Dorosłe dziecko nie płaci za mieszkanie – co mogą zrobić rodzice?

Córka pana Franciszka jest pełnoletnia, pracuje i nadal mieszka z rodzicami. Nie chce dokładać się do czynszu, rachunków ani innych kosztów utrzymania mieszkania. Dodatkowo w domu dochodzi do konfliktów, wyzwisk i interwencji Policji. Rodzice pytają, czy mogą zmusić dorosłe dziecko do płacenia za mieszkanie albo do wyprowadzki.

Odpowiedź zależy przede wszystkim od tego, jaki jest tytuł prawny do lokalu. Inaczej wygląda sytuacja, gdy rodzice są właścicielami mieszkania, inaczej gdy są najemcami lokalu komunalnego albo spółdzielczego, a jeszcze inaczej, gdy dorosłe dziecko jest współwłaścicielem, współnajemcą lub ma inny samodzielny tytuł prawny. W typowej sytuacji, gdy mieszkanie należy do rodziców, a dorosłe dziecko mieszka tam jedynie za ich zgodą, podstawą działań jest cofnięcie tej zgody i ewentualne wystąpienie do sądu.

Obowiązek dokładania się do kosztów przez dorosłe dziecko

Zgodnie z art. 87 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego rodzice i dzieci są obowiązani do wzajemnego szacunku i wspierania się. Szczególnie ważny jest art. 91 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego: dziecko, które ma dochody z własnej pracy, powinno przyczyniać się do pokrywania kosztów utrzymania rodziny, jeżeli mieszka u rodziców. Z kolei dziecko pozostające na utrzymaniu rodziców i mieszkające u nich powinno pomagać we wspólnym gospodarstwie.

Ten obowiązek nie oznacza jednak, że rodzic może samodzielnie potrącić dziecku część wynagrodzenia albo automatycznie skierować komornika do pensji. Do egzekucji potrzebny jest tytuł wykonawczy, najczęściej prawomocny wyrok sądu zaopatrzony w klauzulę wykonalności. W praktyce łatwiej dochodzić konkretnych, udokumentowanych należności, np. części opłat za media, czynsz administracyjny, koszty eksploatacyjne albo odszkodowanie za bezumowne korzystanie z lokalu po cofnięciu zgody na zamieszkiwanie.

Najrozsądniej zacząć od pisemnego wezwania. W piśmie warto wskazać, jakie koszty są ponoszone co miesiąc, jaka część ma przypadać na dorosłe dziecko, od kiedy ma płacić i na jaki rachunek. Takie pismo porządkuje sytuację dowodową i pokazuje, że rodzice próbowali rozwiązać sprawę polubownie.

Czy można zmusić dorosłe dziecko do wyprowadzki?

Jeżeli dorosłe dziecko nie jest właścicielem, współwłaścicielem, najemcą ani współnajemcą lokalu, zwykle korzysta z mieszkania na podstawie dorozumianej zgody rodziców. Prawnie taka sytuacja najczęściej przypomina użyczenie albo bezpłatne tolerowanie zamieszkiwania. Rodzice mogą tę zgodę cofnąć, najlepiej pisemnie, wyznaczając rozsądny termin na opuszczenie mieszkania.

Jeżeli konfliktowi z dorosłym dzieckiem towarzyszy nadużywanie alkoholu i odmowa wyprowadzki, warto przeanalizować także bardziej szczegółowy przypadek pokazujący, jak doprowadzić do wyprowadzki dorosłego syna, który pije i nie chce opuścić domu.

W piśmie należy wskazać, że rodzice nie wyrażają już zgody na dalsze korzystanie z lokalu, wzywają dziecko do jego opuszczenia i wydania kluczy oraz zastrzegają możliwość dochodzenia roszczeń za dalsze zajmowanie mieszkania. Jeżeli dziecko nie wyprowadzi się dobrowolnie, konieczny może być pozew o opróżnienie lokalu, potocznie nazywany pozwem o eksmisję.

Nie wolno natomiast stosować działań siłowych. Wymiana zamków, usunięcie rzeczy, odcięcie prądu lub wody albo fizyczne wyrzucenie z mieszkania mogą narazić rodziców na odpowiedzialność cywilną, a w skrajnych przypadkach także karną. Bezpieczna droga to pisemne cofnięcie zgody, wezwanie do opuszczenia lokalu, a następnie postępowanie sądowe.

Pozew o opróżnienie lokalu przeciwko dorosłemu dziecku

Pozew o opróżnienie lokalu wnosi się co do zasady do sądu rejonowego właściwego ze względu na położenie mieszkania. Opłata stała od pozwu w sprawie o opróżnienie lokalu mieszkalnego wynosi 200 zł. W pozwie należy wykazać tytuł prawny rodziców do lokalu, okoliczności zamieszkania dziecka, cofnięcie zgody na dalsze korzystanie z mieszkania oraz fakt, że mimo wezwania dziecko nie opuściło lokalu.

Jeżeli mieszkanie ma kilku współwłaścicieli, trzeba sprawdzić, kto powinien występować w sprawie po stronie powodowej. Jeżeli lokal jest komunalny, spółdzielczy albo wynajmowany, należy dodatkowo zweryfikować treść umowy, regulamin, status domownika oraz to, czy dorosłe dziecko nie uzyskało samodzielnych uprawnień do korzystania z lokalu. W takich sprawach szczegóły stanu faktycznego mają duże znaczenie.

Ważne jest także udokumentowanie zachowania dziecka. Pomocne mogą być wezwania do zapłaty, korespondencja, potwierdzenia przelewów, rachunki, notatki z interwencji Policji, zeznania świadków oraz dokumenty potwierdzające koszty utrzymania mieszkania.

Najem socjalny lokalu i ochrona osoby eksmitowanej

W wyroku nakazującym opróżnienie lokalu sąd zasadniczo orzeka, czy osobie objętej nakazem przysługuje uprawnienie do zawarcia umowy najmu socjalnego lokalu, czy też takie uprawnienie jej nie przysługuje. Obowiązek zapewnienia najmu socjalnego lokalu spoczywa na gminie właściwej ze względu na miejsce położenia lokalu.

Sąd bada z urzędu sytuację osoby eksmitowanej, w tym jej sytuację materialną, rodzinną, zdrowotną i dotychczasowy sposób korzystania z lokalu. Szczególna ochrona może dotyczyć m.in. kobiety w ciąży, małoletniego, osoby niepełnosprawnej, ubezwłasnowolnionej, obłożnie chorej, bezrobotnej, emeryta lub rencisty spełniającego kryteria pomocy społecznej oraz osób spełniających przesłanki określone w uchwale rady gminy, chyba że mogą zamieszkać w innym lokalu.

Nie oznacza to jednak, że każde dorosłe, pracujące dziecko otrzyma takie uprawnienie. Jeżeli osoba jest zdrowa, pracuje, może utrzymać się samodzielnie i nie spełnia kryteriów szczególnej ochrony, sąd może orzec brak uprawnienia do najmu socjalnego lokalu. W sprawach związanych z przemocą domową, rażącym lub uporczywym naruszaniem porządku domowego albo zajęciem lokalu bez tytułu prawnego przepisy o ochronie przy najmie socjalnym lokalu mogą nie działać w zwykłym zakresie.

Odszkodowanie za bezumowne korzystanie z mieszkania

Po skutecznym cofnięciu zgody na zamieszkiwanie dorosłe dziecko może być traktowane jako osoba zajmująca lokal bez tytułu prawnego. Zgodnie z art. 18 ustawy o ochronie praw lokatorów osoby zajmujące lokal bez tytułu prawnego są obowiązane co miesiąc uiszczać odszkodowanie do dnia opróżnienia lokalu. Co do zasady odpowiada ono wysokości czynszu, jaki właściciel mógłby otrzymać z tytułu najmu lokalu albo odpowiedniej części lokalu.

W praktyce przy mieszkaniu rodziców najczęściej trzeba ustalić realną wartość korzystania z pokoju i części wspólnych, a także wykazać, od kiedy dziecko zajmuje lokal już bez zgody rodziców. Jeżeli rodzice dochodzą pieniędzy w sądzie, powinni przygotować dowody: wezwanie do opuszczenia lokalu, wezwanie do zapłaty, dane o rynkowych stawkach najmu, potwierdzenia kosztów i korespondencję z dzieckiem.

Zwrot opłat za media i bieżące koszty mieszkania

Niezależnie od ewentualnej eksmisji rodzice mogą żądać zwrotu konkretnych kosztów, które ponieśli za dorosłe dziecko. Przy użyczeniu istotny jest art. 713 Kodeksu cywilnego, zgodnie z którym biorący rzecz do używania ponosi zwykłe koszty utrzymania rzeczy użyczonej. W odniesieniu do mieszkania będą to w szczególności zwykłe, bieżące koszty korzystania: prąd, gaz, woda, ogrzewanie, wywóz odpadów, Internet, a niekiedy odpowiednia część opłat administracyjnych.

Najlepiej nie żądać kwot przypadkowych, lecz przygotować proste zestawienie: wysokość miesięcznych rachunków, liczbę osób w gospodarstwie domowym, sposób wyliczenia udziału dziecka i okres, za który rodzice żądają zapłaty. Jeżeli dorosłe dziecko ma osobny pokój, korzysta z mediów w dużym zakresie albo generuje szczególne koszty, można to opisać i udokumentować.

Konflikty, wyzwiska i interwencje Policji

Jeżeli problemem są nie tylko rachunki, ale także agresja, groźby, przemoc psychiczna lub fizyczna, sprawę trzeba traktować szerzej niż zwykły spór mieszkaniowy. Przy bezpośrednim zagrożeniu należy wzywać Policję. W przypadkach przemocy domowej Policja może zastosować środki natychmiastowej ochrony, w tym nakaz opuszczenia wspólnie zajmowanego mieszkania i zakaz zbliżania się do niego, jeżeli spełnione są ustawowe przesłanki.

Interwencje Policji, notatki urzędowe, zaświadczenia lekarskie, wiadomości, nagrania zgodne z prawem i zeznania świadków mogą mieć znaczenie w późniejszej sprawie cywilnej lub karnej. Jeżeli zachowanie dorosłego dziecka wykracza w sposób rażący lub uporczywy przeciwko porządkowi domowemu albo uniemożliwia wspólne zamieszkiwanie, należy to precyzyjnie opisać w pozwie.

Jak przygotować się do działania krok po kroku?

1. Ustal, jaki tytuł prawny do lokalu mają rodzice i czy dorosłe dziecko ma jakiekolwiek własne uprawnienie do mieszkania.
2. Zbierz rachunki, potwierdzenia opłat, korespondencję i dowody zachowania dziecka.
3. Wyślij pisemne wezwanie do partycypowania w kosztach albo do zapłaty konkretnych zaległości.
4. Jeżeli chcesz zakończyć wspólne zamieszkiwanie, cofnij zgodę na korzystanie z lokalu i wyznacz termin wyprowadzki.
5. Po bezskutecznym terminie rozważ pozew o opróżnienie lokalu oraz roszczenie o zapłatę za dalsze korzystanie z mieszkania.
6. W przypadku przemocy lub zagrożenia bezpieczeństwa korzystaj z interwencji Policji i środków ochrony przewidzianych w przepisach o przeciwdziałaniu przemocy domowej.

FAQ

Czy pełnoletnie dziecko musi płacić rodzicom za mieszkanie?

Jeżeli ma dochody z własnej pracy i mieszka u rodziców, powinno przyczyniać się do kosztów utrzymania rodziny. W praktyce warto ustalić konkretną kwotę albo udział w rachunkach i potwierdzić to pisemnie.

Czy rodzic może wymienić zamki i nie wpuścić dorosłego dziecka do domu?

Nie jest to bezpieczne prawnie rozwiązanie. Jeżeli dziecko mieszka w lokalu, nawet bez formalnej umowy, usunięcie go siłą albo przez wymianę zamków może zostać uznane za bezprawne naruszenie posiadania lub władania lokalem.

Czy trzeba wypowiedzieć dorosłemu dziecku zgodę na mieszkanie?

Tak, co do zasady warto zrobić to pisemnie. Pismo powinno wskazywać, że rodzice cofają zgodę na dalsze korzystanie z lokalu i wyznaczają termin na jego opuszczenie. Ułatwia to późniejsze wykazanie, od kiedy dziecko zajmuje lokal bez zgody.

Ile kosztuje pozew o eksmisję dorosłego dziecka?

Opłata stała od pozwu o opróżnienie lokalu mieszkalnego wynosi 200 zł. Do tego mogą dojść inne koszty, np. pełnomocnika, odpisów dokumentów, zaliczek lub kosztów egzekucji, jeżeli wyrok będzie wykonywany przez komornika.

Czy dorosłe dziecko dostanie najem socjalny lokalu?

Nie zawsze. Sąd bada sytuację osoby eksmitowanej. Zdrowa, pracująca osoba dorosła, która może utrzymać się samodzielnie, nie musi otrzymać takiego uprawnienia. Decyzja zależy jednak od pełnego stanu faktycznego.

Czy meldunek daje dorosłemu dziecku prawo do mieszkania?

Sam meldunek nie tworzy prawa własności, najmu ani innego tytułu prawnego do lokalu. Jest przede wszystkim czynnością ewidencyjną. Nie zastępuje umowy ani zgody właściciela na dalsze zamieszkiwanie.

Co zrobić, gdy dorosłe dziecko jest agresywne?

Przy zagrożeniu bezpieczeństwa należy wzywać Policję i dokumentować zdarzenia. Jeżeli zachowanie spełnia przesłanki przemocy domowej, można korzystać ze środków ochrony przewidzianych w przepisach, w tym nakazu opuszczenia mieszkania lub zakazów zbliżania się i kontaktowania.

Podsumowanie

Dorosłe dziecko, które pracuje i mieszka u rodziców, powinno uczestniczyć w kosztach utrzymania domu. Jeżeli odmawia płacenia, rodzice powinni najpierw ustalić i udokumentować konkretne kwoty, a następnie wezwać je do zapłaty. Gdy problem dotyczy także dalszego zamieszkiwania, konieczne jest cofnięcie zgody na korzystanie z lokalu i ewentualny pozew o opróżnienie lokalu.

Najważniejsze jest unikanie samowolnych działań. Nawet w bardzo trudnym konflikcie rodzinnym bezpieczniejsza jest droga pisemnych wezwań, dowodów i postępowania sądowego. Jeżeli dochodzi do przemocy lub realnego zagrożenia, sprawę należy traktować pilnie i korzystać z interwencji Policji oraz środków ochrony przed przemocą domową.

Źródła

1. Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy - Dz.U. 1964 nr 9 poz. 59, w szczególności art. 87 i art. 91.
2. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93, w szczególności art. 713.
3. Ustawa z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego - Dz.U. 2001 nr 71 poz. 733, w szczególności art. 14, art. 17 i art. 18.
4. Ustawa z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych - Dz.U. 2005 nr 167 poz. 1398, w szczególności art. 27 pkt 11.
5. Ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy domowej - Dz.U. 2005 nr 180 poz. 1493.
6. Ustawa z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji - Dz.U. 1990 nr 30 poz. 179, w szczególności przepisy o nakazie natychmiastowego opuszczenia mieszkania i zakazach stosowanych wobec osoby stosującej przemoc domową.