Darowizna samochodu firmowego na męża lub dziecko

Do kogo należy samochód używany w działalności

Jeżeli samochód został kupiony w czasie trwania małżeństwa objętego ustawową wspólnością majątkową, co do zasady wchodzi do majątku wspólnego małżonków na podstawie art. 31 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Nie zmienia tego sam fakt, że auto zostało wprowadzone do ewidencji środków trwałych jednego z małżonków albo jest wykorzystywane wyłącznie w jego działalności gospodarczej.

Z punktu widzenia prawa rodzinnego majątek wspólny ma charakter wspólności łącznej. Oznacza to, że w czasie trwania wspólności małżonkowie nie mają określonych udziałów w konkretnych składnikach majątku i nie mogą nimi samodzielnie rozporządzać jak udziałem ułamkowym. Wynika to z art. 35 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Każdy z małżonków może jednak wykonywać zarząd majątkiem wspólnym. Zgodnie z art. 36 § 1 i § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego oboje małżonkowie są obowiązani współdziałać w zarządzie majątkiem wspólnym, a każdy z nich może samodzielnie zarządzać majątkiem wspólnym, chyba że ustawa wymaga zgody drugiego małżonka.

Na gruncie podatku dochodowego znaczenie ma także art. 22g ust. 11 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, zgodnie z którym przy wspólności majątkowej małżonków nie dzieli się wartości początkowej środka trwałego proporcjonalnie, chyba że oboje małżonkowie wykorzystują ten składnik w odrębnie prowadzonych działalnościach. To jednak jest wyłącznie reguła podatkowa i nie zmienia własności cywilnoprawnej auta.

Czy można darować samochód mężowi lub żonie

Tak, ale trzeba odróżnić dwie sytuacje.

Po pierwsze, nie ma sensu mówić o „darowiźnie” całego auta z majątku wspólnego do majątku wspólnego drugiego małżonka, bo drugi małżonek już jest współuprawniony do tego składnika. Możliwe jest natomiast przesunięcie składnika z majątku wspólnego do majątku osobistego jednego z małżonków. W praktyce sporządza się wtedy umowę darowizny między małżonkami, która ma na celu przeniesienie prawa z majątku wspólnego do majątku osobistego obdarowanego małżonka.

Podstawą samej darowizny jest art. 888 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny. Dla ważności umowy darowizny co do zasady wymagana jest forma aktu notarialnego zgodnie z art. 890 § 1 Kodeksu cywilnego, ale umowa zawarta bez tej formy staje się ważna, jeżeli przyrzeczone świadczenie zostało spełnione. W przypadku samochodu w praktyce sporządza się pisemną umowę darowizny i wydaje pojazd.

Podatkowo nabycie przez małżonka może korzystać ze zwolnienia przewidzianego w art. 4a ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn, jeżeli obdarowany zgłosi nabycie na formularzu SD-Z2 naczelnikowi urzędu skarbowego w terminie 6 miesięcy od dnia powstania obowiązku podatkowego. Obowiązek podatkowy przy darowiźnie powstaje co do zasady z chwilą złożenia przez darczyńcę oświadczenia w formie aktu notarialnego, a gdy umowa została zawarta bez zachowania tej formy – z chwilą spełnienia przyrzeczonego świadczenia, zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy o podatku od spadków i darowizn.

W praktyce przy przesunięciu z majątku wspólnego do majątku osobistego małżonka organy podatkowe akceptowały wykazywanie w SD-Z2 przysporzenia odpowiadającego tej części, której obdarowany wcześniej nie posiadał ekonomicznie. To jednak jest zagadnienie, które przy konkretnym stanie faktycznym warto zweryfikować z doradcą podatkowym, zwłaszcza gdy auto miało dużą wartość albo było wykorzystywane w działalności i rozliczane w VAT.

Darowizna samochodu na rzecz syna lub córki

Darowizna auta z majątku wspólnego na rzecz dziecka jest dopuszczalna, ale wymaga zgody drugiego małżonka. Wynika to wprost z art. 37 § 1 pkt 4 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, zgodnie z którym zgoda drugiego małżonka jest potrzebna do dokonania darowizny z majątku wspólnego, z wyjątkiem drobnych darowizn zwyczajowo przyjętych.

Samochód co do zasady nie będzie drobną darowizną zwyczajowo przyjętą. Dlatego w praktyce najlepiej, aby:

• oboje małżonkowie podpisali umowę jako darczyńcy albo
• umowę podpisał jeden małżonek, a drugi udzielił wyraźnej zgody na piśmie.

Jeżeli wymagana zgoda nie została udzielona, ważność umowy zawartej przez jednego małżonka zależy od jej potwierdzenia przez drugiego małżonka, co wynika z art. 37 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Natomiast jednostronna czynność prawna dokonana bez wymaganej zgody drugiego małżonka jest nieważna na podstawie art. 37 § 4 tej ustawy.

Po stronie dziecka darowizna od rodzica lub rodziców może być całkowicie zwolniona z podatku od spadków i darowizn na podstawie art. 4a ust. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn, jeżeli dziecko zgłosi nabycie na formularzu SD-Z2 w terminie 6 miesięcy. Jeżeli umowę zawierają oboje rodzice jako darczyńcy, w zgłoszeniu trzeba prawidłowo wskazać darczyńców i wartość nabytego pojazdu.

Skutki w PIT przy darowiźnie auta firmowego

Co do podatku dochodowego zasadniczy wniosek jest korzystny: darowizna nie powoduje przychodu po stronie obdarowanego na gruncie ustawy PIT, ponieważ zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 3 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych przepisów tej ustawy nie stosuje się do przychodów podlegających przepisom o podatku od spadków i darowizn.

Po stronie darczyńcy nie powstaje przychód z tytułu nieodpłatnego przekazania składnika majątku. Darowizna nie jest odpłatnym zbyciem. Jeśli auto było środkiem trwałym w działalności, należy je wycofać z ewidencji środków trwałych z datą darowizny. Od tej daty nie dokonuje się już dalszych odpisów amortyzacyjnych.

Nie ma też podstaw do „odwracania” prawidłowo zaliczonych do kosztów wcześniejszych odpisów amortyzacyjnych tylko dlatego, że później doszło do darowizny. Inaczej trzeba natomiast spojrzeć na wydatki eksploatacyjne ponoszone już po wycofaniu pojazdu z firmy – od tego momentu nie są to wydatki związane z działalnością gospodarczą.

Skutki w VAT – najczęstszy praktyczny problem

Najwięcej ostrożności wymaga VAT. To, że darowizna nie wywołuje skutków w PIT, nie oznacza automatycznie braku skutków w VAT.

Zgodnie z art. 7 ust. 2 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług przez dostawę towarów rozumie się także nieodpłatne przekazanie przez podatnika towarów należących do jego przedsiębiorstwa, w szczególności darowizny, jeżeli podatnikowi przysługiwało, w całości lub w części, prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego przy nabyciu, imporcie lub wytworzeniu tych towarów lub ich części składowych.

W praktyce oznacza to, że darowizna samochodu może podlegać VAT, jeżeli przy jego nabyciu albo późniejszych wydatkach związanych z tym autem przysługiwało prawo do odliczenia VAT. Ocena zależy od konkretnego modelu rozliczeń: czy auto kupiono na fakturę VAT, czy odliczono 50% albo 100% VAT, czy pojazd był używany wyłącznie firmowo, czy mieszanie, oraz czy ponoszono nakłady zwiększające wartość pojazdu.

Podstawę opodatkowania przy takim nieodpłatnym przekazaniu określa art. 29a ust. 2 ustawy o VAT – jest nią cena nabycia towarów lub towarów podobnych, a gdy nie ma ceny nabycia, koszt wytworzenia, określone w momencie dostawy tych towarów.

Nie w każdej sytuacji wystąpi jednak obowiązek naliczenia VAT. Jeżeli przy nabyciu auta i jego częściach składowych nie przysługiwało prawo do odliczenia VAT, art. 7 ust. 2 ustawy o VAT co do zasady nie znajdzie zastosowania. Dlatego przed podpisaniem umowy warto przeanalizować dokumenty zakupu i wcześniejsze rozliczenia.

Formalności po darowiźnie samochodu

Po podpisaniu umowy trzeba dopilnować również formalności pozapodatkowych.

Z punktu widzenia rejestracyjnego właściciel pojazdu jest obowiązany złożyć wniosek o jego rejestrację w terminie 30 dni od dnia nabycia pojazdu na podstawie art. 73aa ust. 1 ustawy – Prawo o ruchu drogowym. Zbywca pojazdu ma obowiązek zawiadomić starostę o zbyciu pojazdu w terminie 30 dni zgodnie z art. 78 ust. 2 pkt 1 tej ustawy. Niedopełnienie tych obowiązków może skutkować karą pieniężną na zasadach określonych w przepisach tej ustawy.

Co w praktyce zrobić w opisanej sytuacji

Jeżeli chce Pani przekazać samochód:

• mężowi – można rozważyć umowę darowizny z majątku wspólnego do majątku osobistego męża; podatkowo zwykle korzysta to ze zwolnienia po zgłoszeniu SD-Z2, ale przy aucie firmowym trzeba jeszcze sprawdzić VAT;
• synowi – darowizna jest dopuszczalna, lecz wymaga zgody drugiego małżonka na podstawie art. 37 § 1 pkt 4 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego; syn powinien zgłosić darowiznę na SD-Z2 w terminie 6 miesięcy;
• mężowi i synowi łącznie – to również jest możliwe, ale treść umowy trzeba precyzyjnie ułożyć, wskazując, jaki udział lub jaka konstrukcja prawna ma zostać przyjęta oraz jak rozliczyć skutki podatkowe i rejestracyjne.

Najwięcej błędów w takich sprawach dotyczy nie samej umowy, lecz rozliczeń VAT oraz nieprecyzyjnego określenia, czy auto trafia do majątku osobistego małżonka, czy bezpośrednio do dziecka. Dlatego warto, aby dokument od razu przewidywał zgodę współmałżonka, wartość pojazdu, datę wydania oraz obowiązek zgłoszenia podatkowego.

FAQ

Czy samochód wpisany do firmy jednego małżonka zawsze należy tylko do niego?

Nie. Jeżeli został kupiony w czasie wspólności ustawowej i nie zachodzi wyjątek dotyczący majątku osobistego z art. 33 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, to co do zasady wchodzi do majątku wspólnego, nawet jeśli korzysta z niego tylko jeden małżonek.

Czy można podarować samochód dziecku bez podpisu drugiego małżonka?

Co do zasady nie powinno się tego robić. Darowizna z majątku wspólnego wymaga zgody drugiego małżonka na podstawie art. 37 § 1 pkt 4 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Najbezpieczniej, aby oboje małżonkowie podpisali umowę.

Czy darowizna auta firmowego powoduje podatek dochodowy?

Nie w PIT z tytułu samej darowizny. Trzeba jednak oddzielnie ocenić skutki w VAT, bo nieodpłatne przekazanie może podlegać opodatkowaniu na podstawie art. 7 ust. 2 ustawy o VAT.

Ile czasu ma dziecko na zgłoszenie darowizny auta?

6 miesięcy od dnia powstania obowiązku podatkowego. Dla skorzystania ze zwolnienia trzeba złożyć formularz SD-Z2 zgodnie z art. 4a ust. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn.

Czy po darowiźnie trzeba przerejestrować samochód?

Tak, nabywca powinien złożyć wniosek o rejestrację pojazdu, a zbywca zawiadomić o zbyciu pojazdu. Obecnie co do zasady obowiązuje termin 30 dni wynikający z ustawy – Prawo o ruchu drogowym.

Źródła

• art. 31, art. 35, art. 36, art. 37 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy
• art. 888 § 1, art. 890 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny
• art. 2 ust. 1 pkt 3, art. 22g ust. 11 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych
• art. 4a ust. 1, art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn
• art. 7 ust. 2, art. 29a ust. 2 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług
• art. 73aa ust. 1, art. 78 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym
• ustawa z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych
• interpretacja indywidualna Dyrektora KIS z 2.02.2021 r., 0111-KDIB2-2.4015.103.2020.1.MZ
• interpretacja indywidualna Dyrektora KIS z 9.11.2017 r., 0111-KDIB4.4015.158.2017.2.PB