Mieszkanie wykupione za darowiznę w małżeństwie a podział po rozwodzie

Co do zasady: mieszkanie weszło do majątku wspólnego

Jeżeli w chwili wykupu mieszkania między małżonkami istniała ustawowa wspólność majątkowa, podstawowa reguła wynika z art. 31 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Przepis ten stanowi, że do majątku wspólnego należą przedmioty majątkowe nabyte w czasie trwania wspólności przez oboje małżonków albo przez jednego z nich.

W opisanym stanie faktycznym lokal został wykupiony w trakcie małżeństwa, więc co do zasady stał się składnikiem majątku wspólnego. Dotyczy to również sytuacji, gdy wcześniej lokal był wynajmowany jako mieszkanie komunalne służące rodzinie.

Znaczenie ma tu również art. 680¹ § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny, zgodnie z którym małżonkowie są najemcami lokalu bez względu na ustrój majątkowy, jeżeli najem został nawiązany w czasie małżeństwa dla zaspokojenia potrzeb mieszkaniowych rodziny. To często wzmacnia późniejszy wniosek, że wykup takiego lokalu nastąpił do wspólnej sfery majątkowej.

Darowizna dla córki to jej majątek osobisty

To jednak nie oznacza, że były małżonek automatycznie ma prawo do połowy wartości mieszkania bez żadnych rozliczeń.

Zgodnie z art. 33 pkt 2 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy do majątku osobistego każdego z małżonków należą przedmioty majątkowe nabyte przez dziedziczenie, zapis lub darowiznę, chyba że darczyńca inaczej postanowił. Jeżeli więc matka przekazała pieniądze wyłącznie córce, a nie obojgu małżonkom, środki te weszły do majątku osobistego córki.

Bardzo ważne jest, jak została opisana darowizna. Jeżeli z przelewu, umowy darowizny, korespondencji lub innych dowodów wynika, że środki były przeznaczone tylko dla córki, wzmacnia to stanowisko, że chodziło o jej majątek osobisty. Podobne zagadnienia pojawiają się także przy sprawach takich jak darowizna dla męża.

Skutek praktyczny: nie wyłączenie mieszkania, lecz rozliczenie nakładu

W typowej sytuacji takie mieszkanie nadal pozostaje składnikiem majątku wspólnego, ale małżonek, który sfinansował zakup ze swojego majątku osobistego, może domagać się rozliczenia poniesionego nakładu.

Podstawą jest art. 45 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy, zgodnie z którym każdy z małżonków powinien zwrócić wydatki i nakłady poczynione z majątku wspólnego na majątek osobisty, a także może żądać zwrotu wydatków i nakładów, które poczynił ze swojego majątku osobistego na majątek wspólny. Roszczenie to co do zasady rozlicza się przy podziale majątku wspólnego.

W praktyce oznacza to, że córka może żądać, aby sąd przy podziale majątku uwzględnił, że cena wykupu została pokryta z jej majątku osobistego. Nie musi to prowadzić do przyznania jej całego mieszkania, ale powinno wpłynąć na końcowe rozliczenia między byłymi małżonkami.

Czy zapis w akcie notarialnym przesądza sprawę?

Nie zawsze. Jeżeli w umowie nabycia wpisano, że mieszkanie zostało kupione ze środków wspólnych, jest to istotny dowód, ale nie w każdym przypadku niepodważalny.

Sąd w sprawie o podział majątku bada rzeczywisty stan rzeczy. Jeżeli z innych dowodów wynika, że środki pochodziły z darowizny dla jednego małżonka, możliwe jest wykazanie nakładu z majątku osobistego na wspólny mimo niekorzystnego sformułowania w akcie. Znaczenie mogą mieć zwłaszcza:

• potwierdzenie przelewu z wyraźnym tytułem darowizny,
• umowa darowizny,
• zeznania darczyńcy,
• historia rachunku bankowego pokazująca przepływ środków,
• terminy przelewu i zapłaty ceny wykupu.

Jeżeli jednak darowizna była faktycznie przeznaczona dla obojga małżonków albo została w sposób wyraźny przekazana na wspólny cel małżeński bez zastrzeżenia, że ma trafić wyłącznie do córki, wynik sprawy może być inny. Każda taka sprawa zależy od szczegółów.

Czy po rozwodzie mieszkanie dzieli się po połowie?

Punktem wyjścia jest art. 43 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy, zgodnie z którym oboje małżonkowie mają równe udziały w majątku wspólnym. To jest zasada podstawowa.

Jednak przy podziale majątku sam „równy udział” nie kończy sprawy, bo sąd dodatkowo rozlicza niektóre nakłady i wydatki. Dlatego w praktyce może się okazać, że mieszkanie jest składnikiem majątku wspólnego, ale córka otrzyma odpowiednio wyższe rozliczenie pieniężne z tytułu środków wniesionych z majątku osobistego.

Tylko wyjątkowo można żądać ustalenia nierównych udziałów w majątku wspólnym. Podstawą jest art. 43 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, ale wymaga to łącznie istnienia ważnych powodów oraz wykazania, że stopień przyczynienia się małżonków do powstania majątku wspólnego był różny. Sama darowizna na wykup mieszkania najczęściej prowadzi do rozliczenia nakładu z art. 45 K.r.o., a nie do ustalenia nierównych udziałów.

Jak dochodzić rozliczenia po rozwodzie?

Jeżeli byli małżonkowie nie zawrą porozumienia, pozostaje wniosek do sądu o podział majątku wspólnego. Podstawę proceduralną stanowią art. 566 oraz art. 567 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego.

We wniosku warto od razu:

• wskazać, że mieszkanie wchodzi do majątku wspólnego,
• zgłosić żądanie rozliczenia nakładu z majątku osobistego na podstawie art. 45 § 1 K.r.o.,
• opisać źródło pieniędzy i dołączyć dokumenty,
• zaproponować sposób podziału lokalu, np. przyznanie jednemu małżonkowi ze spłatą.

Jeżeli chodzi o nieruchomość, umowny podział majątku po rozwodzie wymaga formy aktu notarialnego. Gdy zgody nie ma, sprawę rozstrzyga sąd.

Jakie dowody są najważniejsze?

W sprawie takiej jak opisana największe znaczenie mają dokumenty. Im dokładniej da się powiązać darowiznę z wykupem mieszkania, tym większa szansa na skuteczne rozliczenie nakładu. Szczególnie przydatne są:

• potwierdzenie przelewu z tytułem „darowizna dla córki na wykup mieszkania”,
• pisemna umowa darowizny,
• dokumentacja wykupu lokalu komunalnego,
• akt notarialny nabycia,
• wyciągi bankowe potwierdzające, że właśnie te środki zostały użyte do zapłaty.

W sporach dotyczących nieruchomości kupowanych w małżeństwie podobne znaczenie mają też kwestie dowodowe przy sprawach takich jak działka z osobistych czy darowizna dla żony.

Podsumowanie

Najbardziej prawdopodobny wniosek w opisanej sprawie jest taki: mieszkanie wykupione w czasie małżeństwa weszło do majątku wspólnego, ale córka nie traci znaczenia faktu, że wykup został sfinansowany darowizną należącą do jej majątku osobistego.

Odpowiedź na pytanie „czy mieszkanie należy się po połowie?” brzmi więc: formalnie punktem wyjścia są równe udziały w majątku wspólnym, ale przy podziale trzeba jeszcze rozliczyć nakład z darowizny. Końcowy wynik finansowy nie musi więc być równy 50/50.

FAQ

Czy darowizna od rodzica zawsze należy do majątku osobistego dziecka?

Co do zasady tak, na podstawie art. 33 pkt 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, chyba że darczyńca wyraźnie postanowił inaczej i przekazał ją do majątku wspólnego albo obojgu małżonkom.

Czy sam przelew z tytułem darowizny wystarczy?

Często jest bardzo ważnym dowodem, ale najlepiej, aby był uzupełniony umową darowizny, historią rachunku i dokumentami wykupu mieszkania.

Czy można żądać zwrotu całej kwoty darowizny?

Można żądać rozliczenia nakładu z majątku osobistego na wspólny na podstawie art. 45 § 1 K.r.o., ale ostateczna wysokość rozliczenia zależy od stanu faktycznego, dowodów i sposobu podziału majątku.

Czy trzeba osobno pozywać byłego małżonka o zwrot darowizny?

Najczęściej nie. Roszczenie o rozliczenie nakładu zgłasza się w sprawie o podział majątku wspólnego po rozwodzie.

Czy nierówne udziały w majątku wspólnym to to samo co rozliczenie darowizny?

Nie. Nierówne udziały wynikają z art. 43 § 2 K.r.o. i wymagają spełnienia szczególnych warunków. Rozliczenie darowizny jako nakładu opiera się co do zasady na art. 45 § 1 K.r.o.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy – ISAP

2. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny – ISAP

3. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego – ISAP