Wymiana brytyjskiego prawa jazdy na polskie po zakazie prowadzenia

Czy urząd może żądać egzaminu przy wymianie prawa jazdy z Anglii?

Nie można odpowiedzieć jednym zdaniem, że urząd zawsze ma rację albo zawsze jej nie ma. Po pierwsze, trzeba odróżnić zwykłą wymianę zagranicznego dokumentu od odzyskania polskich uprawnień po zakazie prowadzenia. Po drugie, znaczenie ma to, czy brytyjskie prawo jazdy zostało uzyskane w czasie rzeczywistego zamieszkania w Wielkiej Brytanii, czy tylko po to, aby ominąć polski obowiązek egzaminu kontrolnego.

Zgodnie z art. 14 ust. 1 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami osoba posiadająca ważne krajowe prawo jazdy wydane za granicą może, na swój wniosek, otrzymać polskie prawo jazdy odpowiedniej kategorii po zwrocie zagranicznego dokumentu organowi wydającemu prawo jazdy oraz po uiszczeniu wymaganych opłat. Jeżeli dokument nie jest określony w konwencjach o ruchu drogowym, dodatkowym warunkiem jest pozytywne zdanie części teoretycznej egzaminu państwowego i przedstawienie tłumaczenia.

W przypadku brytyjskiego prawa jazdy zasadnicze znaczenie ma to, że Wielka Brytania nie jest już państwem członkowskim Unii Europejskiej ani EFTA. Nie stosuje się więc obecnie unijnych zasad wymiany właściwych dla praw jazdy z państw UE, Konfederacji Szwajcarskiej oraz EFTA, o których mowa w art. 14 ust. 2a-2d ustawy o kierujących pojazdami. Dokument z UK jest dokumentem państwa trzeciego, a organ może żądać dokumentów typowych dla takiej wymiany, w szczególności tłumaczenia przysięgłego, potwierdzenia ważności dokumentu oraz wyjaśnień co do miejsca zamieszkania.

Jeżeli jednak w polskiej ewidencji widnieje wcześniejsze zatrzymanie prawa jazdy, cofnięcie uprawnień albo zakaz prowadzenia pojazdów na okres przekraczający rok, urząd nie ocenia sprawy wyłącznie jako technicznej wymiany dokumentu. Wtedy wchodzi w grę art. 49 ust. 1 pkt 3 lit. a i b ustawy o kierujących pojazdami. Przepis ten stanowi, że sprawdzeniu kwalifikacji w formie egzaminu państwowego podlega osoba ubiegająca się o przywrócenie uprawnienia cofniętego na okres przekraczający rok albo o zwrot zatrzymanego prawa jazdy, którego była pozbawiona na okres przekraczający rok.

Brytyjskie prawo jazdy po Brexicie a polskie przepisy

Do końca okresu przejściowego po Brexicie brytyjskie dokumenty były w praktyce traktowane jak prawa jazdy unijne. Obecnie przy wymianie brytyjskiego prawa jazdy nie działa już automatyczny reżim przewidziany dla państw UE. Oznacza to, że starosta może prowadzić szersze postępowanie wyjaśniające i żądać potwierdzenia danych przez organ zagraniczny, jeżeli jest to konieczne do rozstrzygnięcia sprawy.

Podstawą oceny pozostaje art. 14 ust. 1 ustawy o kierujących pojazdami. Jeżeli dokument jest ważny, został wydany zgodnie z prawem państwa wydania i nie ma przeszkód wynikających z polskich przepisów o cofnięciu lub zatrzymaniu uprawnień, wymiana co do zasady jest możliwa. Sam fakt, że dokument pochodzi z Wielkiej Brytanii, nie powinien automatycznie oznaczać obowiązku zdania pełnego egzaminu teoretycznego i praktycznego w Polsce.

Inaczej należy ocenić sytuację, w której w Polsce nadal istnieje obowiązek zdania egzaminu kontrolnego po zatrzymaniu lub cofnięciu uprawnień. W takim przypadku zagraniczny dokument nie zawsze pozwoli ominąć konsekwencje wcześniejszego polskiego zakazu. W praktyce organy powołują się na art. 49 ust. 1 pkt 3 ustawy o kierujących pojazdami, a także na zasadę, że kierujący może posiadać tylko jedno ważne prawo jazdy, wynikającą z art. 4 ust. 2 ustawy o kierujących pojazdami.

Znaczenie wcześniejszego zakazu prowadzenia pojazdów

Jeżeli zakaz prowadzenia pojazdów został orzeczony wyrokiem sądu na podstawie przepisów Kodeksu karnego, w okresie obowiązywania zakazu nie wolno prowadzić pojazdów w zakresie objętym zakazem. Naruszenie prawomocnego zakazu sądowego może stanowić przestępstwo z art. 244 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny, zagrożone karą pozbawienia wolności od 3 miesięcy do 5 lat.

Po zakończeniu zakazu nie zawsze następuje automatyczny zwrot dokumentu. Jeżeli kierowca był pozbawiony prawa jazdy przez okres przekraczający rok, art. 49 ust. 1 pkt 3 lit. b ustawy o kierujących pojazdami przewiduje obowiązek sprawdzenia kwalifikacji w formie egzaminu państwowego. Z kolei jeżeli doszło do cofnięcia uprawnienia na okres przekraczający rok, zastosowanie ma art. 49 ust. 1 pkt 3 lit. a tej ustawy.

W sprawach związanych z alkoholem lub środkami działającymi podobnie do alkoholu mogą dochodzić także badania lekarskie i psychologiczne. Podstawy do skierowania na takie badania wynikają w szczególności z art. 99 ust. 1 pkt 2 oraz art. 99 ust. 1 pkt 3 ustawy o kierujących pojazdami, a decyzje w sprawie cofnięcia lub przywrócenia uprawnień opierają się między innymi na art. 103 i art. 104 tej ustawy.

Dlatego sam fakt, że po upływie zakazu kierowca zdobył prawo jazdy w Anglii, nie przesądza jeszcze o obowiązku wydania polskiego dokumentu bez egzaminu. Organ będzie badał, czy w Polsce chodzi o zwykłą wymianę ważnego zagranicznego prawa jazdy, czy w istocie o przywrócenie uprawnień, które w polskim systemie były zatrzymane albo cofnięte.

Miejsce zamieszkania w chwili uzyskania prawa jazdy w UK

Dla oceny sprawy ważne jest również miejsce zwykłego pobytu. Art. 11 ust. 1 pkt 5 ustawy o kierujących pojazdami wymaga, aby osoba ubiegająca się o wydanie prawa jazdy przebywała na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez co najmniej 185 dni w każdym roku kalendarzowym ze względu na więzi osobiste lub zawodowe albo przedstawiła zaświadczenie, że studiuje co najmniej od 6 miesięcy. Analogiczne znaczenie pojęcia normalnego miejsca zamieszkania występuje w przepisach europejskich dotyczących praw jazdy.

Jeżeli kierowca faktycznie mieszkał w Wielkiej Brytanii, pracował tam, miał adres, numer ubezpieczenia, rachunki, umowy najmu i zdał egzamin w normalnym trybie, jego sytuacja jest mocniejsza niż sytuacja osoby, która tylko okazjonalnie wyjechała za granicę. Jeżeli natomiast w chwili uzyskania zagranicznego dokumentu kierowca miał stałe centrum życiowe w Polsce, urząd może uznać, że dokument nie powinien zostać wykorzystany do obejścia polskich wymogów.

W orzecznictwie administracyjnym podkreślano, że zagraniczne prawo jazdy uzyskane po polskim zakazie nie zawsze daje podstawę do wymiany na polski dokument. W wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 marca 2010 r., sygn. I OSK 753/09, wskazano, że kierowca posiadający ważne polskie prawo jazdy zatrzymane w związku z kierowaniem w stanie nietrzeźwości, który w tym czasie uzyskał zagraniczne prawo jazdy, nie może skorzystać z uprawnienia do wymiany w sposób prowadzący do obejścia polskich przepisów. Podobny kierunek wynika z wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 2 grudnia 2014 r., sygn. II SA/Op 510/14.

Jakie dokumenty przygotować do urzędu?

Wniosek o wymianę prawa jazdy składa się do starosty, prezydenta miasta na prawach powiatu albo urzędu dzielnicy w Warszawie, właściwego ze względu na miejsce zamieszkania. W praktyce urząd może wymagać nie tylko standardowego formularza, ale także dokumentów pozwalających ocenić ważność brytyjskiego prawa jazdy oraz historię polskich uprawnień.

W razie wątpliwości najlepiej złożyć kompletny wniosek i zażądać rozstrzygnięcia na piśmie. Ustna informacja pracownika urzędu nie zastępuje decyzji administracyjnej. Dopiero decyzja odmowna pozwala skutecznie zaskarżyć stanowisko organu.

Co zrobić, gdy urząd odmawia wymiany?

Jeżeli urząd twierdzi, że musi Pan zdać egzamin teoretyczny i praktyczny, należy poprosić o wskazanie konkretnej podstawy prawnej. W typowej sprawie będą to art. 14 ust. 1 albo art. 49 ust. 1 pkt 3 ustawy o kierujących pojazdami. Jeżeli organ powołuje się na wcześniejszy polski zakaz, powinien wyjaśnić, czy chodzi o zwrot zatrzymanego prawa jazdy, przywrócenie cofniętych uprawnień czy odmowę wymiany zagranicznego dokumentu.

Od decyzji starosty przysługuje odwołanie do samorządowego kolegium odwoławczego. Wynika to z art. 127 § 1 i § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego. Termin na wniesienie odwołania wynosi 14 dni od doręczenia decyzji, co wynika z art. 129 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego. Odwołanie składa się za pośrednictwem organu, który wydał decyzję, zgodnie z art. 129 § 1 tego kodeksu.

Jeżeli samorządowe kolegium odwoławcze utrzyma decyzję w mocy, można wnieść skargę do wojewódzkiego sądu administracyjnego. Podstawowe terminy i tryb wynikają z art. 52, art. 53 § 1 i art. 54 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Skargę wnosi się co do zasady w terminie 30 dni od doręczenia decyzji organu drugiej instancji, za pośrednictwem tego organu.

Kiedy egzamin będzie najbezpieczniejszym rozwiązaniem?

Jeżeli polski zakaz trwał ponad rok i w ewidencji kierowców nadal widnieje obowiązek sprawdzenia kwalifikacji, zdanie egzaminu kontrolnego może być najprostszą drogą do uporządkowania sytuacji. Wtedy nie chodzi o egzamin dlatego, że prawo jazdy jest brytyjskie, lecz dlatego, że polskie przepisy wymagają sprawdzenia kwalifikacji po długim okresie pozbawienia dokumentu lub cofnięcia uprawnień.

Trzeba też pamiętać, że prowadzenie pojazdu bez skutecznie przywróconych uprawnień może rodzić odpowiedzialność karną. Jeżeli uprawnienia zostały cofnięte decyzją administracyjną, prowadzenie pojazdu mechanicznego mimo takiej decyzji może wypełniać znamiona art. 180a Kodeksu karnego, który przewiduje grzywnę, karę ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do 2 lat. Jeżeli nadal obowiązuje sądowy zakaz prowadzenia, zastosowanie może mieć surowszy art. 244 Kodeksu karnego.

FAQ

Czy po Brexicie brytyjskie prawo jazdy trzeba wymienić na polskie?

Jeżeli osoba mieszka w Polsce na stałe, wymiana może być konieczna lub praktycznie wskazana, zwłaszcza gdy dokument traci ważność albo kierowca chce mieć polski dokument. Podstawą wymiany jest art. 14 ust. 1 ustawy o kierujących pojazdami. Sytuacja zależy jednak od ważności dokumentu, miejsca zamieszkania i historii uprawnień.

Czy urząd może odmówić wymiany, jeśli wcześniej miałem w Polsce zakaz prowadzenia?

Tak, może odmówić albo zażądać egzaminu, jeżeli z akt wynika, że sprawa dotyczy zwrotu zatrzymanego prawa jazdy lub przywrócenia uprawnień po okresie przekraczającym rok. Wynika to z art. 49 ust. 1 pkt 3 lit. a i b ustawy o kierujących pojazdami. Organ powinien jednak wydać decyzję z uzasadnieniem.

Czy muszę zdawać pełny egzamin tylko dlatego, że prawo jazdy jest z UK?

Nie zawsze. Jeżeli brytyjski dokument jest ważny i nie ma przeszkód wynikających z polskiego zatrzymania lub cofnięcia uprawnień, sam fakt wydania dokumentu przez Wielką Brytanię nie oznacza automatycznie pełnego egzaminu praktycznego i teoretycznego. Egzamin może wynikać z art. 49 ustawy o kierujących pojazdami albo z art. 14 ust. 1 tej ustawy, jeżeli dokument nie spełnia warunków konwencyjnych.

Czy mogę jeździć w Polsce na brytyjskim prawie jazdy, jeśli polskie zostało kiedyś zatrzymane?

To ryzykowne bez sprawdzenia stanu ewidencji i decyzji administracyjnych. Jeżeli uprawnienia w Polsce są cofnięte albo nadal obowiązuje zakaz, prowadzenie pojazdu może skutkować odpowiedzialnością z art. 180a albo art. 244 Kodeksu karnego. Przed jazdą warto uzyskać pisemną informację lub decyzję właściwego organu.

Co zrobić, jeżeli urzędnik tylko ustnie mówi, że muszę zdawać egzamin?

Należy złożyć pisemny wniosek o wymianę i poczekać na formalne rozstrzygnięcie. Dopiero decyzję można zaskarżyć. Od decyzji starosty przysługuje odwołanie do samorządowego kolegium odwoławczego w terminie 14 dni na podstawie art. 127 § 1 i art. 129 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego.

Źródła

• Art. 4 ust. 2, art. 11 ust. 1 pkt 5, art. 14 ust. 1, art. 14 ust. 2a-2d, art. 49 ust. 1 pkt 3 lit. a i b, art. 99 ust. 1 pkt 2 i 3, art. 103 oraz art. 104 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami.
• Art. 180a, art. 244 oraz art. 178a ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny.
• Art. 127 § 1 i § 2 oraz art. 129 § 1 i § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego.
• Art. 52, art. 53 § 1 i art. 54 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
• Art. 11 dyrektywy 2006/126/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 20 grudnia 2006 r. w sprawie praw jazdy.
• Art. 41 Konwencji o ruchu drogowym sporządzonej w Wiedniu dnia 8 listopada 1968 r.
• Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 marca 2010 r., sygn. I OSK 753/09.
• Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 2 grudnia 2014 r., sygn. II SA/Op 510/14.