Rozliczenie wkładu własnego przy rozwodzie, wspólność majątkowa, darowizna od rodziców

Wspólność majątkowa małżeńska

Zgodnie z art. 31 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, z chwilą zawarcia małżeństwa powstaje między małżonkami wspólność majątkowa obejmująca przedmioty majątkowe nabyte w czasie jej trwania przez oboje małżonków lub przez jednego z nich.

Do majątku wspólnego należą w szczególności:

• wynagrodzenie za pracę i dochody z działalności gospodarczej każdego z małżonków,

• dochody z majątku osobistego i wspólnego każdego z małżonków,

• środki zgromadzone na rachunku otwartego lub pracowniczego funduszu emerytalnego każdego z małżonków.

Fakt, że wynagrodzenie wpływa na indywidualne rachunki bankowe małżonków, nie oznacza, że stanowi ono majątek osobisty. Co do zasady wynagrodzenie za pracę wchodzi do majątku wspólnego.

Majątek osobisty małżonków

Do majątku osobistego należą w szczególności:

• przedmioty nabyte przed ślubem,

• przedmioty nabyte przez dziedziczenie, zapis lub darowiznę, chyba że darczyńca postanowił inaczej,

• niewymagalne wierzytelności z tytułu wynagrodzenia za pracę,

• przedmioty nabyte w zamian za składniki majątku osobistego.

Darowizna przekazana wyłącznie jednemu z małżonków stanowi jego majątek osobisty, o ile darczyńca nie zastrzegł inaczej. Oznacza to, że środki otrzymane od rodziców wyłącznie przez jednego małżonka co do zasady nie wchodzą do majątku wspólnego.

Rozliczenie nakładów przy podziale majątku

Każdy z małżonków może żądać zwrotu wydatków i nakładów poczynionych ze swojego majątku osobistego na majątek wspólny.

W postępowaniu o podział majątku sąd dokonuje rozliczenia takich nakładów. Jeżeli więc środki pochodzące z darowizny stanowią majątek osobisty jednego z małżonków, a zostały przeznaczone na zakup nieruchomości wchodzącej do majątku wspólnego, podlegają one rozliczeniu przy podziale majątku.

Sama wpłata darowizny na zakup wspólnej nieruchomości nie oznacza automatycznego rozszerzenia wspólności majątkowej na te środki.

Umowa majątkowa małżeńska a darowizna

Artykuł 47 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego stanowi, że „małżonkowie mogą przez umowę zawartą w formie aktu notarialnego wspólność ustawową rozszerzyć lub ograniczyć albo ustanowić rozdzielność majątkową lub rozdzielność majątkową z wyrównaniem dorobków (umowa majątkowa)”.

Zgodnie jednak z art. 49 § Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, „nie można przez umowę majątkową małżeńską rozszerzyć wspólności na:

1. przedmioty majątkowe, które przypadną małżonkowi z tytułu dziedziczenia, zapisu lub darowizny;

2. prawa majątkowe, które wynikają ze wspólności łącznej podlegającej odrębnym przepisom;

3. prawa niezbywalne, które mogą przysługiwać tylko jednej osobie;

4. wierzytelności z tytułu odszkodowania za uszkodzenie ciała lub wywołanie rozstroju zdrowia (...).”

W doktrynie wskazuje się, że rozszerzenie wspólności na środki otrzymane w drodze darowizny może budzić wątpliwości, zwłaszcza gdy byłoby to sprzeczne z wolą darczyńcy. Jak wskazano w komentarzu: „pomimo braku wyraźnego przepisu należałoby uznać takie rozszerzenie wspólności za niedopuszczalne” (M. Sychowicz (w:) K. Piasecki (red.), Kodeks, 2006, s. 277; cyt. za: T. Sokołowski, Komentarz do art. 49 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, Warszawa 2010).

Znaczenie aktu notarialnego

W akcie notarialnym warto wyraźnie wskazać, jaka część ceny nieruchomości została pokryta ze środków stanowiących majątek osobisty, w szczególności z darowizny otrzymanej wyłącznie przez jednego z małżonków. Taki zapis nie zmienia charakteru prawnego wspólności, ale może mieć istotne znaczenie dowodowe w przyszłym postępowaniu o podział majątku.

FAQ – najczęściej zadane pytania

Czy nieruchomość kupiona w trakcie małżeństwa zawsze dzielona jest po połowie?
Co do zasady tak – wchodzi do majątku wspólnego i udziały są równe, niezależnie od wysokości wkładów.

Czy darowizna od rodziców dla jednego małżonka podlega podziałowi?
Nie – stanowi majątek osobisty, ale może być rozliczona jako nakład na majątek wspólny.

Czy można odzyskać większy wkład własny przy rozwodzie?
Tak – poprzez rozliczenie nakładów z majątku osobistego w postępowaniu o podział majątku.

Czy fakt, że przelewy były z jednego konta ma znaczenie?
Nie przesądza o własności środków, ale może mieć znaczenie dowodowe.

Czy warto wskazać źródło finansowania w akcie notarialnym?
Tak – ułatwia to wykazanie nakładów z majątku osobistego w przyszłości.

Czy opłacanie bieżących wydatków przez jednego z małżonków wpływa na podział?
Zwykle nie – traktowane jest jako udział w utrzymaniu rodziny, a nie jako nakład podlegający rozliczeniu.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy - Dz.U. 1964 nr 9 poz. 59