Zaprzestanie płacenia alimentów bez orzeczenia sądu

Czy rodzic może przestać płacić alimenty bez wyroku sądu?

Jeżeli alimenty zostały zasądzone prawomocnym wyrokiem albo wynikają z ugody zatwierdzonej przez sąd, rodzic nie powinien samodzielnie zaprzestawać płatności. Taki tytuł nadal obowiązuje, dopóki nie zostanie zmieniony albo uchylony w odpowiednim postępowaniu.

Podstawą obowiązku alimentacyjnego jest art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy, zgodnie z którym obowiązek alimentacyjny polega na dostarczaniu środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania. W przypadku dziecka najważniejszy jest art. 133 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego: rodzice są obowiązani do świadczeń alimentacyjnych względem dziecka, które nie jest jeszcze w stanie utrzymać się samodzielnie, chyba że dochody z majątku dziecka wystarczają na pokrycie kosztów jego utrzymania i wychowania.

Oznacza to, że prawo do alimentów nie kończy się automatycznie wraz z osiągnięciem pełnoletności ani z ukończeniem określonego wieku. W polskim prawie nie ma reguły, zgodnie z którą alimenty wygasają po 25. urodzinach. Decydują konkretne okoliczności: stan zdrowia, etap nauki, realne możliwości podjęcia pracy, wysokość własnych dochodów dziecka oraz usprawiedliwione potrzeby i możliwości zarobkowe rodzica.

Alimenty na dorosłe dziecko, które nadal studiuje

Pełnoletnie dziecko może nadal otrzymywać alimenty, jeżeli nie jest w stanie utrzymać się samodzielnie. Jeżeli kontynuuje studia w sposób realny, uzyskuje zaliczenia, zbliża się do zakończenia nauki i jednocześnie osiąga jedynie ograniczone dochody z pracy dorywczej, sąd często uznaje, że obowiązek alimentacyjny nadal istnieje. Każda sprawa wymaga jednak indywidualnej oceny.

Zakres alimentów ustala się według art. 135 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Przepis ten wiąże wysokość świadczenia z usprawiedliwionymi potrzebami uprawnionego oraz z zarobkowymi i majątkowymi możliwościami zobowiązanego. Nie chodzi więc wyłącznie o faktyczne zarobki rodzica, lecz także o to, ile przy zachowaniu należytej staranności może on zarobić.

W analizowanej sytuacji samo ukończenie 25 lat nie uzasadnia zaprzestania płacenia alimentów. Jeżeli uprawniona kończy studia magisterskie, dorabia na umowie-zleceniu, ale nadal nie jest w stanie samodzielnie ponosić kosztów utrzymania, matka powinna płacić alimenty wynikające z wyroku, chyba że sąd uchylił albo zmienił obowiązek alimentacyjny.

Kiedy rodzic może żądać uchylenia alimentów?

Rodzic może wystąpić do sądu z pozwem o uchylenie alimentów albo o ich obniżenie. Podstawą jest art. 138 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, zgodnie z którym w razie zmiany stosunków można żądać zmiany orzeczenia lub umowy dotyczącej obowiązku alimentacyjnego. Zmianą stosunków może być na przykład zakończenie nauki przez dziecko, podjęcie stałej pracy, uzyskanie dochodów pozwalających na samodzielne utrzymanie albo istotne pogorszenie sytuacji majątkowej rodzica.

W przypadku pełnoletniego dziecka znaczenie ma także art. 133 § 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Zgodnie z tym przepisem rodzice mogą uchylić się od świadczeń alimentacyjnych względem dziecka pełnoletniego, jeżeli świadczenia są połączone z nadmiernym dla nich uszczerbkiem albo jeżeli dziecko nie dokłada starań w celu uzyskania możności samodzielnego utrzymania się.

Przepis ten nie daje jednak rodzicowi prawa do jednostronnego wstrzymania płatności, jeżeli istnieje wykonalny wyrok alimentacyjny. Rodzic powinien wnieść pozew i wykazać przed sądem, że zaszły przesłanki do uchylenia lub zmiany alimentów. Do czasu rozstrzygnięcia sprawy zaległości mogą narastać.

Jak odzyskać zaległe alimenty?

Jeżeli matka przestała płacić mimo obowiązującego wyroku, warto najpierw wysłać pisemne wezwanie do zapłaty. W wezwaniu należy wskazać: kwotę zaległości, okresy, za które alimenty nie zostały zapłacone, numer rachunku bankowego oraz krótki termin zapłaty, na przykład 7 dni od doręczenia pisma. Wezwanie nie jest warunkiem wszczęcia egzekucji, ale bywa przydatne dowodowo i może skłonić dłużnika do zapłaty bez udziału komornika.

Jeżeli wezwanie nie przyniesie skutku, można złożyć wniosek egzekucyjny do komornika. Zgodnie z art. 776 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego podstawą egzekucji jest tytuł wykonawczy, czyli tytuł egzekucyjny zaopatrzony w klauzulę wykonalności, chyba że ustawa stanowi inaczej. W sprawach alimentacyjnych istotny jest art. 1082 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego, który przewiduje nadanie klauzuli wykonalności z urzędu tytułowi egzekucyjnemu zasądzającemu alimenty.

Do wniosku do komornika należy dołączyć odpis wyroku lub ugody z klauzulą wykonalności. Jeżeli uprawniony nie ma takiego dokumentu, powinien zwrócić się do sądu, który wydał orzeczenie, o wydanie odpisu tytułu wykonawczego. We wniosku egzekucyjnym należy wskazać alimenty zaległe oraz alimenty bieżące, aby komornik prowadził egzekucję także kolejnych rat.

Wniosek egzekucyjny powinien spełniać wymagania art. 797 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego. W praktyce oznacza to wskazanie świadczenia, którego egzekucji się żąda, danych stron, tytułu wykonawczego oraz znanych informacji o dłużniku, takich jak pracodawca, rachunek bankowy, adres zamieszkania czy źródła dochodu.

Czy alimenty można uchylić z datą wsteczną?

W sprawach alimentacyjnych możliwe jest żądanie uchylenia albo zmiany obowiązku za okres wcześniejszy, jeżeli przemawia za tym stan faktyczny i zostanie on udowodniony. Podstawą nadal pozostaje art. 138 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, czyli zmiana stosunków. Sąd ocenia, od kiedy dziecko mogło samodzielnie się utrzymywać albo od kiedy spełnione były inne przesłanki uchylenia alimentów.

Dla uprawnionego oznacza to, że nie każda zaległość jest całkowicie bezsporna w razie późniejszego procesu o uchylenie alimentów. Jeżeli jednak nie ma jeszcze wyroku uchylającego obowiązek, uprawniony może dochodzić płatności na podstawie dotychczasowego tytułu.

Przedawnienie zaległych alimentów i odpowiedzialność za niepłacenie

Roszczenia o świadczenia alimentacyjne przedawniają się z upływem 3 lat na podstawie art. 137 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. W praktyce warto nie zwlekać z egzekucją, bo każda miesięczna rata alimentów ma własny termin wymagalności i własny bieg przedawnienia.

Uporczywe lub znaczne zaleganie z alimentami może mieć także konsekwencje karne. Art. 209 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny penalizuje uchylanie się od wykonania obowiązku alimentacyjnego określonego co do wysokości orzeczeniem, ugodą lub inną umową, jeżeli łączna wysokość zaległości stanowi równowartość co najmniej 3 świadczeń okresowych albo opóźnienie świadczenia innego niż okresowe wynosi co najmniej 3 miesiące. Surowsza odpowiedzialność może powstać, gdy niepłacenie naraża osobę uprawnioną na niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, co wynika z art. 209 § 1a Kodeksu karnego.

Zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa nie zastępuje egzekucji komorniczej. Jeżeli celem jest odzyskanie pieniędzy, podstawowym krokiem pozostaje złożenie wniosku do komornika.

Co zrobić krok po kroku, gdy alimenty przestały wpływać?

1. Sprawdź dokumenty. Ustal, czy alimenty wynikają z wyroku, ugody sądowej albo innego tytułu i czy masz odpis z klauzulą wykonalności.
2. Policz zaległość. Zestaw miesiące, w których alimenty nie wpłynęły, oraz należne kwoty i terminy płatności.
3. Wyślij wezwanie do zapłaty. To często przyspiesza sprawę i porządkuje dowody.
4. Złóż wniosek do komornika. Wskaż zaległe alimenty, alimenty bieżące oraz znane informacje o majątku i dochodach dłużnika.
5. Reaguj na pozew rodzica. Jeżeli rodzic wniesie sprawę o uchylenie alimentów, trzeba przedstawić dowody nauki, kosztów utrzymania, dochodów i braku samodzielności finansowej.

FAQ

Źródła

• Art. 128, art. 133 § 1, art. 133 § 3, art. 135 § 1, art. 137 § 1 oraz art. 138 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy.
• Art. 776, art. 797 § 1 oraz art. 1082 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego.
• Art. 209 § 1 i art. 209 § 1a ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny.