Obywatelstwo polskie dziecka cudzoziemki i ojca Polaka

Czy dziecko cudzoziemki i ojca Polaka nabywa obywatelstwo polskie automatycznie?

Co do zasady tak, ale tylko wtedy, gdy w chwili urodzenia co najmniej jedno z rodziców było obywatelem polskim. Wynika to obecnie z art. 14 pkt 1 ustawy z dnia 2 kwietnia 2009 r. o obywatelstwie polskim. W praktyce przy sprawach dotyczących osób urodzonych wcześniej trzeba jednak badać przepisy obowiązujące dokładnie w dacie urodzenia dziecka.

W polskim prawie obowiązuje zasada prawa krwi, czyli ius sanguinis. Nie decyduje samo miejsce urodzenia, lecz pochodzenie od rodzica będącego obywatelem polskim. Jeżeli chcesz porównać tę zasadę z sytuacją pobytową po porodzie, zobacz także materiał: obywatelstwo dziecka Polaka i cudzoziemki.

W opisanym stanie faktycznym najważniejsze jest jednak nie tylko biologiczne pochodzenie, ale prawne ustalenie ojcostwa. Jeżeli matka pozostawała w chwili porodu w małżeństwie z innym mężczyzną, działało domniemanie pochodzenia dziecka od męża matki. Obecnie wynika ono z art. 62 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy. W starszych stanach faktycznych obowiązywała ta sama konstrukcja prawna. To oznacza, że sam wpis ojca w dokumentach i sam fakt biologicznego ojcostwa nie zawsze wystarczały do przyjęcia, że obywatelstwo zostało nabyte po ojcu Polaku.

Dlaczego moment i sposób ustalenia ojcostwa są tak ważne?

Jeżeli osoba urodziła się w połowie pierwszej dekady lat 2000, trzeba sięgnąć do przepisów obowiązujących wtedy, czyli przede wszystkim do ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o obywatelstwie polskim. W takich sprawach wojewoda bada, czy w dacie urodzenia i późniejszego ustalenia pochodzenia zostały spełnione warunki nabycia obywatelstwa z mocy prawa.

W praktyce znaczenie mają zwłaszcza:

• czy ojciec był obywatelem polskim w chwili urodzenia dziecka,
• czy w chwili urodzenia matka pozostawała w małżeństwie z innym mężczyzną,
• czy doszło do zaprzeczenia ojcostwa męża matki,
• czy ojcostwo Polaka zostało uznane, czy ustalone prawomocnym orzeczeniem sądu,
• kiedy dokładnie nastąpiło ustalenie ojcostwa.

W takich sprawach nie da się więc bez analizy akt stanu cywilnego i ewentualnych orzeczeń sądowych przesądzić, że obywatelstwo zostało nabyte albo nie zostało nabyte. Decyduje konkretny stan faktyczny i treść dokumentów.

Pierwszy krok: wniosek o potwierdzenie posiadania obywatelstwa polskiego

Jeżeli istnieją podstawy, by twierdzić, że obywatelstwo polskie zostało nabyte już przy urodzeniu, najwłaściwszą drogą jest postępowanie o potwierdzenie posiadania obywatelstwa polskiego. Podstawą jest art. 55 ust. 1 ustawy z dnia 2 kwietnia 2009 r. o obywatelstwie polskim, zgodnie z którym potwierdzenie posiadania lub utraty obywatelstwa polskiego następuje w drodze decyzji wojewody.

To bardzo ważne rozróżnienie: w tym trybie nie „uzyskuje się” obywatelstwa od nowa, lecz wykazuje, że obywatelstwo już istnieje od chwili nabycia z mocy prawa. Jeżeli decyzja będzie pozytywna, otwiera ona drogę do uzyskania numeru PESEL, dowodu osobistego i paszportu polskiego, zgodnie z właściwymi przepisami o dokumentach tożsamości.

Do wniosku zwykle przydają się w szczególności:

• odpis zupełny aktu urodzenia,
• dokumenty dotyczące obywatelstwa ojca,
• akty stanu cywilnego matki i jej męża z chwili urodzenia dziecka,
• orzeczenia sądowe o zaprzeczeniu ojcostwa lub ustaleniu ojcostwa, jeśli były wydawane,
• dokumenty wyjaśniające przebieg zmian w aktach stanu cywilnego.

W praktyce organ może żądać także dokumentów zagranicznych wraz z tłumaczeniem przysięgłym. Jeżeli dokumenty pochodzą z zagranicy, czasem potrzebna będzie również legalizacja albo apostille – zależnie od państwa wystawienia i właściwej umowy międzynarodowej.

Gdy potwierdzenie nie jest możliwe: uznanie za obywatela polskiego

Jeżeli z dokumentów wynika, że obywatelstwo polskie nie zostało nabyte przy urodzeniu, można rozważyć uznanie za obywatela polskiego. Przesłanki tego trybu określa art. 30 ustawy z dnia 2 kwietnia 2009 r. o obywatelstwie polskim.

Najczęściej w podobnych sprawach analizuje się art. 30 ust. 1 pkt 3 tej ustawy. Zgodnie z nim za obywatela polskiego uznaje się cudzoziemca, który łącznie:

• przebywa nieprzerwanie i legalnie na terytorium RP co najmniej od 10 lat,
• posiada zezwolenie na pobyt stały, zezwolenie na pobyt rezydenta długoterminowego UE albo prawo stałego pobytu,
• ma w RP stabilne i regularne źródło dochodu,
• ma tytuł prawny do zajmowanego lokalu mieszkalnego.

Dodatkowo trzeba wykazać znajomość języka polskiego na poziomie co najmniej B1, co wynika z art. 30 ust. 2 ustawy o obywatelstwie polskim. Dowodem może być m.in. świadectwo ukończenia szkoły w Polsce z polskim językiem wykładowym albo urzędowy certyfikat znajomości języka polskiego.

Warto też pamiętać, że ustawa przewiduje inne, krótsze warianty uznania za obywatela polskiego, np. dla osób pozostających od określonego czasu w małżeństwie z obywatelem polskim albo dla małoletnich. To, który przepis można zastosować, zależy od wieku, podstawy pobytu i sytuacji rodzinnej.

Nadanie obywatelstwa przez Prezydenta RP

Trzecią drogą jest nadanie obywatelstwa polskiego przez Prezydenta RP. Podstawę stanowi art. 18 Konstytucji nie określa tej procedury; właściwa podstawa to art. 137 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz przepisy rozdziału 4 ustawy z dnia 2 kwietnia 2009 r. o obywatelstwie polskim. Prezydent nadaje obywatelstwo na wniosek cudzoziemca, a ustawa nie nakłada tu sztywnych wymagań takich jak określony czas pobytu, dochód czy poziom języka.

To jednak tryb całkowicie uznaniowy. Oznacza to, że nawet silne związki z Polską nie gwarantują pozytywnej decyzji, a rozstrzygnięcie Prezydenta RP nie podlega zaskarżeniu na zasadach właściwych dla zwykłych decyzji administracyjnych.

Czy drugie obywatelstwo przeszkadza?

Co do zasady nie. Zgodnie z art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 2 kwietnia 2009 r. o obywatelstwie polskim obywatel polski mający równocześnie obywatelstwo innego państwa ma wobec Rzeczypospolitej Polskiej takie same prawa i obowiązki jak osoba mająca wyłącznie obywatelstwo polskie. Polska nie wymaga co do zasady rezygnacji z obywatelstwa obcego przy potwierdzeniu posiadania obywatelstwa albo przy uzyskaniu go w innych trybach.

Trzeba natomiast odróżnić podejście prawa polskiego od prawa państwa drugiego obywatelstwa. To drugie państwo może mieć własne ograniczenia dotyczące wielokrotnego obywatelstwa.

Jaką drogę wybrać w opisanej sytuacji?

W sprawie osoby urodzonej w Polsce, wychowanej tu od dziecka, mającej w akcie urodzenia wpisanego ojca Polaka, ale przy jednoczesnym wcześniejszym małżeństwie matki z innym mężczyzną, najrozsądniejsza kolejność jest zwykle następująca:

1. ustalenie pełnej historii aktów stanu cywilnego i orzeczeń dotyczących ojcostwa,
2. ocena, czy obywatelstwo polskie zostało nabyte przy urodzeniu według przepisów obowiązujących w tej dacie,
3. jeżeli tak – złożenie wniosku o potwierdzenie posiadania obywatelstwa polskiego,
4. jeżeli nie – sprawdzenie, czy są spełnione warunki uznania za obywatela polskiego z art. 30 ustawy,
5. w dalszej kolejności rozważenie wniosku do Prezydenta RP.

W praktyce to właśnie postępowanie o potwierdzenie obywatelstwa bywa najszybsze i najpewniejsze, ale tylko wtedy, gdy dokumenty rzeczywiście pozwalają wykazać nabycie obywatelstwa z mocy prawa.

FAQ

Czy samo urodzenie w Polsce daje obywatelstwo polskie?

Nie. W Polsce co do zasady nie działa zasada miejsca urodzenia. Podstawowe znaczenie ma pochodzenie od rodzica będącego obywatelem polskim, zgodnie z art. 14 ustawy o obywatelstwie polskim.

Czy wpisanie ojca Polaka do aktu urodzenia zawsze wystarcza?

Nie zawsze. Jeśli matka była w chwili porodu w małżeństwie z innym mężczyzną, trzeba zbadać, czy i kiedy skutecznie obalono domniemanie ojcostwa męża matki oraz jak ustalono ojcostwo Polaka.

Czy można mieć jednocześnie obywatelstwo polskie i ukraińskie albo inne?

Co do zasady tak. Prawo polskie dopuszcza wielokrotne obywatelstwo, a art. 3 ust. 2 ustawy o obywatelstwie polskim reguluje sytuację obywatela polskiego mającego także obywatelstwo innego państwa.

Czy decyzja o potwierdzeniu obywatelstwa oznacza nabycie obywatelstwa od dnia decyzji?

Nie. Taka decyzja tylko potwierdza, że obywatelstwo zostało nabyte wcześniej, np. z mocy prawa przy urodzeniu.

Czy bez obywatelstwa polskiego można dostać polski dowód osobisty?

Nie. Dowód osobisty przysługuje obywatelowi polskiemu. Najpierw trzeba mieć potwierdzone albo nabyte obywatelstwo.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 2 kwietnia 2009 r. o obywatelstwie polskim – Dz.U. 2012 poz. 161

2. Ustawa z dnia 15 lutego 1962 r. o obywatelstwie polskim – przepisy historyczne właściwe dla starszych stanów faktycznych

3. Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy

4. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r., art. 137