Darowizna samochodu firmowego synowi – VAT, PIT i SD-Z2

Darowizna samochodu z firmy synowi – od czego zacząć?

Samochód kupiony na jednoosobową działalność gospodarczą może zostać darowany synowi, także wtedy, gdy pojazd jest już całkowicie zamortyzowany. Darowizna jest umową uregulowaną w art. 888 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny. Zgodnie z tym przepisem darczyńca zobowiązuje się do bezpłatnego świadczenia na rzecz obdarowanego kosztem swojego majątku.

Dla samochodu nie jest wymagana forma aktu notarialnego. Art. 890 § 1 Kodeksu cywilnego przewiduje wprawdzie formę aktu notarialnego dla oświadczenia darczyńcy, ale jednocześnie stanowi, że umowa darowizny zawarta bez tej formy staje się ważna, jeżeli przyrzeczone świadczenie zostało spełnione. W praktyce wystarcza pisemna umowa darowizny oraz faktyczne wydanie pojazdu synowi.

W umowie warto wskazać co najmniej: dane ojca i syna, markę, model, numer VIN, numer rejestracyjny, rok produkcji, przebieg, wartość rynkową pojazdu, datę darowizny, oświadczenie o przekazaniu własności oraz informację o wydaniu dokumentów i kluczyków. Dla celów księgowych dobrze przygotować także protokół przekazania samochodu.

Skutki w PIT po stronie ojca

Przekazanie samochodu w darowiźnie nie jest odpłatnym zbyciem. Dlatego po stronie ojca nie powstaje przychód z działalności gospodarczej z tytułu sprzedaży pojazdu, ponieważ art. 14 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych obejmuje przychody z odpłatnego zbycia składników majątku, a darowizna ma charakter nieodpłatny.

Jednocześnie wartość darowanego samochodu nie może zostać zaliczona do kosztów uzyskania przychodów ojca. Wynika to bezpośrednio z art. 23 ust. 1 pkt 11 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, zgodnie z którym nie uważa się za koszty uzyskania przychodów darowizn i ofiar wszelkiego rodzaju, z wyjątkami niemającymi zwykle zastosowania do darowizny samochodu na rzecz syna.

Jeżeli samochód był całkowicie zamortyzowany, nie ma już niezamortyzowanej wartości początkowej do rozliczenia. Jeżeli pojazd nie byłby w pełni zamortyzowany, pozostała część wartości nie mogłaby zostać ujęta w kosztach tylko dlatego, że doszło do darowizny. Po przekazaniu pojazdu należy wykreślić go z ewidencji środków trwałych oraz zakończyć dokonywanie odpisów amortyzacyjnych.

VAT przy darowiźnie samochodu firmowego

Najważniejszym pytaniem jest to, czy przy zakupie samochodu, imporcie, wytworzeniu albo nabyciu jego części składowych przysługiwało ojcu prawo do odliczenia VAT. Art. 7 ust. 2 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług stanowi, że przez dostawę towarów rozumie się także nieodpłatne przekazanie przez podatnika towarów należących do jego przedsiębiorstwa, w szczególności darowizny, jeżeli podatnikowi przysługiwało w całości lub w części prawo do odliczenia podatku naliczonego.

Jeżeli ojciec odliczył VAT przy zakupie samochodu, nawet tylko częściowo, darowizna co do zasady będzie opodatkowana VAT. Podstawę opodatkowania ustala się na podstawie art. 29a ust. 2 ustawy o VAT, czyli według ceny nabycia towaru lub towarów podobnych, a gdy nie ma ceny nabycia – według kosztu wytworzenia, określonych w momencie tej dostawy. W praktyce oznacza to wartość rynkową samochodu z dnia darowizny, a nie jego historyczną cenę zakupu.

Jeżeli przy zakupie samochodu ojcu nie przysługiwało prawo do odliczenia VAT, np. pojazd został kupiony od osoby prywatnej na umowę sprzedaży albo od podatnika korzystającego ze zwolnienia i nie było podatku naliczonego do odliczenia, darowizna nie powinna być opodatkowana VAT na podstawie art. 7 ust. 2 ustawy o VAT. Każdorazowo trzeba jednak sprawdzić dokument zakupu oraz późniejsze nakłady na pojazd.

W przypadku pojazdów samochodowych trzeba dodatkowo sprawdzić korektę podatku naliczonego. Art. 90b ustawy o VAT przewiduje szczególne zasady korekty odliczenia VAT od pojazdów samochodowych, w szczególności w okresie 60 miesięcy, a dla pojazdów o wartości początkowej nieprzekraczającej 15 000 zł – w okresie 12 miesięcy, licząc od miesiąca nabycia, importu lub oddania pojazdu do używania. Znaczenie ma to zwłaszcza wtedy, gdy samochód był nabyty stosunkowo niedawno albo zmienił się sposób jego wykorzystania.

Podatek od spadków i darowizn po stronie syna

Darowizna od ojca dla syna może korzystać z pełnego zwolnienia z podatku od spadków i darowizn. Podstawą jest art. 4a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn, który obejmuje nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych przez małżonka, zstępnych, wstępnych, pasierba, rodzeństwo, ojczyma i macochę.

Aby skorzystać ze zwolnienia, syn powinien zgłosić nabycie samochodu naczelnikowi właściwego urzędu skarbowego na formularzu SD-Z2 w terminie 6 miesięcy. Termin liczy się co do zasady od dnia powstania obowiązku podatkowego. Przy darowiźnie wykonanej bez aktu notarialnego obowiązek podatkowy powstaje z chwilą spełnienia przyrzeczonego świadczenia, czyli najczęściej w dniu wydania samochodu, co wynika z art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy o podatku od spadków i darowizn.

Zgłoszenie SD-Z2 nie zawsze jest konieczne. Art. 4a ust. 4 ustawy o podatku od spadków i darowizn przewiduje, że obowiązek zgłoszenia nie obejmuje przypadków, gdy wartość majątku nabytego łącznie od tej samej osoby w roku nabycia i w ciągu 5 lat poprzedzających ten rok nie przekracza kwoty wolnej określonej w art. 9 ust. 1 pkt 1 tej ustawy, czyli 36 120 zł dla I grupy podatkowej. Przy samochodzie firmowym bezpieczniej jednak zwykle złożyć SD-Z2, zwłaszcza gdy wartość pojazdu przekracza ten limit.

Jeżeli syn nie złoży SD-Z2 w wymaganym terminie, a darowizna przekracza limit zwolnienia, może utracić prawo do zwolnienia z art. 4a ust. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn. Wtedy darowizna podlega opodatkowaniu według zasad właściwych dla I grupy podatkowej.

Czy syn może amortyzować otrzymany samochód w swojej firmie?

Jeżeli syn zamierza używać samochodu w swojej jednoosobowej działalności gospodarczej dłużej niż rok, pojazd może spełniać definicję środka trwałego z art. 22a ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, o ile jest kompletny, zdatny do użytku i wykorzystywany na potrzeby działalności gospodarczej.

Wartość początkową środka trwałego nabytego w drodze darowizny ustala się według art. 22g ust. 1 pkt 3 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, czyli według wartości rynkowej z dnia nabycia, chyba że umowa darowizny określa wartość w niższej wysokości. Wartość rynkową ustala się z uwzględnieniem art. 22g ust. 16 tej ustawy.

Problem polega jednak na zaliczeniu odpisów amortyzacyjnych do kosztów podatkowych. Art. 23 ust. 1 pkt 45a lit. a ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych wyłącza z kosztów uzyskania przychodów odpisy amortyzacyjne od środków trwałych nabytych nieodpłatnie, jeżeli nabycie korzysta ze zwolnienia od podatku od spadków i darowizn. Skoro darowizna od ojca dla syna jest zwykle zwolniona na podstawie art. 4a ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn, syn co do zasady nie zaliczy amortyzacji takiego samochodu do kosztów podatkowych.

Nie oznacza to, że syn nie może w ogóle używać pojazdu w działalności. Może go wykorzystywać, ujmować bieżące wydatki zgodnie z zasadami właściwymi dla pojazdów firmowych i prowadzić wymaganą ewidencję, ale odpisy amortyzacyjne od wartości otrzymanego w darowiźnie samochodu nie będą kosztem podatkowym, jeżeli zastosowano zwolnienie z podatku od spadków i darowizn.

Czy trzeba płacić PCC od darowizny samochodu?

Co do zasady czysta darowizna samochodu nie podlega podatkowi od czynności cywilnoprawnych. Art. 1 ust. 1 pkt 1 lit. d ustawy z dnia 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych obejmuje umowę darowizny tylko w części dotyczącej przejęcia przez obdarowanego długów, ciężarów albo zobowiązań darczyńcy. Jeżeli syn nie przejmuje żadnego długu ani zobowiązania związanego z pojazdem, PCC zasadniczo nie wystąpi.

Inaczej może być wtedy, gdy razem z samochodem syn przejmuje np. zobowiązanie leasingowe, kredytowe albo inne obciążenie. W takim wariancie konieczna jest osobna analiza umowy i wartości przejętego zobowiązania.

Formalności po darowiźnie samochodu

Po podpisaniu umowy i wydaniu pojazdu ojciec powinien usunąć samochód z ewidencji środków trwałych oraz zachować dokumenty potwierdzające przekazanie. Jeżeli darowizna podlega VAT, należy wykazać VAT należny w rozliczeniu za okres, w którym nastąpiło przekazanie, zgodnie z zasadami powstania obowiązku podatkowego określonymi w art. 19a ustawy o VAT.

W sprawach komunikacyjnych trzeba uwzględnić ustawę z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym. Zbywca pojazdu ma obowiązek zawiadomić starostę o zbyciu pojazdu w terminie 30 dni, co wynika z art. 78 ust. 2 pkt 1 tej ustawy. Syn jako nowy właściciel powinien złożyć wniosek o rejestrację pojazdu w terminie 30 dni od nabycia na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, zgodnie z art. 73aa ust. 1 pkt 1 ustawy – Prawo o ruchu drogowym. Sankcje administracyjne za naruszenie tych obowiązków przewiduje art. 140mb tej ustawy.

Warto także przekazać synowi polisę OC i poinformować ubezpieczyciela o zmianie właściciela pojazdu. Zgodnie z art. 31 ust. 1 ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, UFG i PBUK, w razie przeniesienia prawa własności pojazdu prawa i obowiązki z umowy obowiązkowego ubezpieczenia OC przechodzą na nabywcę pojazdu, chyba że umowa zostanie wypowiedziana na zasadach przewidzianych w tej ustawie.

FAQ

Podsumowanie

Darowizna samochodu ciężarowego z działalności gospodarczej ojca na rzecz syna jest prawnie dopuszczalna i może być podatkowo bezpieczna, jeżeli zostanie prawidłowo udokumentowana. Największe znaczenie ma VAT: jeżeli ojciec odliczył podatek naliczony przy zakupie samochodu, darowizna może wymagać rozliczenia VAT należnego.

W podatku od spadków i darowizn syn może skorzystać ze zwolnienia dla najbliższej rodziny, ale przy wartości przekraczającej ustawowy limit powinien pamiętać o SD-Z2 w terminie 6 miesięcy. W PIT ojciec nie rozlicza wartości darowizny jako kosztu, a syn co do zasady nie zaliczy do kosztów podatkowych amortyzacji samochodu otrzymanego w zwolnionej darowiźnie.

Źródła

• Art. 888 § 1 i art. 890 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny.
• Art. 14 ust. 2 pkt 1, art. 22a ust. 1, art. 22g ust. 1 pkt 3, art. 22g ust. 16, art. 23 ust. 1 pkt 11 oraz art. 23 ust. 1 pkt 45a lit. a ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych.
• Art. 7 ust. 2, art. 19a, art. 29a ust. 2 oraz art. 90b ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług.
• Art. 4a ust. 1 pkt 1, art. 4a ust. 4, art. 6 ust. 1 pkt 4 oraz art. 9 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn.
• Art. 1 ust. 1 pkt 1 lit. d ustawy z dnia 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych.
• Art. 73aa ust. 1 pkt 1, art. 78 ust. 2 pkt 1 oraz art. 140mb ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym.
• Art. 31 ust. 1 ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, UFG i PBUK.