Długa choroba nauczyciela a zasiłek, renta i świadczenie kompensacyjne

Nowe zwolnienie lekarskie po długiej chorobie i urlopie zdrowotnym

Po wykorzystaniu wcześniejszego okresu choroby, urlopu dla poratowania zdrowia i urlopu uzupełniającego trzeba rozdzielić dwie odrębne sprawy:

• zdolność do dopuszczenia do pracy przez pracodawcę,
• prawo do zasiłku chorobowego z ubezpieczenia społecznego.

To nie są tożsame zagadnienia. Badania kontrolne dotyczą obowiązków z zakresu prawa pracy, natomiast prawo do zasiłku ocenia się według przepisów ubezpieczeniowych.

Zgodnie z art. 229 § 2 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy, badaniom kontrolnym podlega pracownik, który był niezdolny do pracy z powodu choroby dłużej niż 30 dni, w celu ustalenia zdolności do wykonywania pracy na dotychczasowym stanowisku. Przepis ten stosuje się także do nauczycieli, ponieważ art. 91c ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. – Karta Nauczyciela nakazuje stosować do nauczycieli przepisy Kodeksu pracy w sprawach nieuregulowanych w Karcie Nauczyciela.

W praktyce oznacza to, że jeśli nauczyciel miał wrócić do pracy po chorobie trwającej ponad 30 dni, dyrektor szkoły nie powinien dopuścić go do pracy bez aktualnego orzeczenia lekarza medycyny pracy z badań kontrolnych.

Czy bez badań kontrolnych można iść od razu na kolejne L4?

Jeżeli po zakończeniu urlopu nauczyciel faktycznie nadal jest niezdolny do pracy i lekarz wystawi kolejne e-ZLA, to w obrocie ubezpieczeniowym istnieje dokument potwierdzający niezdolność do pracy. Nie oznacza to jednak, że badania kontrolne przestają mieć znaczenie zawsze i w każdej sytuacji.

Badania kontrolne są niezbędne wtedy, gdy pracownik ma zostać dopuszczony do wykonywania pracy. Jeżeli w ogóle nie dochodzi do powrotu do pracy, bo bezpośrednio pojawia się kolejna niezdolność do pracy, zasadnicze znaczenie dla zasiłku ma ciągłość lub przerwa w niezdolności do pracy oraz zasady liczenia okresu zasiłkowego według art. 8 i art. 9 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa.

Nie można więc przyjąć automatycznie, że samo brak zaświadczenia medycyny pracy powoduje odmowę zasiłku przez ZUS. ZUS bada przede wszystkim, czy ubezpieczony był niezdolny do pracy i czy mieści się w okresie zasiłkowym. Jednocześnie w konkretnych sprawach ZUS może analizować, czy rzeczywiście powstała nowa niezdolność do pracy po przerwie i czy istnieją podstawy do wypłaty świadczenia.

Kiedy powstaje nowy okres zasiłkowy?

Podstawowe zasady wynikają z art. 8 i art. 9 ust. 1–2 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa.

Zgodnie z art. 8 tej ustawy, zasiłek chorobowy przysługuje co do zasady przez okres trwania niezdolności do pracy, nie dłużej jednak niż 182 dni, a jeśli niezdolność została spowodowana gruźlicą albo przypada w trakcie ciąży – nie dłużej niż 270 dni.

Z kolei art. 9 ust. 1 stanowi, że do okresu zasiłkowego wlicza się wszystkie okresy nieprzerwanej niezdolności do pracy. Natomiast art. 9 ust. 2 przewiduje, że do okresu zasiłkowego wlicza się również okresy poprzednich niezdolności do pracy, jeżeli przerwa między nimi nie przekroczyła 60 dni.

W praktyce najważniejsze są więc trzy pytania:

1. czy między poprzednią a kolejną niezdolnością do pracy była przerwa,
2. ile ta przerwa trwała,
3. czy w świetle aktualnej praktyki ZUS i orzecznictwa ta przerwa była okresem odzyskania zdolności do pracy, czy tylko formalnym odstępem między świadczeniami.

W opisanym typie sprawy sam urlop dla poratowania zdrowia nie jest okresem zasiłkowym, ale ma znaczenie przy ocenie, czy doszło do rzeczywistego otwarcia nowego okresu zasiłkowego. Dodatkowo znaczenie może mieć urlop uzupełniający, jeżeli nauczyciel w tym czasie formalnie nie pozostawał na zwolnieniu lekarskim.

Nie da się jednak uczciwie odpowiedzieć w oderwaniu od dat dziennych. O tym, czy nowy okres zasiłkowy rzeczywiście się otworzył, przesądza konkretny przebieg przerw i kolejnych orzeczeń o niezdolności do pracy. Samo stwierdzenie, że „od 61 dnia urlopu uzupełniającego zawsze otwiera się nowy okres zasiłkowy”, byłoby zbyt kategoryczne.

Badania kontrolne a prawo do zasiłku – jak to rozdzielić?

Trzeba odróżnić:

Jeżeli więc nauczyciel po długiej chorobie nie wraca realnie do pracy, tylko od razu otrzymuje dalsze L4, spór z ZUS zwykle koncentruje się nie na samym braku badań kontrolnych, lecz na tym, czy powstało prawo do kolejnego zasiłku i czy zaczął biec nowy okres zasiłkowy.

Zobacz również:

• kolejny urlop zdrowotny
• L4 a wypowiedzenie

Renta z tytułu niezdolności do pracy a świadczenie kompensacyjne

Nauczyciel po wyczerpaniu możliwości korzystania z zasiłku chorobowego może rozważać rentę z tytułu niezdolności do pracy. Zasady jej przyznawania wynikają z art. 57–58 oraz art. 12–13 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Do renty nie wystarczy samo pogorszenie stanu zdrowia. Potrzebne jest m.in. stwierdzenie niezdolności do pracy przez lekarza orzecznika lub komisję lekarską ZUS, wymagany staż ubezpieczeniowy oraz spełnienie warunków czasowych wskazanych w ustawie.

Odmowa renty nie zamyka drogi do nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego. Są to dwa różne świadczenia, przyznawane na podstawie innych ustaw i według innych kryteriów.

Kiedy nauczyciel może dostać świadczenie kompensacyjne?

Warunki określa art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 22 maja 2009 r. o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych. Świadczenie przysługuje nauczycielowi, który łącznie:

1. osiągnął wymagany wiek,
2. ma okres składkowy i nieskładkowy wynoszący co najmniej 30 lat, w tym co najmniej 20 lat wykonywania pracy nauczycielskiej w jednostkach wskazanych w ustawie, w wymiarze co najmniej 1/2 obowiązkowego wymiaru zajęć,
3. rozwiązał stosunek pracy.

Wiek uprawniający do świadczenia jest stopniowo podwyższany. Obecnie:

• w latach 2025–2026 wynosi 56 lat dla kobiet i 61 lat dla mężczyzn,
• w latach 2027–2028 wynosi 57 lat dla kobiet i 62 lata dla mężczyzn.

To wynika wprost z art. 4 ust. 3 ustawy o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych.

Jeżeli chcesz ocenić, czy do 20-letniego stażu wlicza się także okresy zatrudnienia nie w pełni „przy tablicy”, pomocny może być materiał o tym, jak oceniana jest praca przy tablicy przy prawie do tego świadczenia.

Czy po odmowie renty można jeszcze starać się o świadczenie kompensacyjne?

Tak, co do zasady tak, o ile w dniu rozwiązania stosunku pracy spełnione są warunki z art. 4 ust. 1 ustawy o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych.

To oznacza, że nauczyciel może najpierw złożyć wniosek o rentę, a gdy renta nie zostanie przyznana, wystąpić o świadczenie kompensacyjne, jeśli nadal spełnia przesłanki wieku i stażu oraz ma rozwiązany stosunek pracy.

Trzeba jednak uważać na moment rozwiązania stosunku pracy. W orzecznictwie i praktyce ZUS przyjmuje się, że warunki wymagane do świadczenia kompensacyjnego muszą być spełnione najpóźniej w dniu rozwiązania stosunku pracy. Nie można więc rozwiązać stosunku pracy zbyt wcześnie, a dopiero potem „dobudowywać” brakujące przesłanki.

Jeżeli rozważasz zakończenie zatrudnienia właśnie pod to świadczenie, warto też porównać je z rozwiązaniem, jakim jest świadczenie kompensacyjne w typowym trybie przejścia z pracy.

Czy rozwiązanie stosunku pracy przez szkołę wyklucza świadczenie kompensacyjne?

Nie. Ustawa wymaga rozwiązania stosunku pracy, ale nie stanowi, że ma to być wyłącznie wypowiedzenie złożone przez nauczyciela. Kluczowe jest to, aby w dniu rozwiązania stosunku pracy nauczyciel spełniał warunki wieku i stażu określone w art. 4 ust. 1 ustawy o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych.

Jeżeli więc po badaniach lub po długiej absencji dojdzie do rozwiązania stosunku pracy przez szkołę, to samo w sobie nie zamyka drogi do świadczenia kompensacyjnego. Trzeba jednak sprawdzić, czy na ten dzień spełnione były wszystkie pozostałe przesłanki.

Jakie dokumenty i kiedy złożyć do ZUS?

Wniosek o nauczycielskie świadczenie kompensacyjne składa się do ZUS. Co do zasady potrzebne są:

• wniosek o świadczenie,
• dokumenty potwierdzające okresy składkowe i nieskładkowe,
• dokumenty potwierdzające okres pracy nauczycielskiej w wymaganym wymiarze,
• dokument potwierdzający rozwiązanie stosunku pracy.

Prawo do świadczenia ustala się nie wcześniej niż od miesiąca zgłoszenia wniosku, jeżeli w tym miesiącu spełniono warunki. Spóźnione złożenie wniosku może więc przesunąć moment wypłaty świadczenia.

Zobacz również:

Co w opisanej sytuacji jest najbardziej prawdopodobne?

Jeżeli nauczyciel po wykorzystaniu 182 dni choroby, urlopu dla poratowania zdrowia i urlopu uzupełniającego znowu zachorował, to:

1. badania kontrolne są istotne dla ewentualnego dopuszczenia do pracy,
2. prawo do zasiłku zależy od zasad liczenia okresu zasiłkowego i dokładnych przerw między niezdolnościami do pracy,
3. renta może być odrębną drogą, ale jej odmowa nie zamyka drogi do świadczenia kompensacyjnego,
4. świadczenie kompensacyjne będzie możliwe tylko wtedy, gdy na dzień rozwiązania stosunku pracy spełnione są warunki wieku i stażu.

Największe ryzyko praktyczne pojawia się wtedy, gdy nauczyciel lub szkoła przyjmują jeden uproszczony schemat działania bez analizy dat, rodzaju urlopów i dokumentacji medycznej. W takich sprawach szczegóły mają decydujące znaczenie.

FAQ

Czy nauczyciel po chorobie ponad 30 dni musi mieć badania kontrolne?

Tak, jeśli ma zostać dopuszczony do pracy. Wynika to z art. 229 § 2 Kodeksu pracy w zw. z art. 91c ust. 1 Karty Nauczyciela.

Czy brak badań kontrolnych zawsze powoduje odmowę zasiłku chorobowego?

Nie zawsze. Dla zasiłku zasadnicze znaczenie mają niezdolność do pracy i sposób liczenia okresu zasiłkowego według art. 8 i 9 ustawy zasiłkowej.

Czy po odmowie renty można otrzymać świadczenie kompensacyjne?

Tak, jeśli nauczyciel spełnia warunki z art. 4 ust. 1 ustawy o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych, w szczególności wiek, staż i ma rozwiązany stosunek pracy.

Czy szkoła może rozwiązać stosunek pracy z nauczycielem niezdolnym do pracy?

To zależy od podstawy zatrudnienia, długości absencji i konkretnego trybu rozwiązania stosunku pracy. W takich sytuacjach warto osobno przeanalizować relację między stanem zdrowia, ochroną trwałości zatrudnienia i zasadami z Karty Nauczyciela.

Czy świadczenie kompensacyjne przysługuje do emerytury?

Ma ono charakter okresowy i co do zasady przysługuje do dnia poprzedzającego nabycie prawa do emerytury lub osiągnięcie wieku emerytalnego zgodnie z ustawą.

Źródła

1. Ustawa z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa – Dz.U. 1999 nr 60 poz. 636.

2. Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy.

3. Ustawa z dnia 26 stycznia 1982 r. – Karta Nauczyciela.

4. Ustawa z dnia 22 maja 2009 r. o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych.

5. Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.