Zatrzymanie na 48 godzin za posiadanie konopi indyjskich

Kiedy policja może zatrzymać osobę na 48 godzin?

W opisanej sytuacji kluczowe jest odróżnienie zatrzymania od tymczasowego aresztowania. Zatrzymanie przez policję jest krótkotrwałym środkiem przymusu. Nie oznacza jeszcze, że sąd zastosował areszt ani że osobie przedstawiono zarzut. Tymczasowe aresztowanie może zastosować wyłącznie sąd, natomiast policyjne zatrzymanie jest ograniczone przede wszystkim terminami z art. 248 Kodeksu postępowania karnego.

Zgodnie z art. 244 § 1 K.p.k. policja ma prawo zatrzymać osobę podejrzaną, jeżeli istnieje uzasadnione przypuszczenie, że popełniła ona przestępstwo, a jednocześnie zachodzi obawa ucieczki, ukrycia się, zatarcia śladów przestępstwa albo nie można ustalić jej tożsamości. Oznacza to, że nie wystarcza luźne podejrzenie albo sama obecność w miejscu interwencji. Muszą istnieć konkretne okoliczności wskazujące, dlaczego właśnie ta osoba mogła popełnić czyn oraz dlaczego konieczne było jej zatrzymanie.

Jeżeli chodzi o zasady zatrzymania na 48 godzin, termin 48 godzin liczy się od faktycznego zatrzymania przez uprawniony organ. Jeżeli w tym czasie zatrzymany nie zostanie przekazany do dyspozycji sądu wraz z wnioskiem o tymczasowe aresztowanie, powinien zostać zwolniony. Jeżeli zostanie przekazany sądowi, sąd ma dodatkowe 24 godziny na doręczenie postanowienia o tymczasowym aresztowaniu.

Konopie w samochodzie a podejrzenie posiadania narkotyków

Posiadanie środków odurzających lub substancji psychotropowych jest przestępstwem z art. 62 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii. Co do zasady grozi za nie kara pozbawienia wolności do 3 lat, w wypadku mniejszej wagi grzywna, ograniczenie wolności albo pozbawienie wolności do roku, a przy znacznej ilości surowsza odpowiedzialność. Jednocześnie art. 62a tej ustawy pozwala umorzyć postępowanie, także przed formalnym wszczęciem dochodzenia lub śledztwa, jeżeli chodzi o ilość nieznaczną, przeznaczoną na własny użytek sprawcy, a kara byłaby niecelowa ze względu na okoliczności czynu i jego społeczną szkodliwość.

Jeżeli obrona w sprawie narkotykowej dotyczy sytuacji, w której konopie indyjskie znaleziono w samochodzie, policja zwykle bada, kto miał faktyczne władztwo nad pojazdem, kto nim przyjechał, gdzie dokładnie znajdował się susz, czy były odciski palców, ślady biologiczne, wiadomości w telefonie albo inne dowody łączące konkretną osobę z narkotykami.

Jeżeli narkotyki znaleziono w pojeździe należącym do rodzica, ale użytkowanym przez syna, policja może uznać, że istnieje podstawa do czynności wobec syna. Nie oznacza to jednak automatycznie, że zatrzymanie na 48 godzin było zasadne. Sąd, rozpoznając zażalenie, powinien ocenić, czy w chwili zatrzymania istniały realne, sprawdzalne przesłanki podejrzenia i czy zatrzymanie było konieczne, a nie tylko wygodne dla organów ścigania.

Czy przyznanie się innych osób wyklucza zatrzymanie?

Samo przyznanie się dwóch osób do posiadania narkotyków nie zawsze zamyka sprawę. Organ ścigania może weryfikować, czy przyznanie się jest wiarygodne, zwłaszcza gdy narkotyki znaleziono w samochodzie powiązanym z inną osobą albo gdy zachodzi podejrzenie, że ktoś bierze winę na siebie. Przyznanie się nie jest jedynym dowodem i powinno być oceniane razem z pozostałymi okolicznościami.

Z drugiej strony, jeżeli przy synu niczego nie znaleziono, nie przyznał się, nie wykazano jego związku z ujawnioną substancją, a jedyną podstawą była obecność w grupie, zatrzymanie może być kwestionowane jako bezzasadne. W sprawach o zarzut posiadania obrona często koncentruje się właśnie na wykazaniu braku faktycznego władztwa nad narkotykiem.

W praktyce o wyniku oceny decyduje materiał z chwili zatrzymania: notatki funkcjonariuszy, protokoły, miejsce ujawnienia substancji, zachowanie osób, ustalenia co do korzystania z samochodu oraz treść pouczeń i oświadczeń zatrzymanego.

Protokół zatrzymania i prawa zatrzymanego

Brak odpisu protokołu zatrzymania jest poważną nieprawidłowością. Zatrzymanego należy natychmiast poinformować o przyczynach zatrzymania i o przysługujących prawach, wysłuchać go oraz sporządzić protokół. W protokole powinny znaleźć się m.in. dane osoby zatrzymanej, dane funkcjonariusza, dzień, godzina, miejsce i przyczyna zatrzymania, wskazanie przestępstwa, o które osobę się podejrzewa, oświadczenia zatrzymanego oraz informacja o pouczeniu go o prawach. Odpis protokołu doręcza się zatrzymanemu.

Zatrzymany ma także prawo żądać kontaktu z adwokatem lub radcą prawnym uprawnionym do obrony w sprawach karnych oraz bezpośredniej rozmowy z obrońcą. Na żądanie zatrzymanego należy również zawiadomić wskazaną osobę najbliższą lub inną osobę o zatrzymaniu. Warto ustalić, czy syn podpisał protokół, czy otrzymał pouczenie i czy zgłaszał żądanie kontaktu z obrońcą lub rodziną.

Przeszukanie pokoju po zatrzymaniu

Przeszukanie mieszkania, pokoju albo innych pomieszczeń jest dopuszczalne w celu znalezienia rzeczy mogących stanowić dowód w sprawie lub podlegających zajęciu, ale tylko wtedy, gdy istnieją uzasadnione podstawy do przypuszczenia, że takie rzeczy tam się znajdują. Co do zasady przeszukania dokonuje prokurator albo policja na polecenie sądu lub prokuratora. W wypadkach niecierpiących zwłoki czynność może być przeprowadzona bez wcześniejszego postanowienia, ale powinna zostać następnie zatwierdzona w odpowiednim trybie.

Jeżeli w pokoju syna niczego nie znaleziono, nie oznacza to automatycznie, że przeszukanie było bezprawne. Legalność ocenia się według informacji znanych policji w chwili zarządzenia czynności, a nie wyłącznie według jej wyniku. Jeżeli jednak nie było żadnych konkretnych danych wskazujących, że w pokoju mogą znajdować się narkotyki, akcesoria, telefon z dowodami lub inne przedmioty istotne dla sprawy, zasadność przeszukania również może być kwestionowana.

Co można zrobić po zatrzymaniu?

Podstawowym środkiem jest zażalenie na zatrzymanie. W zażaleniu można żądać zbadania legalności, zasadności oraz prawidłowości wykonania zatrzymania. Legalność dotyczy zgodności z przepisami, zasadność tego, czy były realne powody zatrzymania, a prawidłowość wykonania m.in. pouczeń, protokołu, warunków zatrzymania i umożliwienia kontaktu z obrońcą.

Jeżeli sąd stwierdzi bezzasadność, nielegalność zatrzymania albo poważne nieprawidłowości w jego wykonaniu, zawiadamia o tym prokuratora i organ przełożony nad organem, który dokonał zatrzymania. Taki wynik może mieć znaczenie przy dalszej obronie, ewentualnej skardze oraz przy dochodzeniu roszczeń za niewątpliwie niesłuszne zatrzymanie, jeżeli spełnione są przesłanki z Kodeksu postępowania karnego.

Czy w opisanej sprawie były podstawy do zatrzymania?

Na podstawie samego opisu nie można przesądzić tego bez wglądu w protokół zatrzymania, notatki urzędowe i dokumentację przeszukania. Można jednak wskazać praktyczny kierunek oceny. Jeżeli policja miała konkretne dane, że syn korzystał z samochodu, miał dostęp do miejsca, w którym ujawniono konopie, a wypuszczenie wszystkich osób mogło doprowadzić do uzgodnienia wersji lub zatarcia śladów, zatrzymanie mogło zostać uznane za uzasadnione.

Jeżeli natomiast jedyną okolicznością było to, że syn przebywał w czteroosobowej grupie, przy nim niczego nie znaleziono, dwie inne osoby przyznały się do posiadania, a policja nie wskazała żadnych konkretnych powodów obawy matactwa lub zatarcia śladów, zażalenie na zatrzymanie może mieć realne podstawy. Szczególnie istotny jest brak doręczenia odpisu protokołu zatrzymania, bo zatrzymany powinien taki odpis otrzymać.

FAQ

Czy policja może zatrzymać wszystkich, gdy nikt nie przyznaje się do narkotyków?

Nie automatycznie. Policja może wykonywać czynności wobec kilku osób, ale zatrzymanie każdej z nich musi mieć własne podstawy: uzasadnione przypuszczenie popełnienia przestępstwa oraz dodatkową przesłankę, np. obawę zatarcia śladów.

Czy 48 godzin oznacza, że policja zawsze może trzymać zatrzymanego przez pełne dwie doby?

Nie. Zatrzymanego trzeba zwolnić natychmiast, gdy ustanie przyczyna zatrzymania. Limit 48 godzin jest maksymalny, a nie standardowy czas zatrzymania.

Co zrobić, jeśli zatrzymany nie dostał protokołu?

Należy zażądać odpisu dokumentu i rozważyć zażalenie na zatrzymanie. Brak doręczenia odpisu protokołu może świadczyć o nieprawidłowości wykonania zatrzymania.

Czy przy małej ilości marihuany sprawa zawsze jest umarzana?

Nie zawsze. Art. 62a ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii daje możliwość umorzenia przy ilości nieznacznej na własny użytek, ale organ ocenia także okoliczności czynu i stopień społecznej szkodliwości.

Czy rodzic może odebrać dokumenty z akt sprawy dorosłego dziecka?

Co do zasady nie, jeżeli dziecko jest pełnoletnie i rodzic nie ma umocowania jako obrońca lub pełnomocnik. Dokumenty powinien uzyskać sam zatrzymany albo jego obrońca.

Źródła

• Kodeks postępowania karnego, w szczególności art. 219-224 oraz art. 244-248: tekst jednolity w Dzienniku Ustaw.
• Ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii, w szczególności art. 62 i art. 62a: akt w systemie ELI.