Nabycie polskiego obywatelstwa dla rodziny z Ukrainy

Nabycie polskiego obywatelstwa – jakie są podstawowe drogi?

W sprawach dotyczących obywatelstwa polskiego trzeba odróżnić dwie najważniejsze procedury:

• uznanie za obywatela polskiego – prowadzone przez wojewodę, na podstawie art. 30–39 ustawy z dnia 2 kwietnia 2009 r. o obywatelstwie polskim,
• nadanie obywatelstwa polskiego – przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, na podstawie art. 18–29 tej samej ustawy.

W przypadku rodziny z Ukrainy posiadającej w Polsce uregulowany pobyt najczęściej analizuje się najpierw przesłanki uznania za obywatela polskiego, bo ta droga jest oparta na konkretnych warunkach ustawowych. Nadanie obywatelstwa przez Prezydenta RP ma charakter uznaniowy i nie wymaga spełnienia jednego zamkniętego katalogu przesłanek.

Jeżeli istotne jest wykazanie okresów pobytu, pomocny może być materiał o dokumentowaniu pobytu.

Kiedy wojewoda może uznać cudzoziemca za obywatela polskiego?

Zgodnie z art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 2 kwietnia 2009 r. o obywatelstwie polskim, za obywatela polskiego może zostać uznany cudzoziemiec, który spełnia jedną z ustawowych podstaw. Najczęstsze z nich to:

1. 3 lata nieprzerwanego i legalnego pobytu w Polsce na podstawie zezwolenia na pobyt stały, zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego UE albo prawa stałego pobytu – oraz posiadanie stabilnego i regularnego źródła dochodu w Polsce i tytułu prawnego do lokalu mieszkalnego; wynika to z art. 30 ust. 1 pkt 2 ustawy o obywatelstwie polskim.
2. 2 lata nieprzerwanego i legalnego pobytu w Polsce na podstawie zezwolenia na pobyt stały, zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego UE albo prawa stałego pobytu – jeśli cudzoziemiec od co najmniej 3 lat pozostaje w małżeństwie z obywatelem polskim albo nie ma żadnego obywatelstwa; art. 30 ust. 1 pkt 3.
3. 2 lata nieprzerwanego i legalnego pobytu w Polsce na podstawie zezwolenia na pobyt stały uzyskanego w związku z nadaniem statusu uchodźcy; art. 30 ust. 1 pkt 4.
4. 10 lat nieprzerwanego i legalnego pobytu w Polsce oraz posiadanie zezwolenia na pobyt stały, zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego UE albo prawa stałego pobytu, a także stabilnego i regularnego źródła dochodu oraz tytułu prawnego do lokalu; art. 30 ust. 1 pkt 8.
5. 1 rok nieprzerwanego i legalnego pobytu w Polsce na podstawie zezwolenia na pobyt stały uzyskanego w związku z polskim pochodzeniem albo posiadaniem Karty Polaka; art. 30 ust. 1 pkt 7.

W przypadku dzieci stosuje się odrębne przesłanki z art. 30 ust. 1 pkt 5 i 6 ustawy o obywatelstwie polskim. Jeżeli pytanie dotyczy dziecka i jednego z rodziców będącego obywatelem polskim, warto zobaczyć także materiał o obywatelstwie dziecka.

Nieprzerwane przebywanie na terytorium RP

Dla wielu rodzin kluczowe jest wykazanie, że pobyt był nieprzerwany. W sprawach obywatelskich definicję tę wskazuje art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 2 kwietnia 2009 r. o obywatelstwie polskim. Przepis odsyła do zasad, według których pobyt uważa się za nieprzerwany, jeżeli żadna z przerw nie była dłuższa niż 6 miesięcy i wszystkie przerwy łącznie nie przekroczyły 10 miesięcy w wymaganym okresie, z wyjątkami przewidzianymi ustawowo.

W praktyce organ bada to na podstawie dokumentów pobytowych, meldunkowych, informacji o przekroczeniach granicy, umów najmu, zatrudnienia, nauki dzieci i innych dowodów pokazujących rzeczywiste centrum życia w Polsce. Samo posiadanie karty pobytu nie zawsze wystarczy, jeśli z akt wynika dłuższa nieobecność poza Polską.

Znajomość języka polskiego

Zgodnie z art. 30 ust. 1a ustawy z dnia 2 kwietnia 2009 r. o obywatelstwie polskim, uznanie za obywatela polskiego wymaga znajomości języka polskiego potwierdzonej urzędowo. Co do zasady chodzi o poziom co najmniej B1.

Potwierdzenie następuje przez dokumenty wskazane w przepisach wykonawczych i praktyce urzędowej, w szczególności przez:

• urzędowe poświadczenie znajomości języka polskiego na poziomie co najmniej B1,
• świadectwo ukończenia szkoły w Polsce,
• świadectwo ukończenia szkoły za granicą z wykładowym językiem polskim – jeśli dokument spełnia wymagania urzędu.

Brak dokumentu językowego jest jedną z częstszych przyczyn pozostawienia sprawy bez pozytywnego rozstrzygnięcia.

Czy przedłużony paszport ukraiński będzie akceptowany?

To najważniejsze pytanie praktyczne. W postępowaniu obywatelskim cudzoziemiec musi wykazać swoją tożsamość i obywatelstwo, przedstawiając ważny dokument podróży albo inny dokument, jeśli przepisy i stan faktyczny to dopuszczają. Ustawa z dnia 2 kwietnia 2009 r. o obywatelstwie polskim nie zawiera przepisu, który automatycznie wyłączałby paszport ukraiński tylko dlatego, że jego ważność została przedłużona zgodnie z procedurą właściwą dla państwa pochodzenia.

Jeżeli więc paszport został formalnie przedłużony przez uprawniony organ Ukrainy i z dokumentu albo adnotacji urzędowej wynika, że nadal jest ważny, to co do zasady powinien być traktowany jako ważny dokument podróży. Jednak urząd wojewódzki może badać:

• czy przedłużenie nastąpiło przez organ do tego właściwy,
• czy z dokumentu jednoznacznie wynika aktualny termin ważności,
• czy dane osobowe są spójne z kartą pobytu, aktami stanu cywilnego i innymi dokumentami,
• czy nie ma potrzeby uzupełnienia akt o dodatkowe wyjaśnienia lub tłumaczenia.

Innymi słowy: nie da się odpowiedzialnie stwierdzić, że każdy przedłużony paszport zawsze zostanie przyjęty bez żadnych pytań. Można natomiast powiedzieć, że jeśli dokument pozostaje ważny według prawa państwa, które go wydało, to co do zasady może być używany w postępowaniu, a ewentualne wątpliwości organ wyjaśnia w konkretnej sprawie.

W praktyce warto dołączyć także dokument lub informację urzędową potwierdzającą podstawę przedłużenia, jeżeli nie wynika ona wprost z paszportu.

Jakie dokumenty są zwykle potrzebne do wniosku?

Zakres załączników może się częściowo różnić między urzędami wojewódzkimi, ale podstawą są wymagania wynikające z ustawy o obywatelstwie polskim oraz praktyki organów. Najczęściej potrzebne są:

• wniosek o uznanie za obywatela polskiego,
• aktualna fotografia,
• ważny paszport albo inny dokument podróży do wglądu oraz kopie,
• karta pobytu albo dokument potwierdzający prawo stałego pobytu,
• decyzja o zezwoleniu na pobyt stały lub o zezwoleniu na pobyt rezydenta długoterminowego UE – jeśli dotyczy,
• odpisy polskich aktów stanu cywilnego, jeżeli są wymagane w sprawie,
• dokumenty potwierdzające źródło dochodu, np. umowy o pracę, zaświadczenia od pracodawcy, PIT, ZUS,
• dokument potwierdzający tytuł prawny do lokalu, np. akt własności, umowa najmu, użyczenie,
• dokument potwierdzający znajomość języka polskiego,
• dokumenty dotyczące dzieci i zgód rodzicielskich – jeśli wniosek dotyczy również małoletnich.

Dokumenty obcojęzyczne składa się wraz z tłumaczeniem na język polski wykonanym przez tłumacza przysięgłego, zgodnie z wymaganiami organu prowadzącego sprawę.

Gdzie składa się wniosek i jak wygląda postępowanie?

Zgodnie z art. 31 ust. 1 ustawy z dnia 2 kwietnia 2009 r. o obywatelstwie polskim, wniosek o uznanie za obywatela polskiego składa się do wojewody właściwego ze względu na miejsce zamieszkania cudzoziemca. Osoba mieszkająca za granicą składa wniosek za pośrednictwem konsula.

Decyzję w sprawie uznania za obywatela polskiego wydaje wojewoda – art. 32 ust. 1 ustawy. Od decyzji wojewody przysługuje odwołanie do ministra właściwego do spraw wewnętrznych na zasadach wynikających z art. 127 § 1 i art. 129 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego. Po wyczerpaniu toku instancji możliwa jest skarga do wojewódzkiego sądu administracyjnego na podstawie art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Termin załatwienia sprawy bywa dłuższy niż ogólne terminy z Kodeksu postępowania administracyjnego, zwłaszcza gdy urząd wzywa do uzupełnienia dokumentów albo zwraca się o informacje do innych organów.

Nadanie obywatelstwa przez Prezydenta RP

Od uznania za obywatela polskiego trzeba odróżnić nadanie obywatelstwa polskiego przez Prezydenta RP. Zgodnie z art. 18 ustawy z dnia 2 kwietnia 2009 r. o obywatelstwie polskim Prezydent może nadać obywatelstwo każdemu cudzoziemcowi.

To postępowanie ma charakter uznaniowy. Oznacza to, że nie ma zamkniętej listy warunków analogicznej do art. 30 ustawy. Jednocześnie postanowienie Prezydenta RP w sprawie nadania albo odmowy nadania obywatelstwa jest ostateczne i nie przysługuje od niego odwołanie – wynika to z konstrukcji ustrojowej tej procedury i utrwalonej praktyki.

W praktyce jest to droga możliwa, ale mniej przewidywalna niż uznanie przez wojewodę.

Nadanie obywatelstwa polskiego rodzinie i dzieciom

W sprawach rodzinnych bardzo ważne są zasady dotyczące małoletnich. Zgodnie z art. 7 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 2 kwietnia 2009 r. o obywatelstwie polskim, nadanie obywatelstwa polskiego rodzicom rozciąga się na dziecko pozostające pod ich władzą rodzicielską, jeżeli spełnione są ustawowe warunki zgody. Dziecko, które ukończyło 16 lat, musi wyrazić zgodę na nabycie obywatelstwa – art. 8 ust. 2 ustawy.

Przy uznaniu dziecka za obywatela polskiego przez wojewodę znaczenie ma m.in. to, czy jedno z rodziców ma już obywatelstwo polskie, czy drugi rodzic wyraża zgodę, oraz jaki jest status władzy rodzicielskiej. Jeżeli rodzina ma bardziej złożoną sytuację – np. rozwód, brak kontaktu z drugim rodzicem, ograniczenie władzy rodzicielskiej – urząd będzie badał konkretny stan faktyczny i dokumenty sądowe.

Przykłady

Poniższe sytuacje pokazują, jak te zasady działają w praktyce. O wyniku sprawy zawsze decydują szczegóły dokumentów i przebiegu pobytu.

FAQ

Czy sam fakt posiadania karty pobytu wystarczy do uzyskania obywatelstwa?

Nie. Przy uznaniu za obywatela polskiego trzeba spełnić także inne warunki z art. 30 ustawy o obywatelstwie polskim, np. odpowiedni czas pobytu, czasem dochód, tytuł prawny do lokalu i znajomość języka polskiego.

Czy dzieci muszą mieć własne ważne dokumenty?

Tak, urząd musi móc potwierdzić tożsamość dziecka. Jeżeli dziecko ma ważny paszport ukraiński z formalnym przedłużeniem ważności, dokument co do zasady może zostać wykorzystany, ale urząd bada jego treść i ważność w konkretnej sprawie.

Czy można złożyć wniosek bez certyfikatu językowego?

Przy uznaniu za obywatela polskiego co do zasady trzeba urzędowo potwierdzić znajomość języka polskiego, zgodnie z art. 30 ust. 1a ustawy o obywatelstwie polskim. Wyjątek może wynikać z innych dokumentów potwierdzających naukę w języku polskim.

Czy od odmowy wojewody można się odwołać?

Tak. Od decyzji wojewody przysługuje odwołanie do ministra właściwego do spraw wewnętrznych, zgodnie z art. 127 § 1 i art. 129 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego.

Czy od odmowy Prezydenta RP można się odwołać?

Nie. Nadanie obywatelstwa przez Prezydenta RP ma charakter uznaniowy, a postanowienie w tej sprawie nie podlega zwykłemu trybowi odwoławczemu.

Podsumowanie

W opisanej sytuacji najważniejsze jest ustalenie, z jakiej podstawy prawnej rodzina chce ubiegać się o obywatelstwo polskie i czy spełnia warunki z art. 30 ustawy o obywatelstwie polskim. Sama ważna karta pobytu UE nie przesądza jeszcze o pozytywnym wyniku sprawy – liczą się także długość i ciągłość pobytu, status pobytowy, dokumenty rodzinne, język polski i zgodność danych osobowych.

Jeżeli paszport ukraiński dzieci został skutecznie przedłużony przez właściwy organ i pozostaje ważnym dokumentem podróży, co do zasady nie powinno to samo w sobie blokować postępowania. Trzeba jednak liczyć się z tym, że urząd może poprosić o dodatkowe wyjaśnienia, tłumaczenia albo potwierdzenie ważności dokumentu.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 2 kwietnia 2009 r. o obywatelstwie polskim – Dz.U. z 2023 r. poz. 1989.

2. Ustawa z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach - Dz.U. 2013 poz. 1650.

3. Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego – Dz.U. z 2024 r. poz. 572.

4. Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz.U. z 2024 r. poz. 935.