Darowizna samochodu firmowego żonie – skutki prawne i podatkowe

Darowizna samochodu firmowego żonie – czy to w ogóle jest możliwe?

Tak. Co do zasady właściciel samochodu może przekazać go żonie w drodze darowizny na podstawie art. 888 § 1 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny. Przepis ten stanowi, że przez umowę darowizny darczyńca zobowiązuje się do bezpłatnego świadczenia na rzecz obdarowanego kosztem swego majątku.

Jeżeli jednak auto jest wykorzystywane w jednoosobowej działalności gospodarczej i stanowi składnik majątku firmowego, sama dopuszczalność cywilnoprawna darowizny to dopiero początek. Trzeba jeszcze ocenić skutki w podatku VAT, podatku dochodowym oraz w podatku od spadków i darowizn.

Inaczej wygląda sytuacja, gdy pojazd został już wcześniej skutecznie wycofany z działalności do majątku prywatnego, a inaczej, gdy nadal figuruje w firmie jako środek trwały albo składnik używany na potrzeby działalności.

Kiedy darowizna jest najbezpieczniejsza podatkowo?

Najmniej ryzykowny wariant to taki, w którym samochód trafia najpierw do majątku prywatnego, a dopiero potem jest darowany żonie. W praktyce najczęściej chodzi o auto wykupione po leasingu operacyjnym bez wprowadzania go do firmy i bez odliczania VAT przy wykupie, jeśli wykup od początku służy celom prywatnym.

To rozróżnienie ma znaczenie dlatego, że opodatkowanie VAT darowizny zależy od tego, czy przy nabyciu towaru lub jego części składowych podatnikowi przysługiwało prawo do odliczenia podatku naliczonego. Wynika to z art. 7 ust. 2 ustawy z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług.

Jeżeli więc samochód przy wykupie został nabyty prywatnie i nie był wprowadzony do działalności, późniejsza darowizna co do zasady nie jest darowizną składnika majątku firmowego. Wtedy ryzyko VAT jest zwykle mniejsze niż przy przekazaniu auta pozostającego w firmie.

Darowizna auta należącego do firmy a VAT

Kluczowy jest art. 7 ust. 2 ustawy o podatku od towarów i usług. Zgodnie z tym przepisem przez dostawę towarów rozumie się również nieodpłatne przekazanie towarów należących do przedsiębiorstwa podatnika, w szczególności darowizny, jeżeli podatnikowi przysługiwało, w całości lub w części, prawo do odliczenia VAT przy nabyciu, imporcie lub wytworzeniu tych towarów albo ich części składowych.

W praktyce oznacza to, że darowizna samochodu firmowego na rzecz żony może podlegać VAT. Nie ma tu automatycznego zwolnienia tylko dlatego, że obdarowaną jest małżonka.

Znaczenie mają zwłaszcza te sytuacje:

Podstawą opodatkowania przy takiej nieodpłatnej dostawie jest co do zasady cena nabycia towarów lub towarów podobnych, a gdy nie ma ceny nabycia – koszt wytworzenia, określone w momencie dostawy, zgodnie z art. 29a ust. 2 ustawy o VAT.

Jeżeli masz wątpliwości, czy dane auto nadal należy traktować jako majątek firmowy, pomocne może być także przeanalizowanie zasad prowadzenia działalności gospodarczej i dokumentowania operacji dotyczących składników majątku.

Darowizna a podatek dochodowy

W podatku dochodowym darowizna co do zasady nie generuje przychodu po stronie obdarowanej na zasadach ustawy o PIT, ponieważ nabycie w drodze darowizny podlega odrębnej ustawie – ustawie z 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn. Wynika to z art. 2 ust. 1 pkt 3 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych.

Po stronie darczyńcy trzeba jednak uważać na firmowy charakter składnika majątku. Samo nieodpłatne przekazanie rzeczy nie oznacza typowej sprzedaży, ale skutki podatkowe należy oceniać z uwzględnieniem sposobu ujęcia auta w działalności, dokonanych odpisów amortyzacyjnych i ewentualnego wcześniejszego wycofania z firmy.

W szczególności trzeba odróżnić:

• darowiznę pojazdu nadal związanego z działalnością,
• darowiznę pojazdu już wycofanego do majątku prywatnego,
• darowiznę pojazdu wykupionego po leasingu od razu prywatnie.

Od 2022 r. zmieniły się zasady dotyczące sprzedaży składników wykupionych z leasingu do majątku prywatnego, dlatego nie warto opierać się na starszych artykułach. Obecnie dla oceny późniejszej sprzedaży znaczenie ma m.in. art. 10 ust. 2 pkt 4 ustawy o PIT oraz przepisy przejściowe wprowadzone ustawą z 29 października 2021 r. zmieniającą ustawę o PIT i inne ustawy. Jeżeli po darowiźnie żona będzie chciała sprzedać pojazd, skutki podatkowe zależą od konkretnej daty nabycia, sposobu wykupu i tego, czy auto było wcześniej związane z działalnością.

Podatek od darowizny między małżonkami

Żona należy do tzw. grupy zerowej. Oznacza to, że może skorzystać z pełnego zwolnienia z podatku od spadków i darowizn na podstawie art. 4a ust. 1 ustawy z 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn.

Zwolnienie obejmuje nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych przez małżonka, zstępnych, wstępnych, pasierba, rodzeństwo, ojczyma i macochę, jeżeli zostaną spełnione warunki ustawowe.

Najważniejszy warunek praktyczny to zgłoszenie nabycia na formularzu SD-Z2 w terminie 6 miesięcy od dnia powstania obowiązku podatkowego, czyli co do zasady od dnia zawarcia umowy darowizny. Wynika to z art. 4a ust. 1 pkt 1 tej ustawy.

Jeżeli przedmiotem darowizny jest samochód i umowa nie ma formy aktu notarialnego, złożenie SD-Z2 ma kluczowe znaczenie. Brak zgłoszenia w terminie może spowodować utratę zwolnienia.

Dodatkowo trzeba pamiętać, że obowiązek zgłoszenia ma znaczenie szczególnie wtedy, gdy wartość nabycia przekracza kwotę wolną przewidzianą dla I grupy podatkowej. Wysokość tej kwoty wynika z art. 9 ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn. W praktyce przy samochodzie firmowym zwykle wartość darowizny przekracza ten próg, więc dla bezpieczeństwa SD-Z2 warto potraktować jako standardową czynność.

Zobacz również:

• darowizna samochodu między małżonkami przy wspólności majątkowej
• podatek od spadków i darowizn – praktyczne zasady

Jak sporządzić darowiznę samochodu?

Umowa darowizny samochodu nie wymaga aktu notarialnego. Zgodnie z art. 890 § 1 Kodeksu cywilnego oświadczenie darczyńcy powinno być złożone w formie aktu notarialnego, ale umowa darowizny zawarta bez zachowania tej formy staje się ważna, jeżeli przyrzeczone świadczenie zostało spełnione. W praktyce przy samochodzie stosuje się pisemną umowę darowizny i wydanie pojazdu.

W umowie warto wskazać:

• dane stron,
• dokładne oznaczenie pojazdu: marka, model, numer VIN, numer rejestracyjny, rok produkcji,
• oświadczenie o własności pojazdu,
• wartość samochodu,
• dzień wydania pojazdu i dokumentów,
• informację, czy darowizna obejmuje cały pojazd, czy udział.

Po przekazaniu auta trzeba również pamiętać o obowiązkach administracyjnych i ubezpieczeniowych.

Formalności po darowiźnie samochodu

Po podpisaniu umowy i wydaniu pojazdu zwykle trzeba załatwić:

1. Zgłoszenie nabycia darowizny do urzędu skarbowego – na formularzu SD-Z2, jeśli jest wymagane dla zachowania zwolnienia z art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn.
2. Zawiadomienie o zbyciu i rejestracja – zgodnie z art. 78 ust. 2 pkt 1 ustawy z 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym właściciel pojazdu jest obowiązany zawiadomić starostę o zbyciu pojazdu w terminie 30 dni. Nabywca ma obowiązek złożyć wniosek o rejestrację w terminie 30 dni na podstawie art. 73aa ust. 1 tej ustawy.
3. Ubezpieczenie OC – trzeba poinformować ubezpieczyciela o zmianie właściciela, ponieważ prawa i obowiązki z umowy OC przechodzą na nabywcę zgodnie z art. 31 ust. 1 ustawy z 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, UFG i PBUK.
4. Dokumentacja firmowa – jeżeli auto było składnikiem majątku działalności, należy prawidłowo udokumentować jego wycofanie albo darowiznę w ewidencjach podatkowych i księgowych.

Czy żona może potem sprzedać samochód?

Tak, ale skutki podatkowe sprzedaży zależą od konkretnego stanu faktycznego. Nie wystarczy ogólna zasada „po 6 miesiącach bez podatku”, bo przy samochodach firmowych i poleasingowych po zmianach przepisów trzeba sprawdzić, skąd dokładnie pochodzi pojazd i kiedy został nabyty.

Klasyczna zasada sprzedaży rzeczy prywatnych wynika z art. 10 ust. 1 pkt 8 lit. d ustawy o PIT: odpłatne zbycie rzeczy ruchomych jest opodatkowane, jeżeli następuje przed upływem 6 miesięcy, licząc od końca miesiąca, w którym nastąpiło nabycie. Jednak przy składnikach związanych wcześniej z działalnością znaczenie mają przepisy szczególne, w tym art. 10 ust. 2 pkt 4 ustawy o PIT.

Dlatego przy planowanej szybkiej sprzedaży obdarowana powinna najpierw ustalić, czy samochód był:

• od początku prywatny,
• wykupiony prywatnie po leasingu,
• wcześniej środkiem trwałym albo składnikiem majątku firmowego darczyńcy.

Jeżeli temat dotyczy dalszego rozliczenia z fiskusem, warto też przeanalizować zasady podatku dochodowego i ewentualne przepisy przejściowe dotyczące aut poleasingowych.

Przykłady

Poniższe przykłady pokazują, jak bardzo skutki darowizny zależą od sposobu wykupu auta i jego związku z działalnością gospodarczą.

FAQ

Czy można darować żonie samochód będący środkiem trwałym?

Tak, ale taka darowizna wymaga oceny skutków w VAT i w rozliczeniach firmowych. Samo to, że obdarowaną jest żona, nie wyłącza automatycznie VAT, jeśli przy aucie przysługiwało odliczenie.

Czy umowa darowizny samochodu musi być u notariusza?

Nie. W praktyce wystarcza pisemna umowa i wydanie pojazdu. Wynika to z art. 890 § 1 Kodeksu cywilnego.

Czy żona zawsze musi składać SD-Z2?

Jeżeli chce bezpiecznie skorzystać ze zwolnienia z art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn, a czynność nie jest objęta aktem notarialnym i wartość nabycia przekracza ustawowy próg, zgłoszenie SD-Z2 w terminie 6 miesięcy jest zasadniczo konieczne.

Czy po darowiźnie trzeba przerejestrować samochód?

Tak. Zbywca powinien zawiadomić starostę o zbyciu pojazdu w terminie 30 dni, a nabywca ma obowiązek złożyć wniosek o rejestrację również w terminie 30 dni, zgodnie z ustawą – Prawo o ruchu drogowym.

Czy żona może sprzedać darowany samochód bez PIT po 6 miesiącach?

Czasem tak, ale nie zawsze. Przy autach firmowych i poleasingowych trzeba sprawdzić przepisy szczególne ustawy o PIT oraz sposób wcześniejszego wykupu i używania pojazdu.

Zobacz również:

• jak najlepiej przekazać dziecku mieszkanie
• przekazanie nieruchomości jednemu dziecku bez spłaty

Źródła

• art. 888 § 1, art. 890 § 1 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny
• art. 7 ust. 2, art. 29a ust. 2 ustawy z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług
• art. 2 ust. 1 pkt 3, art. 10 ust. 1 pkt 8 lit. d, art. 10 ust. 2 pkt 4 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych
• art. 4a ust. 1, art. 9 ust. 1 pkt 1 ustawy z 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn
• art. 78 ust. 2 pkt 1, art. 73aa ust. 1 ustawy z 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym
• art. 31 ust. 1 ustawy z 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, UFG i PBUK
• ustawa z 29 października 2021 r. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych oraz niektórych innych ustaw