenia albo zakazał zbliżania się do mieszkania i jego bezpośredniego otoczenia.

To rozwiązanie jest co do zasady znacznie bardziej praktyczne niż klasyczna eksmisja, bo nie opiera się na samym tytule własności, lecz na potrzebie ochrony domowników przed przemocą. Dlatego fakt, że ojciec jest współwłaścicielem domu, nie wyklucza wydania wobec niego takiego nakazu.

Czym jest przemoc domowa według aktualnych przepisów?

Obecnie ustawa posługuje się pojęciem przemocy domowej, a nie dawnym określeniem „przemoc w rodzinie”. Definicję zawiera art. 2 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy domowej. Chodzi o jednorazowe albo powtarzające się umyślne działanie lub zaniechanie naruszające prawa lub dobra osobiste osoby doznającej przemocy domowej, w szczególności narażające ją na niebezpieczeństwo utraty życia, zdrowia lub mienia, naruszające godność, nietykalność cielesną, wolność, w tym seksualną, powodujące szkody na zdrowiu fizycznym lub psychicznym, a także wywołujące cierpienie lub krzywdę.

Przemoc psychiczna, stałe awantury, wyzwiska, groźby, kontrolowanie domowników, zastraszanie dzieci czy demolowanie domu mogą więc stanowić przemoc domową, nawet jeśli nie dochodzi do pobicia. Jeżeli stan faktyczny obejmuje także groźby karalne lub znęcanie się, w grę może wchodzić również odpowiedzialność karna na podstawie art. 190 § 1 lub art. 207 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny.

Nakaz policyjny – najszybsza reakcja bez czekania na wyrok

Jeżeli dochodzi do awantury, należy wzywać Policję za każdym razem. Funkcjonariusz może zastosować wobec sprawcy przemocy natychmiastowe środki ochrony. Podstawę prawną stanowią art. 15aa ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji. Policjant może wydać wobec osoby stosującej przemoc domową:

• nakaz natychmiastowego opuszczenia wspólnie zajmowanego mieszkania i jego bezpośredniego otoczenia,
• zakaz zbliżania się do wspólnie zajmowanego mieszkania i jego bezpośredniego otoczenia.

Środki te mogą być zastosowane, gdy zachowanie sprawcy stwarza zagrożenie dla życia lub zdrowia osoby dotkniętej przemocą domową. Co istotne, nie ma znaczenia, czy sprawca jest właścicielem, współwłaścicielem czy tylko mieszka w lokalu.

Zgodnie z art. 15ak ust. 1 ustawy o Policji nakaz i zakaz obowiązują przez 14 dni. Jeżeli w tym czasie złożony zostanie do sądu wniosek o zobowiązanie do opuszczenia mieszkania lub zakaz zbliżania się, sąd może udzielić zabezpieczenia i ochrona może zostać przedłużona do czasu rozstrzygnięcia sprawy. Naruszenie policyjnego nakazu lub zakazu jest wykroczeniem określonym w art. 66b ustawy z dnia 20 maja 1971 r. – Kodeks wykroczeń.

W praktyce podczas interwencji warto od razu powiedzieć funkcjonariuszom, że w domu są dzieci, że sprawca nadużywa alkoholu, wcześniej były interwencje i że domownicy czują realne zagrożenie. To zwiększa szansę na zastosowanie natychmiastowego środka izolacyjnego.

Wniosek do sądu o opuszczenie mieszkania

Wniosek składa się w postępowaniu nieprocesowym do sądu rejonowego właściwego dla miejsca położenia mieszkania. Wynika to z art. 11a ust. 1 ustawy o przeciwdziałaniu przemocy domowej w związku z przepisami ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego o postępowaniu nieprocesowym.

We wniosku trzeba precyzyjnie opisać:

• kim jest sprawca i jakie ma relacje z domownikami,
• na czym polega przemoc domowa,
• jak często dochodzi do awantur,
• czy w domu są dzieci, osoby starsze, chore albo kobieta w ciąży,
• jakie interwencje były podejmowane wcześniej,
• dlaczego wspólne zamieszkiwanie stało się szczególnie uciążliwe i niebezpieczne.

Warto również wnosić o zabezpieczenie, czyli o wydanie zakazu lub nakazu już na czas trwania sprawy. Jeżeli wcześniej Policja wydała nakaz opuszczenia mieszkania, należy dołączyć jego odpis i wyraźnie podnieść potrzebę dalszej ochrony.

W treści wniosku można zażądać, aby sąd:

• zobowiązał ojca do opuszczenia wspólnie zajmowanego domu i jego bezpośredniego otoczenia,
• zakazał zbliżania się do domu i jego otoczenia,
• rozpoznał sprawę w trybie pilnym,
• dopuścił i przeprowadził wskazane dowody.

Samo współwłasność domu nie blokuje tego trybu. W sprawach z art. 11a ustawy sąd bada przede wszystkim zagrożenie dla domowników i uciążliwość wspólnego zamieszkiwania, a nie tylko prawa rzeczowe do nieruchomości.

Jakie dowody przygotować?

Im lepiej udokumentowana przemoc, tym większa szansa na szybkie i skuteczne rozstrzygnięcie. Najczęściej przydatne są:

• notatki urzędowe Policji z interwencji,
• zaświadczenia lekarskie i dokumentacja z pogotowia lub SOR,
• wydruki wiadomości SMS, komunikatorów, e-maili,
• nagrania awantur, o ile zostały uzyskane legalnie w ramach ochrony własnych praw,
• zeznania domowników, sąsiadów i innych świadków,
• dokumentacja procedury Niebieskiej Karty, jeżeli została wszczęta,
• fotografie zniszczeń, śladów przemocy lub bałaganu po awanturach.

Jeżeli wcześniej nie założono Niebieskiej Karty, można o to wnosić podczas interwencji Policji albo zgłosić się do jednostki pomocy społecznej, gminnej komisji rozwiązywania problemów alkoholowych, ośrodka wsparcia lub zespołu interdyscyplinarnego. Procedura Niebieskiej Karty wynika z art. 9d ustawy o przeciwdziałaniu przemocy domowej.

Co z alkoholizmem sprawcy?

Samo nadużywanie alkoholu nie wystarcza jeszcze do usunięcia z domu. Znaczenie prawne ma to, czy zachowanie po alkoholu wiąże się z przemocą domową, agresją, groźbami albo innym szczególnie uciążliwym naruszaniem praw domowników. Jeżeli tak, można korzystać z opisanych wyżej środków ochronnych.

Niezależnie od tego można rozważyć złożenie wniosku do gminnej komisji rozwiązywania problemów alkoholowych o podjęcie działań w kierunku zobowiązania do leczenia odwykowego. Podstawę stanowi art. 24 oraz art. 26 ust. 3 ustawy z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi. Trzeba jednak pamiętać, że postępowanie odwykowe nie zastępuje natychmiastowej ochrony przed przemocą i zwykle nie działa tak szybko jak nakaz policyjny lub sądowy z art. 11a.

Czy można zgłosić przestępstwo znęcania się?

Tak, jeżeli zachowanie ojca ma charakter uporczywy i powoduje cierpienie psychiczne lub fizyczne, warto złożyć zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa z art. 207 § 1 Kodeksu karnego. Przepis ten dotyczy znęcania się fizycznego lub psychicznego nad osobą najbliższą albo inną osobą pozostającą w stałym lub przemijającym stosunku zależności od sprawcy.

W sprawie karnej można także wnioskować o środki zapobiegawcze lub środki ochronne, jeżeli zachodzi taka potrzeba. To rozwiązanie zależy jednak od konkretnego materiału dowodowego i oceny organów ścigania.

Co zrobić krok po kroku?

Jeżeli chodzi o współwłasność domu

W opisanym stanie faktycznym szczególnie ważne jest to, że ojciec jest współwłaścicielem nieruchomości. W zwykłej sprawie o eksmisję współwłaściciela pojawiają się poważne ograniczenia. Natomiast w sprawie z art. 11a ustawy o przeciwdziałaniu przemocy domowej współwłasność sama w sobie nie chroni sprawcy przed nakazem opuszczenia mieszkania. Praktyczny wariant takiej sprawy opisujemy szerzej w materiale o eksmisji ojca alkoholika z mieszkania i uprawnieniach właściciela.

Inaczej mówiąc: nie chodzi tu o definitywne pozbawienie własności, ale o ochronę bezpieczeństwa domowników przez odseparowanie sprawcy. Dlatego to właśnie ten tryb zazwyczaj jest właściwszy niż klasyczny pozew o eksmisję, gdy problemem jest przemoc domowa.

Jeżeli poza przemocą występuje też spór o sprzedaż domu albo o korzystanie z nieruchomości przez innych krewnych, pomocna może być analiza pokrewnej sytuacji: zablokowana sprzedaż mieszkania względu.

FAQ

Czy można usunąć z domu współwłaściciela?

Tak, w trybie art. 11a ust. 1 ustawy o przeciwdziałaniu przemocy domowej sąd może zobowiązać do opuszczenia wspólnie zajmowanego mieszkania także współwłaściciela, jeżeli stosuje przemoc domową i czyni wspólne zamieszkiwanie szczególnie uciążliwym.

Czy przemoc psychiczna wystarczy bez pobicia?

Tak. Ustawa chroni nie tylko przed przemocą fizyczną. Groźby, wyzwiska, zastraszanie, upokarzanie i wyniszczające awantury mogą stanowić przemoc domową, jeżeli naruszają prawa lub dobra osobiste domowników.

Jak szybko działa Policja?

Jeżeli podczas interwencji funkcjonariusze stwierdzą zagrożenie dla życia lub zdrowia, mogą od razu wydać nakaz opuszczenia mieszkania i zakaz zbliżania się do niego. Te środki działają natychmiast, ale co do zasady obowiązują przez 14 dni.

Czy trzeba zakładać Niebieską Kartę?

Nie zawsze jest to warunek konieczny do uzyskania ochrony, ale procedura Niebieskiej Karty bywa bardzo pomocna dowodowo. Warto ją uruchomić, jeżeli przemoc się powtarza.

Czy leczenie odwykowe rozwiąże problem przemocy?

Nie od razu. Postępowanie o zobowiązanie do leczenia odwykowego może być zasadne, ale nie zastępuje natychmiastowej ochrony przed przemocą. Gdy zagrożone jest bezpieczeństwo rodziny, pierwszeństwo mają środki izolujące sprawcę.

Podsumowanie

W opisanej sytuacji najskuteczniejszą drogą zwykle nie jest klasyczna eksmisja, lecz skorzystanie z przepisów o przeciwdziałaniu przemocy domowej. Współwłasność domu nie zamyka drogi do nakazania ojcu opuszczenia mieszkania. Najważniejsze jest szybkie zbieranie dowodów, każdorazowe wzywanie Policji i niezwłoczne złożenie wniosku do sądu.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy domowej – ISAP

2. Ustawa z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji – przepisy o natychmiastowym nakazie opuszczenia mieszkania i zakazie zbliżania się

3. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny, art. 190 § 1 i art. 207 § 1

4. Ustawa z dnia 20 maja 1971 r. – Kodeks wykroczeń, art. 66b

5. Ustawa z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi, art. 24 i art. 26 ust. 3