Były mąż alkoholik a podział majątku i wspólny dom

Co zrobić, gdy po rozwodzie były mąż nie chce opuścić wspólnego domu?

Po rozwodzie małżeńska wspólność majątkowa już nie istnieje, ale majątek zgromadzony w czasie małżeństwa nadal wymaga rozliczenia. Jeżeli dom został wybudowany lub kupiony w czasie trwania wspólności ustawowej, zazwyczaj wchodzi do majątku wspólnego i powinien zostać objęty postępowaniem o podział majątku.

W opisanej sytuacji nie warto czekać, aż były mąż zadłuży się, doprowadzi nieruchomość do ruiny albo wymusi niekorzystną sprzedaż. Najważniejszym krokiem jest złożenie wniosku o podział majątku wspólnego po ustaniu wspólności majątkowej. We wniosku można zaproponować, aby dom został przyznany Pani, a były mąż otrzymał spłatę odpowiadającą wartości jego udziału, ewentualnie pomniejszoną o rozliczenia i roszczenie o nierówne udziały, jeżeli są do tego podstawy.

Jeżeli w domu dochodzi do awantur, gróźb, agresji lub przemocy psychicznej, ekonomicznej albo fizycznej, sprawa majątkowa nie wyklucza natychmiastowego szukania ochrony. W nagłych sytuacjach należy wzywać Policję, uruchomić procedurę Niebieskiej Karty i rozważyć wniosek o zobowiązanie osoby stosującej przemoc do opuszczenia mieszkania.

Wniosek o podział majątku wspólnego po rozwodzie

Wniosek o podział majątku wspólnego składa się co do zasady do sądu rejonowego właściwego według miejsca położenia majątku. Jeżeli głównym składnikiem majątku jest dom, będzie to sąd rejonowy miejsca położenia nieruchomości. We wniosku trzeba wskazać składniki majątku, ich szacunkową wartość, sposób proponowanego podziału oraz żądane rozliczenia.

W praktyce przy domu najczęściej wchodzą w grę trzy warianty: przyznanie domu jednej osobie ze spłatą drugiej, fizyczny podział nieruchomości, jeżeli jest realny i zgodny z przepisami, albo sprzedaż domu i podział uzyskanej kwoty. Jeżeli strony są silnie skonfliktowane, a wspólne zamieszkiwanie jest niemożliwe, sąd powinien ocenić, czy fizyczny podział albo dalsze współposiadanie nieruchomości nie doprowadzą do kolejnych sporów.

Od wniosku o podział majątku wspólnego po ustaniu małżeńskiej wspólności majątkowej pobiera się opłatę stałą 1000 zł. Jeżeli wniosek zawiera zgodny projekt podziału, opłata wynosi 300 zł. Trzeba jednak liczyć się także z możliwymi kosztami opinii biegłego rzeczoznawcy, jeżeli strony nie zgadzają się co do wartości domu.

Czy sąd może przyznać dom jednej stronie ze spłatą?

Tak. Jeżeli dom nie nadaje się do sensownego podziału fizycznego albo taki podział byłby sprzeczny z przeznaczeniem nieruchomości, sąd może przyznać dom jednemu z byłych małżonków z obowiązkiem spłaty drugiego. Podstawą są odpowiednio stosowane przepisy o dziale spadku oraz przepisy o zniesieniu współwłasności, w tym art. 211 i 212 Kodeksu cywilnego.

Osoba, która chce przejąć dom, powinna wykazać, że jest w stanie spłacić drugą stronę. Nie zawsze musi to oznaczać jednorazową spłatę. Sąd może oznaczyć termin i sposób zapłaty, a w uzasadnionych przypadkach rozłożyć spłatę na raty, jednak termin ich uiszczenia nie może łącznie przekraczać 10 lat.

Wartość domu zwykle ustala się według stanu z chwili ustania wspólności majątkowej i według cen aktualnych na dzień podziału. Jeżeli strony spierają się o cenę nieruchomości, potrzebna może być sądowa wycena dokonana przez biegłego.

Nierówne udziały w majątku wspólnym

Zasadą jest, że udziały małżonków w majątku wspólnym są równe. Wynika to z art. 43 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Od tej zasady można odejść tylko wtedy, gdy łącznie wystąpią dwie przesłanki: ważne powody oraz różny stopień przyczynienia się małżonków do powstania majątku wspólnego.

Ważne powody to nie zwykły konflikt po rozwodzie ani sam fakt orzeczenia winy w wyroku rozwodowym. Trzeba wykazać, że przyznanie byłemu małżonkowi równego udziału byłoby sprzeczne z zasadami współżycia społecznego, bo na przykład uporczywie nie pracował mimo możliwości, trwonił dochody na alkohol, zadłużał rodzinę, nie uczestniczył w utrzymaniu domu albo rażąco zaniedbywał obowiązki rodzinne.

Przy ocenie przyczynienia się do powstania majątku sąd bierze pod uwagę nie tylko pieniądze zarobione przez każdego z małżonków, ale także osobistą pracę przy wychowaniu dzieci i we wspólnym gospodarstwie domowym. Dlatego osoba opiekująca się dziećmi i domem nie jest z góry w gorszej sytuacji tylko dlatego, że mniej zarabiała.

Jeżeli były mąż wyprowadzał pieniądze, sprzedawał składniki majątku, zaciągał długi bez związku z potrzebami rodziny albo celowo niszczył majątek, należy zebrać dowody na uszczuplanie majątku. Takie zachowania mogą uzasadniać nie tylko żądanie nierównych udziałów, ale także konkretne rozliczenia w sprawie o podział.

Jakie dowody warto zebrać?

W sprawie o podział majątku znaczenie mają dokumenty i dowody pokazujące zarówno wartość domu, jak i zachowanie byłego małżonka. Warto przygotować odpis księgi wieczystej, dokumenty kredytowe, faktury za budowę i remonty, potwierdzenia przelewów, zdjęcia zniszczeń, rachunki za naprawy, korespondencję, zaświadczenia o interwencjach Policji, dokumentację Niebieskiej Karty oraz zeznania świadków.

Jeżeli były mąż po rozwodzie nie płaci za utrzymanie domu, nie spłaca kredytu, niszczy nieruchomość albo uniemożliwia normalne korzystanie z domu, te okoliczności również trzeba opisać. Część roszczeń rozlicza się właśnie w postępowaniu o podział majątku, dlatego nie warto ograniczać wniosku wyłącznie do żądania przyznania domu.

Czy można zmusić byłego męża do opuszczenia domu?

Sam podział majątku nie zawsze daje natychmiastowy efekt w postaci wyprowadzki byłego małżonka. Jeżeli sąd przyzna dom jednej osobie, a postanowienie stanie się prawomocne, można egzekwować obowiązek wydania nieruchomości. Jednak do tego czasu były małżonek może nadal twierdzić, że ma prawo korzystać z domu, jeżeli jest współuprawniony do majątku.

Inaczej wygląda sytuacja, gdy zachowanie byłego męża stanowi przemoc domową lub stwarza zagrożenie. Osoba doznająca przemocy może żądać przed sądem zobowiązania osoby stosującej przemoc do opuszczenia wspólnie zajmowanego mieszkania i jego bezpośredniego otoczenia. Możliwe są także zakazy zbliżania się, kontaktowania lub wstępu do określonych miejsc. Policja i Żandarmeria Wojskowa mogą w określonych przypadkach wydać natychmiastowy nakaz lub zakaz obowiązujący co do zasady 14 dni.

Jeżeli w domu dochodzi do awantur, gróźb, poniżania, wypędzania z domu, niszczenia rzeczy albo sytuacji, w których trzeba uciekać z dziećmi, nie należy traktować sprawy wyłącznie jako sporu majątkowego. Ochrona bezpieczeństwa domowników powinna być równoległa do podziału majątku.

Sprzedaż domu przez sąd jako rozwiązanie ostateczne

Jeżeli żaden z byłych małżonków nie może albo nie chce przejąć domu ze spłatą, sąd może zarządzić sprzedaż nieruchomości. W praktyce jest to często najmniej korzystny wariant, zwłaszcza gdy dochodzi do sprzedaży w trybie egzekucyjnym. Cena uzyskana w takim trybie może być niższa niż przy spokojnej sprzedaży rynkowej.

Dlatego w sprawie, w której dom jest jedynym realnym zabezpieczeniem mieszkaniowym dla dzieci, warto konsekwentnie wnosić o przyznanie nieruchomości tej osobie, która faktycznie chce i może ją utrzymać, spłacić drugą stronę oraz zapewnić stabilne warunki rodzinie.

FAQ

Źródła

• Kodeks rodzinny i opiekuńczy, w szczególności art. 43, 45 i 46: tekst jednolity w Dzienniku Ustaw.
• Kodeks cywilny, w szczególności art. 210-212: tekst jednolity w Dzienniku Ustaw.
• Kodeks postępowania cywilnego, w szczególności art. 566-567, 618, 624 i 999: tekst jednolity w Dzienniku Ustaw.
• Ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, w szczególności art. 38: tekst jednolity w Dzienniku Ustaw.
• Ustawa o przeciwdziałaniu przemocy domowej, w szczególności art. 11a i 11aa: tekst jednolity w Dzienniku Ustaw.
• Ustawa o Policji, w szczególności przepisy o natychmiastowym nakazie opuszczenia mieszkania i zakazach ochronnych: tekst jednolity w Dzienniku Ustaw.
• Ministerstwo Sprawiedliwości, informacja o natychmiastowej ochronie przed przemocą: gov.pl.