Ojciec alkoholik nie chce się wyprowadzić – co można zrobić?

Gdy ojciec nie chce się wyprowadzić – jaka droga jest najskuteczniejsza?

W opisanej sytuacji najczęściej nie zaczyna się od zwykłego pozwu o eksmisję, lecz od wniosku o zobowiązanie sprawcy przemocy domowej do opuszczenia wspólnie zajmowanego mieszkania. Podstawą jest art. 11a ust. 1 ustawy z 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy domowej, zgodnie z którym jeżeli osoba stosująca przemoc domową swoim zachowaniem czyni szczególnie uciążliwym wspólne zamieszkiwanie, sąd może zobowiązać ją do opuszczenia mieszkania i jego bezpośredniego otoczenia albo zakazać zbliżania się do mieszkania i jego bezpośredniego otoczenia. Warto też sprawdzić, jak usunąć agresywną partnerkę syna z własnego domu.

To rozwiązanie jest szczególnie przydatne wtedy, gdy problemem są awantury, groźby, wyzwiska, niszczenie rzeczy, zastraszanie albo przemoc fizyczna. Nie trzeba czekać, aż dojdzie do ciężkiego pobicia. Również przemoc psychiczna może uzasadniać taki wniosek, jeśli da się wykazać jej realny charakter i wpływ na bezpieczeństwo domowników.

Jeżeli w mieszkaniu dochodzi do regularnych awantur i gróźb, pomocne mogą być też materiały dotyczące sytuacji podobnych, np. pozbyć pijącego ojca który.

Czy wymeldowanie ojca rozwiązuje problem?

Nie. Samo wymeldowanie ma znaczenie ewidencyjne i nie przesądza automatycznie o prawie do przebywania w lokalu. Wynika to z art. 24 ust. 2 ustawy z 24 września 2010 r. o ewidencji ludności, zgodnie z którym zameldowanie służy wyłącznie celom ewidencyjnym. To oznacza, że nawet osoba wymeldowana może faktycznie mieszkać w lokalu, a osoba zameldowana nie nabywa przez sam meldunek prawa do lokalu.

Dlatego to, że ojciec został kiedyś wymeldowany, nie wystarczy samo w sobie do jego usunięcia z mieszkania. Z drugiej strony nie przeszkadza to w żądaniu opuszczenia lokalu, jeżeli obecnie wspólnie go zajmuje i stosuje przemoc domową.

Kiedy sąd może nakazać opuszczenie mieszkania?

Sąd bada przede wszystkim, czy:

• strony wspólnie zajmują mieszkanie,
• dochodzi do przemocy domowej w rozumieniu ustawy,
• wspólne zamieszkiwanie stało się szczególnie uciążliwe.

Definicję przemocy domowej zawiera art. 2 ust. 1 pkt 1 ustawy o przeciwdziałaniu przemocy domowej. Obejmuje ona jednorazowe albo powtarzające się umyślne działanie lub zaniechanie naruszające prawa lub dobra osobiste osoby doznającej przemocy, w szczególności narażające ją na niebezpieczeństwo utraty życia lub zdrowia, naruszające godność, nietykalność cielesną, wolność, w tym seksualną, wywołujące cierpienia lub krzywdy.

W praktyce mogą to być m.in.:

• ciągłe wyzwiska, poniżanie, grożenie, kontrolowanie, zastraszanie,
• wszczynanie awantur po alkoholu,
• niszczenie wyposażenia mieszkania,
• popychanie, szarpanie, bicie, blokowanie wyjścia,
• zmuszanie domowników do określonych zachowań pod presją.

Do jakiego sądu złożyć wniosek i jak wygląda procedura?

Wniosek składa się do sądu rejonowego właściwego według miejsca położenia mieszkania. Wynika to z art. 11a ust. 2 ustawy o przeciwdziałaniu przemocy domowej. Sprawa toczy się w postępowaniu nieprocesowym.

Zgodnie z art. 11a ust. 3 tej ustawy sąd wyznacza rozprawę w terminie jednego miesiąca od dnia wpływu wniosku. W praktyce termin ten bywa zależny od obciążenia sądu, ale przepis nakazuje szybkie procedowanie.

We wniosku trzeba możliwie konkretnie opisać:

• od kiedy ojciec mieszka w lokalu,
• na jakiej podstawie został wpuszczony do mieszkania, np. z grzeczności lub w ramach użyczenia,
• jakie zachowania stanowią przemoc domową,
• jak często dochodzi do incydentów,
• kto jest świadkiem zdarzeń,
• czy była wzywana policja, pogotowie, pomoc społeczna.

Jakie dowody są najważniejsze?

W takich sprawach bardzo ważne są dowody pokazujące, że nie chodzi o zwykły konflikt rodzinny, ale o przemoc domową. Najczęściej przydatne są:

• notatki policyjne z interwencji,
• zaświadczenia lekarskie i dokumentacja medyczna,
• obdukcja, jeżeli doszło do przemocy fizycznej,
• zeznania domowników i sąsiadów,
• nagrania awantur, gróźb lub zniszczeń,
• SMS-y, wiadomości, notatki z pogróżkami,
• dokumenty z procedury „Niebieskie Karty”, jeżeli została wszczęta.

Jeżeli jeszcze nie było formalnych zgłoszeń, warto wzywać policję przy każdym poważniejszym incydencie. Każda interwencja może później potwierdzić skalę problemu. W razie przemocy fizycznej albo gróźb karalnych należy rozważyć także zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa, np. z art. 207 § 1 Kodeksu karnego w razie znęcania się.

Zobacz również:

• pozbyć brata alkoholika mieszkania
• usunięcie mieszkania uciążliwego członka

Czy trzeba zapewnić ojcu lokal zastępczy?

Co do zasady nie. Orzeczenie wydane na podstawie art. 11a ustawy o przeciwdziałaniu przemocy domowej ma charakter ochronny. Nie jest to typowa eksmisja prowadzona według zasad z ustawy o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego.

W praktyce oznacza to, że sąd nie bada tu w pierwszej kolejności prawa do lokalu socjalnego dla sprawcy przemocy tak jak przy klasycznym powództwie eksmisyjnym. Celem postępowania jest szybka ochrona osoby doznającej przemocy i przywrócenie bezpieczeństwa w miejscu zamieszkania.

Czy można działać szybciej niż przez sąd cywilny?

Tak. Jeżeli zagrożenie jest bezpośrednie, bardzo istotne są uprawnienia policji i Żandarmerii Wojskowej. Na podstawie art. 15aa ust. 1 ustawy z 6 kwietnia 1990 r. o Policji policjant może wydać wobec osoby stosującej przemoc domową:

• nakaz natychmiastowego opuszczenia wspólnie zajmowanego mieszkania i jego bezpośredniego otoczenia,
• zakaz zbliżania się do mieszkania i jego bezpośredniego otoczenia.

Środki te mają charakter natychmiastowy i są stosowane na miejscu interwencji, gdy zagrożone jest życie lub zdrowie domowników. Następnie sprawca może zaskarżyć nakaz lub zakaz do sądu, ale samo wydanie środka działa od razu.

Jeżeli więc ojciec jest agresywny, grozi domownikom albo dochodzi do przemocy po alkoholu, nie trzeba czekać wyłącznie na wynik sprawy w sądzie cywilnym. W pierwszej kolejności należy dzwonić na numer alarmowy i żądać interwencji.

A jeśli ojciec mieszkał tam za zgodą mamy?

To nadal nie wyklucza ochrony. Nawet jeżeli matka pozwoliła ojcu zamieszkać w lokalu z powodów humanitarnych, np. po chorobie, późniejsze stosowanie przemocy może uzasadniać jego usunięcie. Zgoda na zamieszkanie nie daje prawa do nękania czy terroryzowania domowników.

Niezależnie od procedury z ustawy o przeciwdziałaniu przemocy domowej można też rozważyć odwołanie zgody na dalsze zajmowanie lokalu, jeżeli ojciec korzystał z niego na zasadzie użyczenia. Podstawą mogą być przepisy art. 710 i nast. Kodeksu cywilnego, a w pewnych stanach faktycznych zwłaszcza art. 716 Kodeksu cywilnego, jeżeli biorący do używania używa rzeczy w sposób sprzeczny z umową lub z właściwościami i przeznaczeniem rzeczy albo zaniedbuje ją do tego stopnia, że naraża ją na utratę lub uszkodzenie. Taka ścieżka bywa pomocnicza, ale przy przemocy zwykle skuteczniejszy i szybszy jest art. 11a.

Co powinno znaleźć się we wniosku?

Dobrze przygotowany wniosek powinien zawierać:

• oznaczenie sądu, wnioskodawcy i uczestnika,
• żądanie zobowiązania ojca do opuszczenia mieszkania i jego bezpośredniego otoczenia, ewentualnie także zakazu zbliżania się,
• dokładny adres lokalu,
• opis przemocy i jej skutków,
• wskazanie dowodów,
• wniosek o przesłuchanie świadków,
• podpis i załączniki.

W zależności od konkretnego stanu faktycznego można też rozważyć jednoczesne złożenie zawiadomienia karnego, wniosku o zabezpieczenie oraz kontakt z ośrodkiem pomocy społecznej lub zespołem interdyscyplinarnym.

Co po wydaniu orzeczenia?

Po prawomocnym orzeczeniu sądu możliwe jest jego wykonanie przy pomocy komornika. Jeżeli jednak wcześniej policja wydała natychmiastowy nakaz opuszczenia mieszkania, działa on niezależnie od późniejszego rozstrzygnięcia wniosku cywilnego. W praktyce często warto korzystać z obu dróg równolegle, gdy zagrożenie jest realne.

Jeżeli problem dotyczy także zajmowania lokalu przez innego krewnego, który blokuje korzystanie z mieszkania lub jego sprzedaż, pomocne mogą być analizy podobnych spraw, np. zablokowana sprzedaż mieszkania względu.

FAQ

Czy sam alkoholizm wystarczy, żeby usunąć ojca z mieszkania?

Nie zawsze. Samo nadużywanie alkoholu nie wystarcza automatycznie. Kluczowe jest to, czy ojciec stosuje przemoc domową albo czyni wspólne zamieszkiwanie szczególnie uciążliwym w rozumieniu art. 11a ust. 1 ustawy o przeciwdziałaniu przemocy domowej.

Czy przemoc psychiczna wystarczy do złożenia wniosku?

Tak. Ustawa nie ogranicza ochrony wyłącznie do przemocy fizycznej. Wyzwiska, groźby, zastraszanie, poniżanie czy stałe awantury także mogą stanowić przemoc domową, jeżeli da się to wykazać dowodami.

Czy trzeba najpierw przeprowadzić sprawę o eksmisję?

Nie. W sprawach przemocy domowej można od razu skorzystać z trybu z art. 11a ustawy o przeciwdziałaniu przemocy domowej. To odrębne postępowanie od klasycznej eksmisji.

Czy policja może kazać sprawcy wyjść z mieszkania od razu?

Tak, jeżeli istnieje zagrożenie dla życia lub zdrowia domowników. Podstawę stanowi art. 15aa ust. 1 ustawy o Policji, który pozwala wydać natychmiastowy nakaz opuszczenia mieszkania i zakaz zbliżania się do niego.

Czy ojcu przysługuje lokal socjalny?

W postępowaniu z art. 11a ustawy o przeciwdziałaniu przemocy domowej co do zasady nie rozstrzyga się tego tak jak przy zwykłej eksmisji lokatora. To środek ochronny służący bezpieczeństwu osoby doznającej przemocy.

Źródła

• art. 11a ust. 1–3 ustawy z 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy domowej
• art. 2 ust. 1 pkt 1 ustawy z 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy domowej
• art. 15aa ust. 1 ustawy z 6 kwietnia 1990 r. o Policji
• art. 24 ust. 2 ustawy z 24 września 2010 r. o ewidencji ludności
• art. 207 § 1 ustawy z 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny
• art. 710–716 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny