Wycena nakładów przy rozwodzie

1) pobrane wynagrodzenie za pracę i dochody z innej działalności zarobkowej każdego z małżonków;

5) środki zgromadzone na koncie OIPE w rozumieniu art. 2 pkt. 5 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/1238 z dnia 20 czerwca 2019 r. w sprawie ogólnoeuropejskiego indywidualnego produktu emerytalnego (OIPE) (Dz. Urz. UE L 198 z 25.07.2019, str. 1) oraz na subkoncie OIPE w rozumieniu art. 2 pkt. 9 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o ogólnoeuropejskim indywidualnym produkcie emerytalnym (Dz. U. poz. 1843) każdego z małżonków”.

W oparciu o art. 45 „każdy z małżonków powinien zwrócić wydatki i nakłady poczynione z majątku wspólnego na jego majątek osobisty, z wyjątkiem wydatków i nakładów koniecznych na przedmioty majątkowe przynoszące dochód. Może żądać zwrotu wydatków i nakładów, które poczynił ze swojego majątku osobistego na majątek wspólny. Nie można żądać zwrotu wydatków i nakładów zużytych w celu zaspokojenia potrzeb rodziny, chyba że zwiększyły wartość majątku w chwili ustania wspólności. Zwrotu dokonuje się przy podziale majątku wspólnego, jednakże sąd może nakazać wcześniejszy zwrot, jeżeli wymaga tego dobro rodziny”.

Nakłady na majątek wspólny

Zgodnie z postanowieniem SN z 10.07.1976 r., sygn. akt III CRN 126/76: „Przez pojęcie nakładów z majątku wspólnego należy rozumieć zarówno użycie składników tego majątku na rzecz majątku odrębnego, np. drewna na budowę lub remont domu, jak również wartość osobistych świadczeń małżonka przy dokonywaniu tego remontu”.

W uzasadnieniu uchwały z 15.09.2004 r., sygn. akt III CZP 46/04 SN podkreślił, że przez „nakłady” i „wydatki”, o których mowa w art. 45 należy rozumieć „wszystkie przysporzenia na rzecz jednej masy majątkowej, dokonane z uszczerbkiem dla drugiej masy majątkowej”. Sąd Najwyższy podkreślił przy tym, że źródłem nakładów i wydatków może być każde zdarzenie, jak np. czynność prawna, czynność faktyczna (połączenie rzeczy ruchomej). Zgodnie z tezą postanowienia SN z 10.07.1976 r., sygn. akt III CRN 126/76, „korzyść majątkowa, o którą następuje wzrost wartości majątku odrębnego dzięki usługom świadczonym osobiście przez małżonka, określona sumą zaoszczędzonych wydatków z majątku odrębnego, stanowi w pojęciu art. 45 § 1 k.r.o. nakład poczyniony z majątku wspólnego na majątek odrębny ulegający zwrotowi przy podziale majątku wspólnego”. W trakcie trwania małżeństwa dokonanie nakładów między majątkami małżonków nie prowadzi do powstania stosunku obligacyjnego, a o ich zwrocie decyduje sąd przed lub po podziale majątku (zob. uzasadnienie postanowienia SN z 29.09.2011 r., sygn. akt IV CSK 632/10).

Nakłady męża na majątek osobisty żony

Wskazała Pani, że nieruchomość należy do Pani, tj. stanowi Pani majątek osobisty. Zatem sytuacje prawną należy rozpoznać pod kątem nakładów na Pani nieruchomość dokonaną przez małżonka. W razie podziału majątku małżonek ma prawo dochodzić zwrotu nakładów. Dotyczy to zarówno nakładów z majątku osobistego na majątek osobisty Pani, jak też nakładów z majątku wspólnego na Pani majątek osobisty. Wszelkie prace remontowe związane z budową czy modernizacją domu stanowić będą nakład w zależności od źródła finansowania: z majątku osobistego lub majątku wspólnego. Nakłady, a zatem wysokość wskazaną przez małżonka, będzie musiał udowodnić, gdyż w tym zakresie to małżonka obciąża ciężar dowodowy zgodnie z art. 6 Kodeksu cywilnego. Nakłady z majątku wspólnego sąd bierze pod rozwagę z urzędu. Nakład osobistej pracy może nie zostać rozliczony. Wynika to z tego, że sąd musiałby dokonać podwójnego rozliczenia nakładów. Z jednej strony ustala się wartość domu przed wykończeniem ze środków wspólnych i po ukończeniu. Różnica stanowi nakład z majątku wspólnego. Przyjmuje się, że praca osobista małżonka stanowi część tego nakładu. W tym zakresie dojdzie więc do uwzględnienia wartości wykonanych przez małżonka prac.

Wobec powyższego zakwestionowałabym w Pani przypadku roszczenie dochodzone przez małżonka. Przede wszystkim wskazałabym, że korzystał z tej nieruchomości. Powinna Pani podnieść argument, że praca którą małżonek włożył w remont nieruchomości zwróciła mu się z uwagi na możliwość korzystania z niej. Nawet przy przyjęciu, że nakłady poniesione przez małżonka były kosztami koniecznymi stwierdzić należy, że również te nakłady znalazły pokrycie w korzyściach, jakie małżonek uzyskał, przez fakt, iż od kilkunastu lat mieszkał w tej nieruchomości. Proszę pamiętać, że to małżonek musi udowodnić roszczenie oraz jego wysokość. W tym momencie aby to udowodnić musiałby korzystać z opinii biegłego sądowego, który będzie wstanie wycenić wzrost wartości nieruchomości, biorąc pod uwagę charakter przeprowadzonych prac. Zatem na ten moment rekomenduję kwestionowanie tego roszczenia.

FAQ – najczęściej zadane pytania

1. Czy dom otrzymany w darowiźnie wchodzi do majątku wspólnego?
Nie. Nieruchomość otrzymana w darowiźnie stanowi majątek osobisty małżonka, chyba że darczyńca postanowił inaczej.

2. Czy mąż może żądać zwrotu nakładów na remont mojego domu?
Tak, co do zasady może dochodzić zwrotu nakładów poczynionych z majątku wspólnego lub ze swojego majątku osobistego na Pani majątek osobisty (art. 45 k.r.o.).

3. Czy praca własna małżonka przy remoncie podlega rozliczeniu?
Może podlegać rozliczeniu jako element nakładu, ale nie zawsze w formie odrębnego „wynagrodzenia za pracę”. Zazwyczaj uwzględnia się ją przy ustalaniu wzrostu wartości nieruchomości.

4. Jak ustala się wysokość należnej kwoty?
Nie według subiektywnej wyceny jednej ze stron, lecz według rzeczywistego wzrostu wartości nieruchomości w chwili ustania wspólności majątkowej. Najczęściej konieczna jest opinia biegłego.

5. Czy znaczenie ma fakt, że remont dotyczył tylko części domu?
Tak. Rozliczeniu podlega wyłącznie ta część nakładów, która realnie zwiększyła wartość nieruchomości.

6. Czy ulgi podatkowe (np. termomodernizacyjna) wpływają na rozliczenie?
Tak. Jeśli część wydatków została zrekompensowana ulgą, wpływa to na rzeczywistą wysokość poniesionych nakładów.

7. Czy mąż musi udowodnić swoje roszczenie?
Tak. Ciężar dowodu co do wysokości i źródła nakładów spoczywa na nim (art. 6 k.c.).

8. Czy fakt wspólnego zamieszkiwania ma znaczenie?
Może mieć znaczenie przy ocenie zasadności i wysokości roszczenia, zwłaszcza gdy małżonek przez lata korzystał z nieruchomości.

9. Czy rozliczenie następuje automatycznie przy rozwodzie?
Nie. Rozliczenie nakładów następuje w postępowaniu o podział majątku wspólnego, które może być prowadzone po rozwodzie.

Źródła:

Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy - Dz.U. 1964 nr 9 poz. 59