Jak wyrejestrować domownika z KRUS i przestać płacić składki?

Kiedy domownik podlega ubezpieczeniu w KRUS?

Kluczowe jest ustalenie, czy nadal spełniasz ustawową definicję domownika. Zgodnie z art. 6 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, domownikiem jest osoba bliska rolnikowi, która:

• ukończyła 15 lat,
• pozostaje z rolnikiem we wspólnym gospodarstwie domowym lub zamieszkuje na terenie jego gospodarstwa rolnego albo w bliskim sąsiedztwie,
• stale pracuje w tym gospodarstwie rolnym,
• nie jest związana z rolnikiem stosunkiem pracy.

Jeżeli choć jeden z tych warunków przestaje być spełniany, co do zasady odpada podstawa do dalszego ubezpieczenia jako domownik. W praktyce przy wyjeździe za granicę najczęściej przestają być spełnione co najmniej dwa warunki: wspólne zamieszkiwanie oraz stała praca w gospodarstwie.

Podleganie ubezpieczeniu społecznemu rolników z mocy ustawy wynika z art. 7 ust. 1 i art. 16 ust. 1 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Przepisy te obejmują rolnika i domownika, jeżeli spełniają ustawowe przesłanki i nie zachodzą wyłączenia przewidziane w ustawie.

Jak wyrejestrować się z KRUS jako domownik?

Nie wystarczy po prostu przestać płacić składki. Jeżeli ubezpieczenie nadal formalnie trwa, KRUS może dalej wykazywać zaległość. Dlatego trzeba zgłosić zmianę stanu faktycznego do właściwej jednostki KRUS.

Obowiązek informowania KRUS o okolicznościach mających wpływ na podleganie ubezpieczeniu wynika z ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników oraz z praktyki prowadzenia ewidencji przez Kasę. W sprawach indywidualnych KRUS wydaje decyzję administracyjną na podstawie art. 36 ust. 1 tej ustawy.

W piśmie warto wskazać konkretnie:

• od kiedy przebywasz za granicą,
• że nie mieszkasz już z rolnikiem ani na terenie gospodarstwa lub w bliskim sąsiedztwie,
• że nie wykonujesz już stałej pracy w gospodarstwie,
• od jakiej daty ustały przesłanki do uznawania Cię za domownika.

Najbezpieczniej jest złożyć wniosek o stwierdzenie ustania ubezpieczenia społecznego rolników jako domownika od określonej daty. Pismo może złożyć zarówno sam zainteresowany, jak i rolnik, przy którym domownik był zgłoszony, ale najlepiej, aby oświadczenia obu stron były spójne.

Czy trzeba przedstawić dokumenty o pracy lub pobycie za granicą?

Nie ma przepisu, który nakazywałby zawsze dołączenie konkretnego jednego dokumentu. Jednak KRUS może prowadzić postępowanie wyjaśniające i żądać dowodów, jeżeli samo oświadczenie uzna za niewystarczające. Wynika to z ogólnych zasad postępowania administracyjnego, w szczególności z art. 75 § 1 i art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego.

Jako dowody mogą posłużyć np.:

• umowa o pracę lub zaświadczenie od pracodawcy za granicą,
• potwierdzenie zagranicznego ubezpieczenia społecznego lub zdrowotnego,
• umowa najmu mieszkania,
• zaświadczenie o zameldowaniu lub rejestracji pobytu,
• bilety, potwierdzenia przeprowadzki, korespondencja urzędowa.

Jeżeli pracujesz „na czarno”, przedstawienie dokumentów zatrudnienia może być niemożliwe. To nie przekreśla sprawy, ale wówczas trzeba rozważyć inne dowody potwierdzające rzeczywiste przebywanie poza gospodarstwem i brak stałej pracy w nim. KRUS ocenia całość materiału dowodowego, a nie tylko jeden dokument.

Co się stanie, jeśli po prostu przestaniesz płacić składki?

Samo zaprzestanie opłacania składek nie oznacza automatycznego ustania ubezpieczenia. Jeżeli KRUS nadal uznaje, że byłaś domownikiem, może naliczać składki za kolejne okresy oraz dochodzić ich zapłaty.

Składki na ubezpieczenie społeczne rolników opłaca się kwartalnie, a zasady ich wymiaru i poboru wynikają m.in. z art. 40 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Jeżeli powstanie zaległość, KRUS może dochodzić należności w trybie przewidzianym dla należności publicznoprawnych.

Dlatego praktycznie najlepsze rozwiązanie to:

1. złożyć pismo o ustaniu statusu domownika,
2. wskazać konkretną datę zmiany sytuacji,
3. dołączyć dostępne dowody,
4. czekać na decyzję KRUS.

Jeżeli KRUS wyda decyzję niekorzystną, przysługuje odwołanie do sądu. Zgodnie z art. 36 ust. 3 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników od decyzji Prezesa KRUS przysługuje odwołanie do sądu według zasad właściwych dla spraw z zakresu ubezpieczeń społecznych. Termin i sposób wniesienia odwołania powinny być wskazane w pouczeniu decyzji.

Od kiedy powinno ustać ubezpieczenie?

To zależy od konkretnego stanu faktycznego. Co do zasady ubezpieczenie powinno ustać od dnia, w którym rzeczywiście przestałaś spełniać warunki uznania za domownika, a nie dopiero od dnia złożenia pisma. Jeżeli więc wyprowadziłaś się i przestałaś stale pracować w gospodarstwie wcześniej, możesz wnosić o ustalenie wcześniejszej daty ustania ubezpieczenia.

W praktyce KRUS bada wtedy, czy od wskazanej daty faktycznie nie było już podstaw do ubezpieczenia. Właśnie dlatego tak ważne są oświadczenia i dowody dotyczące miejsca pobytu oraz charakteru pracy wykonywanej za granicą.

Jeżeli równolegle pojawia się problem z innym tytułem ubezpieczeniowym, pomocne może być także przeanalizowanie zasad podlegania ubezpieczeniom w ZUS.

Czy wcześniejsze lata opłacania składek przepadają?

Nie. Samo wyrejestrowanie z KRUS nie powoduje „skasowania” wcześniejszych okresów podlegania ubezpieczeniu. Okresy te pozostają okresami ubezpieczenia i mogą mieć znaczenie przy ustalaniu prawa do świadczeń emerytalno-rentowych, jeżeli spełnione będą ustawowe warunki.

W systemie rolniczym znaczenie mają przede wszystkim przepisy ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników dotyczące emerytury rolniczej i renty rolniczej. Przy zbiegu okresów ubezpieczenia lub przy ustalaniu prawa do świadczeń w różnych systemach zastosowanie mogą mieć także przepisy koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w Unii Europejskiej, w szczególności rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 oraz rozporządzenie wykonawcze nr 987/2009.

To, jak dokładnie zostaną uwzględnione okresy z KRUS i okresy zagraniczne, zależy już od tego, w jakim państwie była wykonywana praca, czy było legalne ubezpieczenie i o jakie świadczenie chodzi w przyszłości.

Jak może wyglądać treść pisma do KRUS?

W piśmie warto użyć prostego i konkretnego sformułowania, np.:

Jeżeli nie masz dokumentów zatrudnienia, możesz załączyć własne oświadczenie oraz inne dostępne dowody dotyczące faktycznego pobytu za granicą.

Najczęstsze problemy w praktyce

FAQ

Czy można zrezygnować z KRUS bez żadnych dokumentów?

Można złożyć samo oświadczenie, ale KRUS nie musi na nim poprzestać. Jeżeli powstaną wątpliwości, Kasa może zażądać dodatkowych dowodów na podstawie art. 75 § 1 i art. 77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego.

Czy samo nieopłacanie składek powoduje wyrejestrowanie?

Nie. Sam brak wpłat nie kończy automatycznie ubezpieczenia. Trzeba zgłosić ustanie przesłanek do bycia domownikiem i doprowadzić do wydania odpowiedniego rozstrzygnięcia przez KRUS.

Czy wyjazd za granicę zawsze oznacza utratę KRUS?

Najczęściej tak, jeżeli wiąże się z brakiem wspólnego zamieszkiwania i zaprzestaniem stałej pracy w gospodarstwie. Ostateczna ocena zależy jednak od konkretnego stanu faktycznego.

Czy wcześniejsze lata składkowe w KRUS przepadają po wyrejestrowaniu?

Nie. Okresy ubezpieczenia co do zasady pozostają uwzględnialne przy ustalaniu świadczeń, jeżeli spełnione będą pozostałe warunki ustawowe.

Czy od decyzji KRUS można się odwołać?

Tak. Od decyzji w sprawie podlegania ubezpieczeniu przysługuje odwołanie do sądu na zasadach właściwych dla spraw z zakresu ubezpieczeń społecznych, zgodnie z art. 36 ust. 3 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników.

Podsumowanie

Jeżeli wyjechałaś za granicę i nie mieszkasz już w gospodarstwie ani nie pracujesz w nim stale, możesz domagać się wyrejestrowania z KRUS jako domownik. Najważniejsze jest formalne zgłoszenie zmiany do KRUS i wskazanie, od kiedy przestałaś spełniać przesłanki z art. 6 pkt 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Samo zaprzestanie płacenia składek nie wystarczy i może prowadzić do zaległości.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników – Dz.U. 1991 nr 7 poz. 24.

2. Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego.

3. Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.

4. Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 z dnia 16 września 2009 r. dotyczące wykonywania rozporządzenia nr 883/2004.