Jak usunąć uciążliwego członka rodziny z mieszkania?

Czy można usunąć dorosłego członka rodziny z mieszkania?

Tak, ale trzeba zrobić to zgodnie z prawem. Dorosły syn, córka, brat, ojciec, partner dziecka albo inny krewny nie nabywa prawa do mieszkania tylko dlatego, że mieszka w nim od kilku miesięcy albo lat. Samo zameldowanie również nie tworzy prawa do lokalu. Jeżeli jednak właściciel dopuścił taką osobę do mieszkania, sąd zwykle będzie badał, na jakiej podstawie faktycznie korzysta ona z lokalu i czy ta podstawa została skutecznie zakończona.

W opisanej sytuacji syn jest pełnoletni, nie płaci za mieszkanie i został wpuszczony do lokalu za zgodą rodziców. Najczęściej oznacza to, że korzysta z mieszkania na podstawie użyczenia, nawet jeżeli nie podpisano żadnej umowy. Dlatego pierwszym krokiem nie jest wezwanie Policji do „wyrzucenia” syna, lecz uporządkowanie jego tytułu do lokalu: zakończenie użyczenia i pisemne wezwanie do wyprowadzki.

Właściciel nie powinien działać siłowo. Wymiana zamków, odcięcie mediów, usuwanie rzeczy z pokoju albo uniemożliwienie wejścia do mieszkania bez orzeczenia sądu może zostać potraktowane jako naruszenie posiadania lub bezprawne pozbawienie dostępu do lokalu. Bezpieczniejszą drogą jest pisemna procedura, a następnie pozew o opróżnienie i wydanie lokalu.

Umowa użyczenia mieszkania dla członka rodziny

Podstawą oceny takiej sprawy są przede wszystkim przepisy ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny. Zgodnie z art. 710 Kodeksu cywilnego przez umowę użyczenia użyczający zobowiązuje się zezwolić biorącemu, przez czas oznaczony albo nieoznaczony, na bezpłatne używanie oddanej mu w tym celu rzeczy.

Użyczenie może być zawarte ustnie, a nawet w sposób dorozumiany. Jeżeli rodzice pozwolili dorosłemu synowi wrócić do mieszkania i korzystać z niego bez opłat, to co do zasady powstał stosunek użyczenia. Nie jest więc decydujące to, że nie ma pisemnej umowy. Decydujące jest to, że właściciele zgodzili się na bezpłatne korzystanie z lokalu.

Jeżeli użyczenie było bezterminowe, należy je zakończyć w sposób możliwy do udowodnienia. W praktyce najlepiej sporządzić pismo zatytułowane np. „odwołanie użyczenia i wezwanie do opuszczenia lokalu”, wskazać dane właścicieli i osoby zajmującej lokal, adres mieszkania, podstawę korzystania z lokalu oraz termin wyprowadzki. Termin powinien być realny, np. 14 albo 30 dni, chyba że zachowanie domownika uzasadnia krótsze działanie.

Znaczenie może mieć także art. 716 Kodeksu cywilnego. Pozwala on żądać zwrotu rzeczy przed czasem, jeżeli biorący używa rzeczy w sposób sprzeczny z umową, właściwościami albo przeznaczeniem rzeczy, powierza ją innej osobie bez upoważnienia albo rzecz stała się potrzebna użyczającemu z powodów nieprzewidzianych przy zawarciu umowy. W sprawach rodzinnych argumentami mogą być m.in. uporczywe zakłócanie spokoju domowników, brak respektowania zasad wspólnego zamieszkiwania, niszczenie mienia, awantury, nadużywanie alkoholu albo konieczność zapewnienia bezpieczeństwa pozostałym mieszkańcom.

W piśmie warto wyraźnie napisać, że po upływie wskazanego terminu dalsze zajmowanie mieszkania będzie bezumowne, a właściciele skierują sprawę do sądu o opróżnienie i wydanie lokalu oraz mogą dochodzić wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z lokalu.

Wezwanie do wyprowadzki i dowody

Przed wniesieniem pozwu warto zadbać o dowody. Samo twierdzenie, że domownik jest uciążliwy, może nie wystarczyć. Dobrze jest zachować kopię pisma odwołującego użyczenie, potwierdzenie jego doręczenia, wiadomości SMS lub e-mail, notatki z interwencji Policji, dokumentację szkód, potwierdzenia ponoszonych opłat oraz zeznania osób, które mogą opisać zachowanie domownika.

Jeżeli syn odmawia odebrania pisma, można wysłać je listem poleconym za potwierdzeniem nadania na adres mieszkania, a dodatkowo wręczyć przy świadku albo przesłać elektronicznie, jeżeli strony korzystają z takiej komunikacji. W sprawie sądowej ważne będzie wykazanie, że właściciel dał domownikowi jasny termin na opuszczenie lokalu.

Jeżeli w lokalu jest kilku właścicieli, np. małżonkowie, najlepiej aby pismo podpisali wszyscy współwłaściciele albo osoba należycie umocowana. Przy współwłasności konflikty między właścicielami mogą utrudnić postępowanie, dlatego przed pozwem trzeba ustalić, kto występuje jako powód i jakie żądanie zostanie zgłoszone.

Pozew o eksmisję i opróżnienie lokalu

Jeżeli po zakończeniu użyczenia członek rodziny nie opuści mieszkania dobrowolnie, właściciele powinni skierować do sądu pozew o opróżnienie, opuszczenie i wydanie lokalu. Podstawą roszczenia jest przede wszystkim art. 222 § 1 Kodeksu cywilnego, zgodnie z którym właściciel może żądać od osoby faktycznie władającej jego rzeczą, aby rzecz została mu wydana, chyba że osobie tej przysługuje skuteczne względem właściciela uprawnienie do władania rzeczą.

W pozwie należy wskazać, że pozwany zajmował lokal za zgodą właściciela, ale jego tytuł do korzystania z lokalu wygasł albo został skutecznie zakończony. Do pozwu warto dołączyć dokument własności lokalu, odpis księgi wieczystej albo inny dokument potwierdzający prawo właścicieli, pismo odwołujące użyczenie, dowody doręczenia oraz opis zachowania pozwanego.

Sąd w sprawie o eksmisję będzie stosował również przepisy ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów. Osoba używająca lokal na podstawie innego tytułu prawnego niż własność może być traktowana jako lokator w rozumieniu tej ustawy, a sąd w wyroku nakazującym opróżnienie lokalu rozstrzyga o uprawnieniu albo braku uprawnienia do zawarcia umowy najmu socjalnego lokalu.

Jeżeli sąd przyzna prawo do najmu socjalnego lokalu, wykonanie eksmisji może zostać wstrzymane do czasu złożenia przez gminę oferty takiego lokalu. Jeżeli sąd nie przyzna tego prawa, postępowanie komornicze nadal musi odbywać się według przepisów o egzekucji opróżnienia lokalu. Co do zasady nie jest to procedura natychmiastowa.

Czy eksmisja może zakończyć się w ciągu 2 miesięcy?

W typowej sprawie o eksmisję dorosłego członka rodziny termin 2 miesięcy jest mało realny. W tym czasie można zwykle przygotować i doręczyć wypowiedzenie użyczenia, wyznaczyć termin wyprowadzki oraz przygotować pozew. Samo postępowanie sądowe, uzyskanie prawomocnego orzeczenia i późniejsza egzekucja komornicza zazwyczaj trwają dłużej.

Szybkie rozwiązanie jest możliwe przede wszystkim wtedy, gdy domownik wyprowadzi się dobrowolnie po otrzymaniu pisma, strony zawrą porozumienie albo zachodzą podstawy do zastosowania przepisów o przemocy domowej. W sprawach bez przemocy i bez bezpośredniego zagrożenia właściciel nie powinien zakładać, że sąd i komornik doprowadzą do fizycznego opuszczenia lokalu w ciągu kilku tygodni.

Trzeba również pamiętać o ograniczeniach egzekucyjnych. Przepisy przewidują okresy i sytuacje, w których wykonanie wyroku eksmisyjnego może być utrudnione albo czasowo wstrzymane, zwłaszcza gdy osobie eksmitowanej nie wskazano lokalu, do którego ma nastąpić przekwaterowanie. Od tej zasady istnieją wyjątki, m.in. w sprawach związanych z przemocą, rażąco nagannym zachowaniem albo uporczywym naruszaniem porządku domowego, ale każdorazowo wymaga to analizy konkretnego orzeczenia i podstawy eksmisji.

Przemoc domowa, groźby i szczególnie uciążliwe zachowanie

Jeżeli zachowanie domownika polega wyłącznie na tym, że nie pracuje, nie dokłada się do rachunków, śpi w dzień i funkcjonuje nocą, zwykle będzie to argument za zakończeniem użyczenia i pozwem o eksmisję. Jeżeli jednak pojawiają się groźby, agresja, niszczenie mienia, szarpanie, przemoc psychiczna, znęcanie się, zastraszanie albo realne zagrożenie dla zdrowia domowników, trzeba rozważyć odrębną ścieżkę ochrony.

Aktualnie obowiązuje ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy domowej. Zgodnie z art. 11a ust. 1 tej ustawy, jeżeli osoba stosująca przemoc domową wspólnie zajmująca mieszkanie swoim zachowaniem polegającym na stosowaniu przemocy domowej czyni szczególnie uciążliwym wspólne zamieszkiwanie, osoba doznająca przemocy może żądać, aby sąd zobowiązał ją do opuszczenia wspólnie zajmowanego mieszkania i jego bezpośredniego otoczenia albo zakazał zbliżania się do mieszkania i jego bezpośredniego otoczenia.

Sprawy z tego zakresu są rozpoznawane w postępowaniu nieprocesowym, a Kodeks postępowania cywilnego przewiduje dla nich szybszy tryb. Sąd powinien orzec w terminie jednego miesiąca od dnia wniesienia wniosku. Postanowienie może być skuteczne i wykonalne już z chwilą ogłoszenia, a sąd może także udzielić zabezpieczenia.

W sytuacji bezpośredniego zagrożenia życia lub zdrowia Policja może wydać wobec osoby stosującej przemoc domową nakaz natychmiastowego opuszczenia wspólnie zajmowanego mieszkania i jego bezpośredniego otoczenia oraz zakaz zbliżania się. Taki środek co do zasady obowiązuje 14 dni, a osoba doznająca przemocy powinna w tym czasie rozważyć złożenie wniosku do sądu o dalszą ochronę.

Problemy psychiczne, alkohol i brak pracy

Informacja, że dorosły syn może mieć problemy psychologiczne, sama w sobie nie daje właścicielom prawa do przymusowego usunięcia go z mieszkania. Przymusowe badanie, leczenie psychiatryczne albo przyjęcie do szpitala psychiatrycznego bez zgody są dopuszczalne tylko w wyjątkowych przypadkach określonych w ustawie o ochronie zdrowia psychicznego, przede wszystkim gdy zachowanie osoby wskazuje na bezpośrednie zagrożenie dla jej życia albo życia lub zdrowia innych osób.

Podobnie nadużywanie alkoholu nie oznacza automatycznie, że można domownika eksmitować bez wyroku. Może jednak stanowić ważny element sprawy, jeżeli prowadzi do awantur, przemocy, dewastacji mieszkania, zagrożenia dla domowników albo uporczywego naruszania porządku domowego. W razie uzależnienia można też rozważyć kontakt z gminną komisją rozwiązywania problemów alkoholowych, ale taka procedura nie zastępuje eksmisji.

Brak pracy i nieponoszenie kosztów mieszkania mają znaczenie cywilne: pokazują, że domownik korzysta z lokalu bezpłatnie i że właściciele nie chcą dalej finansować jego pobytu. Mogą też uzasadniać roszczenia o zapłatę za bezumowne korzystanie z lokalu po zakończeniu użyczenia, ale w praktyce najważniejsze jest uzyskanie wyprowadzki albo wyroku eksmisyjnego.

FAQ

Podsumowanie

Usunięcie uciążliwego członka rodziny z mieszkania jest możliwe, ale wymaga uporządkowania podstawy prawnej jego pobytu. W typowej sytuacji dorosły domownik korzysta z lokalu na podstawie użyczenia, które należy zakończyć, a następnie wezwać go do wyprowadzki. Jeżeli nie opuści lokalu dobrowolnie, konieczny będzie pozew o eksmisję i późniejsza egzekucja komornicza.

Termin 2 miesięcy jest realny raczej dla działań przygotowawczych albo dobrowolnej wyprowadzki, a nie dla pełnej eksmisji sądowo-komorniczej. Jeżeli jednak zachowanie członka rodziny obejmuje przemoc, groźby albo zagrożenie dla zdrowia domowników, trzeba rozważyć szybsze środki ochrony przewidziane w ustawie o przeciwdziałaniu przemocy domowej.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93
2. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz.U. 1964 nr 43 poz. 296
3. Ustawa z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego - Dz.U. 2001 nr 71 poz. 733
4. Ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy domowej - Dz.U. 2005 nr 180 poz. 1493
5. Ustawa z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji - Dz.U. 1990 nr 30 poz. 179
6. Ustawa z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego - Dz.U. 1994 nr 111 poz. 535