Błędny wpis w BIK z winy banku – jak go usunąć i dochodzić roszczeń

Jak działa wpis do BIK i kto odpowiada za jego poprawność?

Biuro Informacji Kredytowej S.A. przetwarza dane przekazywane przez banki, SKOK-i oraz inne podmioty uprawnione. Podstawą jest art. 105 ust. 4 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Prawo bankowe. W praktyce oznacza to, że jeżeli w raporcie BIK widnieje nieprawidłowa informacja o zaległości, punktem wyjścia jest reklamacja do podmiotu, który tę informację przekazał.

Sam BIK nie koryguje danych „z własnej inicjatywy”, jeżeli źródło danych ich nie poprawi. Dlatego w sprawach takich jak opisana najważniejsze jest ustalenie, czy bank błędnie zaraportował opóźnienie, czy też dane były prawidłowe, ale nie zostały zaktualizowane po wyjaśnieniu sprawy.

W opisanym stanie faktycznym kluczowe jest to, że pracownik banku wskazał na błąd systemu. Jeżeli rzeczywiście opóźnienie do 90 dni nie odpowiada rzeczywistemu przebiegowi spłaty, ma Pan podstawy do żądania sprostowania danych jako danych nieprawidłowych.

Kiedy dane po spłacie mogą pozostać w BIK?

To zależy od podstawy przetwarzania. W praktyce trzeba odróżnić trzy sytuacje.

Najczęstszy błąd polega na założeniu, że każdy wpis po spłacie można usunąć samym cofnięciem zgody. To nie zawsze jest prawda. Jeżeli rzeczywiście wystąpiło opóźnienie przekraczające 60 dni i bank spełnił warunek uprzedniego poinformowania klienta o zamiarze przetwarzania danych po wygaśnięciu zobowiązania, dane mogą pozostać w BIK do 5 lat bez zgody klienta – tak stanowi art. 105a ust. 3 ustawy – Prawo bankowe.

Natomiast jeżeli wpis jest nieprawdziwy, niepełny albo nieaktualny, nie mówimy o „czekaniu 5 lat”, tylko o obowiązku sprostowania danych. Taki obowiązek wynika z art. 5 ust. 1 lit. d rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 (RODO), zgodnie z którym dane osobowe muszą być prawidłowe i w razie potrzeby uaktualniane, a także z art. 16 RODO, który przyznaje osobie, której dane dotyczą, prawo żądania sprostowania danych.

Co zrobić, gdy wpis w BIK jest skutkiem błędu banku?

Najbezpieczniej działać równolegle na dwóch poziomach: reklamacyjnym i dowodowym.

Po pierwsze – należy złożyć do banku pisemną reklamację z żądaniem:

• sprostowania lub aktualizacji danych przekazanych do BIK,
• pisemnego potwierdzenia, jakie dane bank przekazał do BIK i w jakich datach,
• wskazania podstawy prawnej dalszego przetwarzania danych po spłacie, jeżeli wpis nadal widnieje,
• przekazania korekty do BIK niezwłocznie po pozytywnym rozpatrzeniu reklamacji.

Po drugie – warto zażądać kopii historii spłat, harmonogramu, zestawienia księgowań, informacji o wysłanych monitach oraz potwierdzenia, czy bank wysłał zawiadomienie wymagane przez art. 105a ust. 3 ustawy – Prawo bankowe. Jeżeli takiego zawiadomienia nie było, bank nie może skutecznie powoływać się na pięcioletnie przetwarzanie negatywnej historii bez zgody klienta.

Po trzecie – należy zachować raport BIK, korespondencję z bankiem, potwierdzenia spłat i ewentualne decyzje kredytowe pokazujące, że wpis wpłynął na ocenę zdolności kredytowej.

Reklamacja w banku podlega przepisom ustawy z dnia 5 sierpnia 2015 r. o rozpatrywaniu reklamacji przez podmioty rynku finansowego, o Rzeczniku Finansowym i o Funduszu Edukacji Finansowej. Zgodnie z art. 6 tej ustawy bank powinien udzielić odpowiedzi na reklamację bez zbędnej zwłoki, nie później niż w terminie 30 dni od dnia jej otrzymania, a w szczególnie skomplikowanych przypadkach termin może zostać przedłużony maksymalnie do 60 dni, pod warunkiem wyjaśnienia przyczyny opóźnienia i wskazania okoliczności wymagających ustalenia.

Czy można żądać usunięcia wpisu bezpośrednio od BIK?

Można zgłosić zastrzeżenia także do BIK, ale w praktyce BIK weryfikuje dane u ich źródła. Jeżeli źródłowy bank nie skoryguje informacji, samo żądanie do BIK zwykle nie wystarcza. Dlatego podstawowe pismo kieruje się do banku.

Jeżeli jednak bank nie reaguje albo odpowiada ogólnikowo, można dodatkowo wystąpić do BIK z informacją, że dane są kwestionowane, i zażądać wskazania źródła danych oraz trybu ich aktualizacji. Nie zastępuje to jednak reklamacji do banku.

Czy można powołać się na RODO?

Tak, ale trzeba robić to precyzyjnie. Jeżeli dane są nieprawidłowe, aktualne podstawy to przede wszystkim:

• art. 5 ust. 1 lit. d RODO – zasada prawidłowości danych,
• art. 16 RODO – prawo do sprostowania danych osobowych,
• art. 17 RODO – prawo do usunięcia danych, ale tylko wtedy, gdy brak jest dalszej podstawy prawnej ich przetwarzania; nie działa automatycznie, gdy ustawa pozwala na dalsze przetwarzanie,
• art. 77 RODO – prawo wniesienia skargi do Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych.

Jeżeli bank lub inna instytucja przekazała błędne dane, trzeba ustalić, jak usunąć nieprawdziwy wpis w BIK i czy powstała szkoda uzasadniająca dalsze roszczenia. W praktyce w sprawie błędnego wpisu najczęściej najskuteczniejsze jest żądanie sprostowania, a nie ogólne żądanie „usunięcia na podstawie RODO”. Jeżeli wpis jest fałszywy, powinien zostać poprawiony lub usunięty jako niezgodny ze stanem faktycznym. Jeżeli natomiast wpis odzwierciedla rzeczywiste opóźnienie i bank spełnił warunki z art. 105a ust. 3 ustawy – Prawo bankowe, samo powołanie się na RODO nie spowoduje jego wykreślenia.

Czy można żądać odszkodowania od banku?

Tak, ale tylko wtedy, gdy da się wykazać przesłanki odpowiedzialności. W zależności od okoliczności w grę może wchodzić odpowiedzialność odszkodowawcza z art. 415 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny, czyli za zawinione wyrządzenie szkody, albo odpowiedzialność na gruncie RODO, w szczególności art. 82 RODO, który przewiduje prawo do odszkodowania za szkodę majątkową lub niemajątkową spowodowaną naruszeniem rozporządzenia.

Aby skutecznie dochodzić roszczeń, trzeba zwykle wykazać:

• bezprawność działania banku, np. przekazanie nieprawidłowych danych lub brak ich aktualizacji,
• szkodę, np. realny wyższy koszt finansowania, utratę możliwości zawarcia konkretnej umowy, poniesione opłaty,
• adekwatny związek przyczynowy między błędnym wpisem a szkodą – zgodnie z art. 361 § 1 Kodeksu cywilnego.

Sama frustracja czy ogólne stwierdzenie, że „miałem problem z kredytem”, może nie wystarczyć. Dużo mocniejsze dowody to: odmowa kredytu, gorsza oferta, wyliczenie podwyższonego kosztu finansowania albo pisemna informacja, że negatywna historia w BIK wpłynęła na ocenę wniosku.

Jakie pismo złożyć do banku?

Najlepiej złożyć reklamację i jednocześnie wezwanie do sprostowania danych. W piśmie warto wskazać:

• dane umowy kredytowej lub ratalnej,
• opis nieprawidłowości w raporcie BIK,
• żądanie sprostowania danych przekazanych do BIK i potwierdzenia wykonania korekty,
• żądanie wyjaśnienia, czy bank przetwarza dane po spłacie na podstawie zgody czy art. 105a ust. 3 ustawy – Prawo bankowe,
• żądanie wydania kopii historii spłat i informacji o zawiadomieniu z art. 105a ust. 3 ustawy – Prawo bankowe,
• ewentualne zastrzeżenie, że w razie braku korekty sprawa zostanie skierowana do Rzecznika Finansowego, Prezesa UODO i na drogę sądową.

Jeżeli bank uzna reklamację, powinien przekazać korektę do BIK. W sprawach, w których wpis jest skutkiem pomyłki, to właśnie korekta danych przez bank jest właściwym sposobem „usunięcia wpisu”.

Co zrobić, jeśli bank odmawia albo odpowiada wymijająco?

W takiej sytuacji można rozważyć kolejne kroki:

• wniosek o interwencję do Rzecznika Finansowego – po wyczerpaniu postępowania reklamacyjnego,
• skargę do Prezesa UODO – gdy problem dotyczy nieprawidłowości danych lub braku ich sprostowania,
• pozew o sprostowanie, ochronę dóbr lub odszkodowanie – jeżeli szkoda jest konkretna i dobrze udokumentowana.

Jeżeli sprawa dotyczy wyłącznie błędnej informacji w bazie, interwencja UODO może być użyteczna, ale nie zastąpi dochodzenia odszkodowania. Jeżeli natomiast najważniejsze jest naprawienie szkody finansowej, zwykle potrzebna będzie droga cywilna.

Przykłady

Poniżej dwa typowe warianty, w których sytuacja klienta prawnie wygląda inaczej mimo podobnego problemu z historią kredytową.

FAQ

Czy mogę „usunąć BIK” jednym wnioskiem?

Nie. Nie ma jednego uniwersalnego wniosku na każdą sytuację. Inaczej wygląda cofnięcie zgody na przetwarzanie pozytywnej historii, a inaczej żądanie sprostowania błędnych danych czy usunięcia wpisu, który nie ma podstawy prawnej.

Czy BIK ma obowiązek sam poprawić wpis po moim zgłoszeniu?

Najczęściej BIK weryfikuje zgłoszenie u podmiotu, który przekazał dane. Dlatego kluczowa jest reklamacja do banku. Bez korekty po stronie źródła wpis zwykle nie zostanie zmieniony.

Czy kilkudniowe opóźnienie uzasadnia przetwarzanie danych przez 5 lat?

Nie zawsze. Dalsze przetwarzanie bez zgody po wygaśnięciu zobowiązania wymaga spełnienia przesłanek z art. 105a ust. 3 ustawy – Prawo bankowe, w tym opóźnienia powyżej 60 dni oraz uprzedniego poinformowania klienta.

Czy odmowa kredytu wystarczy do uzyskania odszkodowania?

Nie automatycznie. Trzeba jeszcze wykazać, że odmowa albo gorsze warunki finansowania pozostawały w adekwatnym związku przyczynowym z błędnym wpisem oraz że doszło do konkretnej szkody.

Gdzie złożyć skargę, jeśli bank nie poprawia danych?

Po reklamacji można rozważyć wniosek do Rzecznika Finansowego oraz skargę do Prezesa UODO. W sprawach o odszkodowanie lub ochronę roszczeń majątkowych konieczna może być droga sądowa.

Źródła

• art. 105 ust. 4, art. 105a ust. 3–5 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Prawo bankowe
• art. 5 ust. 1 lit. d, art. 16, art. 17, art. 77, art. 82 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 (RODO)
• art. 361 § 1 oraz art. 415 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny
• art. 6 ustawy z dnia 5 sierpnia 2015 r. o rozpatrywaniu reklamacji przez podmioty rynku finansowego, o Rzeczniku Finansowym i o Funduszu Edukacji Finansowej
• art. 105 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim – w zakresie obowiązku przekazywania informacji do instytucji utworzonej na podstawie art. 105 ust. 4 ustawy – Prawo bankowe