Uchylenie alimentów na wniosek dorosłego dziecka

Czy dorosłe dziecko może zrezygnować z alimentów od ojca?

Tak, dorosłe dziecko może w praktyce zrezygnować z pobierania alimentów, ale trzeba odróżnić dwie sytuacje: faktyczne niepobieranie świadczeń oraz formalne uchylenie obowiązku alimentacyjnego. Jeżeli ojciec płaci dobrowolnie, bez wyroku, strony mogą po prostu uzgodnić, że dalsze płatności nie będą dokonywane. Jeżeli jednak alimenty zostały zasądzone przez sąd albo wynikają z ugody zatwierdzonej przez sąd, sam list, e-mail, SMS czy ustna deklaracja dziecka nie usuwa takiego tytułu.

W opisanej sytuacji, gdy pełnoletnie dziecko ma 22 lata, kończy studia, mieszka za granicą i od kilku lat faktycznie utrzymuje się samo, istnieją mocne argumenty za zakończeniem obowiązku alimentacyjnego. Zgodnie z art. 133 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego rodzice mają obowiązek alimentować dziecko, które nie jest jeszcze w stanie utrzymać się samodzielnie. Jeżeli ta przesłanka odpadła, dalsze alimenty mogą być nieuzasadnione.

Kiedy alimenty na pełnoletnie dziecko mogą zostać uchylone?

Obowiązek alimentacyjny wobec dziecka nie kończy się automatycznie w dniu ukończenia 18 lat. Nie kończy się też automatycznie po maturze, po obronie pracy licencjackiej ani po zakończeniu konkretnego roku studiów. Kluczowe jest to, czy dziecko może już samodzielnie pokrywać swoje usprawiedliwione koszty utrzymania.

Uchylenie alimentów jest szczególnie realne, gdy dorosłe dziecko pracuje, osiąga regularne dochody, utrzymuje się z własnej pracy, nie kontynuuje nauki w sposób rzeczywisty albo posiada majątek wystarczający na swoje utrzymanie. Rodzic może też powoływać się na art. 133 § 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, zgodnie z którym rodzice mogą uchylić się od alimentów wobec dziecka pełnoletniego, jeżeli świadczenia są połączone z nadmiernym dla nich uszczerbkiem albo dziecko nie dokłada starań w celu samodzielnego utrzymania się.

Nie oznacza to jednak, że każda praca pełnoletniego dziecka automatycznie kończy alimenty. Dorywcze zatrudnienie, praca wakacyjna, niskie dochody przy rzeczywistej nauce albo choroba mogą nie wystarczyć do uchylenia obowiązku. Sąd bada konkretny stan faktyczny: dochody dziecka, koszty życia, etap nauki, zdrowie, możliwości zarobkowe rodzica oraz datę, od której nastąpiła istotna zmiana stosunków.

Jak formalnie zakończyć alimenty, gdy dziecko już ich nie potrzebuje?

Najczystszym rozwiązaniem jest pozew o uchylenie obowiązku alimentacyjnego na podstawie art. 138 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Przepis ten pozwala żądać zmiany orzeczenia albo umowy dotyczącej alimentów w razie zmiany stosunków. W typowej sprawie powodem jest rodzic zobowiązany do płacenia alimentów, a pozwanym pełnoletnie dziecko. Jeżeli dziecko rzeczywiście chce zakończenia alimentów, może uznać powództwo, złożyć odpowiedź na pozew potwierdzającą samodzielność finansową albo zawrzeć ugodę przed sądem.

Przy zgodzie obu stron można również skorzystać z ugody sądowej albo ugody mediacyjnej zatwierdzonej przez sąd. Taka droga jest zwykle bezpieczniejsza niż prywatne porozumienie, ponieważ porządkuje tytuł, z którego wcześniej wynikały alimenty. Sama umowa prywatna albo notarialne oświadczenie może mieć znaczenie dowodowe, ale gdy istnieje wcześniejszy wyrok, nie zawsze wystarczy do definitywnego zamknięcia sprawy.

Jeżeli alimenty są egzekwowane przez komornika, pełnoletnie dziecko jako wierzyciel może złożyć wniosek o umorzenie egzekucji. Trzeba jednak pamiętać, że umorzenie egzekucji zatrzymuje działania komornika, ale nie zawsze usuwa sam wyrok albo ugodę sądową z obrotu. Dlatego przy trwałym zakończeniu alimentów warto doprowadzić także do formalnej zmiany albo uchylenia wcześniejszego tytułu.

Od kiedy można uchylić alimenty?

W pozwie warto wskazać datę, od której obowiązek alimentacyjny ma zostać uchylony. Może to być na przykład dzień podjęcia stałej pracy przez dziecko, dzień zakończenia nauki, dzień wyjazdu i uzyskania samodzielnego źródła utrzymania albo dzień wniesienia pozwu. Sąd nie jest automatycznie związany wskazaną datą, ale może ją uwzględnić, jeżeli dowody pokazują, że właśnie wtedy doszło do istotnej zmiany stosunków.

W sprawie o alimenty 300 zł miesięcznie wartość przedmiotu sporu oblicza się co do zasady jako sumę świadczeń za rok, czyli 3600 zł. Przy takiej wartości opłata od pozwu według aktualnych zasad z ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych wynosi 200 zł. Jeżeli wartość sporu jest inna, opłatę trzeba obliczyć według właściwego progu albo stawki procentowej.

Czy alimenty płacone przez ojca mogą pomóc mu w przyszłym pozwie przeciwko dziecku?

Sam fakt, że ojciec płacił alimenty na podstawie dawnego wyroku, nie oznacza automatycznie, że w przyszłości wygra sprawę o alimenty od dorosłego dziecka. Obowiązek alimentacyjny dzieci względem rodziców wynika z ogólnych zasad prawa rodzinnego i zależy przede wszystkim od tego, czy rodzic znajdzie się w niedostatku oraz czy dziecko ma możliwości zarobkowe i majątkowe, aby mu pomagać.

W ewentualnej przyszłej sprawie znaczenie mogą mieć także zasady współżycia społecznego. Jeżeli relacje rodzinne były bardzo złe, rodzic rażąco zaniedbywał dziecko, nie uczestniczył w wychowaniu albo jego żądanie byłoby niesprawiedliwe, dziecko może bronić się m.in. na podstawie art. 144¹ Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Każda taka sprawa wymaga jednak oceny konkretnych faktów, a nie samego zestawienia: ojciec kiedyś płacił alimenty, więc dziecko musi płacić jemu.

Warto też odróżnić rezygnację z alimentów od próby zerwania więzi prawnej z rodzicem. W polskim prawie nie ma prostego oświadczenia, które usuwałoby pokrewieństwo albo automatycznie znosiło wszystkie skutki rodzinne. Podobnie w sprawach rodzicielskich często pojawia się mylne hasło brak instytucji zrzeczenia, które dobrze pokazuje, że prawo rodzinne nie działa wyłącznie przez prywatne deklaracje.

Jakie dokumenty i dowody przygotować?

Jeżeli sprawa ma trafić do sądu, warto przygotować dowody pokazujące samodzielność pełnoletniego dziecka. Mogą to być umowa o pracę, umowy cywilnoprawne, zaświadczenie o zarobkach, potwierdzenia przelewów wynagrodzenia, dokumenty dotyczące prowadzenia działalności, potwierdzenia zamieszkania za granicą, decyzje podatkowe, informacje o zakończeniu studiów albo o faktycznym charakterze nauki.

Po stronie rodzica istotne mogą być dokumenty pokazujące jego sytuację finansową: dochody, koszty leczenia, kredyty, koszty utrzymania, stan zdrowia, inne obowiązki alimentacyjne. Sąd porównuje bowiem usprawiedliwione potrzeby uprawnionego z możliwościami zarobkowymi i majątkowymi zobowiązanego.

Jeżeli dziecko zawarło małżeństwo albo założyło własne gospodarstwo domowe, również może to mieć znaczenie dla oceny, czy nadal powinno otrzymywać alimenty od rodzica. Pokrewną sytuację omawia sprawa o uchylenie obowiązku alimentacyjnego wobec córki, która wyszła za mąż.

Co z zaległymi alimentami?

Uchylenie alimentów na przyszłość nie zawsze automatycznie rozwiązuje problem zaległości. Jeżeli powstały zaległe raty alimentacyjne, trzeba osobno ustalić, czy są one nadal dochodzone, czy objęte egzekucją oraz czy strony chcą je rozliczyć. Roszczenia o świadczenia alimentacyjne przedawniają się co do zasady z upływem 3 lat, ale w praktyce znaczenie mogą mieć czynności przed sądem lub komornikiem.

Jeżeli dorosłe dziecko nie chce dochodzić zaległości, warto zadbać o jednoznaczne pisemne stanowisko, a przy egzekucji także o odpowiedni wniosek do komornika. Przy większych zaległościach lub sporze co do daty ustania obowiązku alimentacyjnego bezpieczniejsze będzie porozumienie zawarte w ramach postępowania sądowego albo mediacji.

FAQ

Czy dziecko może samo złożyć wniosek o uchylenie alimentów?

Potocznie mówi się o wniosku dziecka, ale jeżeli alimenty wynikają z wyroku, typową drogą jest pozew o uchylenie obowiązku alimentacyjnego składany przez rodzica zobowiązanego do płacenia. Dorosłe dziecko może jednak aktywnie współdziałać: uznać powództwo, zawrzeć ugodę, potwierdzić swoją samodzielność albo zrezygnować z egzekucji komorniczej.

Czy wystarczy napisać ojcu, że nie chcę alimentów?

Takie oświadczenie może być pomocnym dowodem, ale zwykle nie usuwa wcześniejszego wyroku ani ugody sądowej. Jeżeli ojciec chce mieć pewność, że nie będzie musiał dalej płacić, powinien doprowadzić do formalnej zmiany albo uchylenia tytułu alimentacyjnego.

Czy ojciec może przestać płacić, gdy dziecko zaczęło pracować?

Jeżeli istnieje wyrok alimentacyjny, ojciec nie powinien samowolnie przestawać płacić bez uporządkowania sprawy, bo może narazić się na zaległości i egzekucję. Podjęcie pracy przez dziecko jest natomiast ważnym argumentem w pozwie o uchylenie alimentów.

Czy alimenty kończą się po ukończeniu studiów?

Nie zawsze automatycznie, ale ukończenie studiów często jest istotną okolicznością. Jeżeli po studiach dziecko może podjąć pracę i realnie utrzymać się samodzielnie, istnieją podstawy do uchylenia obowiązku alimentacyjnego.

Czy można uchylić alimenty z datą wsteczną?

Można wnosić o oznaczenie wcześniejszej daty ustania obowiązku, np. od dnia podjęcia stałej pracy przez dziecko. Trzeba jednak przedstawić dowody, że już wtedy dziecko było w stanie samodzielnie się utrzymać. Ostatecznie datę ustala sąd.

Czy płacenie alimentów przez ojca daje mu prawo do alimentów od dziecka w przyszłości?

Nie daje takiego prawa automatycznie. Ojciec musiałby wykazać własny niedostatek oraz możliwości zarobkowe i majątkowe dziecka. Dziecko może też podnosić zarzuty związane z zasadami współżycia społecznego, jeżeli żądanie rodzica byłoby rażąco niesprawiedliwe.

Czy prywatna ugoda z ojcem wystarczy?

Prywatna ugoda może być przydatna, ale przy wcześniejszym wyroku alimentacyjnym najbezpieczniejsza jest ugoda sądowa, ugoda mediacyjna zatwierdzona przez sąd albo wyrok uchylający obowiązek alimentacyjny. Wtedy strony ograniczają ryzyko sporu o skuteczność porozumienia.

Źródła

• Kodeks rodzinny i opiekuńczy, w szczególności art. 128, art. 133, art. 135, art. 137, art. 138 oraz art. 144¹: tekst aktu w serwisie ELI/Dziennik Ustaw.
• Ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, w szczególności art. 13 i art. 102: tekst aktu w serwisie ELI/Dziennik Ustaw.
• Kodeks postępowania cywilnego, w zakresie ogólnych wymogów pozwu, właściwości sądu, ugody sądowej i mediacji.