Zwrot połowy czynszu od byłego męża po rozwodzie

Czy można żądać od byłego męża zwrotu połowy czynszu?

Tak, ale nie automatycznie i nie w odniesieniu do każdej opłaty. Po ustaniu wspólności ustawowej małżeńskiej, np. wskutek prawomocnego rozwodu, składniki dotychczasowego majątku wspólnego stają się co do zasady przedmiotem współwłasności w częściach ułamkowych. Wynika to z art. 42 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy, zgodnie z którym do majątku, który był objęty wspólnością ustawową, po jej ustaniu stosuje się odpowiednio przepisy o współwłasności w częściach ułamkowych.

To oznacza, że po rozwodzie podstawowe znaczenie ma art. 207 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny, zgodnie z którym pożytki i inne przychody z rzeczy wspólnej przypadają współwłaścicielom w stosunku do wielkości udziałów, a w takim samym stosunku współwłaściciele ponoszą wydatki i ciężary związane z rzeczą wspólną.

Jeżeli więc po rozwodzie opłacała Pani sama należności obciążające wspólne mieszkanie albo wspólne spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu, może Pani żądać rozliczenia części tych wydatków od byłego męża. Nie oznacza to jednak, że sąd zawsze zasądzi dokładnie połowę wszystkich rachunków.

Jakie opłaty można rozliczać, a jakich zwykle nie?

Najważniejsze jest rozróżnienie między:

• wydatkami i ciężarami związanymi z rzeczą wspólną — np. opłatami koniecznymi, które trzeba ponosić, aby utrzymać prawo do lokalu lub lokal w należytym stanie,
• kosztami wynikającymi z bieżącego korzystania z lokalu przez osobę, która faktycznie w nim mieszka — np. zużyciem mediów zależnym od liczby mieszkańców.

W praktyce najczęściej można domagać się rozliczenia takich pozycji jak opłaty eksploatacyjne niezależne od zużycia, zaliczki lub należności obciążające właściciela albo osobę uprawnioną do lokalu, opłaty do spółdzielni lub wspólnoty mieszkaniowej oraz — zależnie od stanu faktycznego — podatek od nieruchomości, ubezpieczenie czy raty kredytu zabezpieczonego na wspólnej nieruchomości.

Trudniej natomiast skutecznie żądać od byłego małżonka zwrotu połowy opłat za wodę, prąd, gaz, śmieci lub inne media, jeżeli po rozwodzie to Pani sama korzystała z mieszkania. Takie koszty są często traktowane jako związane przede wszystkim z wyłącznym używaniem lokalu, a nie z samym istnieniem wspólnego prawa.

Jaka jest podstawa prawna po rozwodzie?

W opisanej sytuacji znaczenie mają przede wszystkim następujące przepisy:

• art. 31 § 1 ustawy – Kodeks rodzinny i opiekuńczy — określa, że z chwilą zawarcia małżeństwa powstaje wspólność ustawowa, obejmująca przedmioty majątkowe nabyte w czasie jej trwania;
• art. 42 ustawy – Kodeks rodzinny i opiekuńczy — po ustaniu wspólności ustawowej nakazuje stosować odpowiednio przepisy o współwłasności w częściach ułamkowych;
• art. 43 § 1 ustawy – Kodeks rodzinny i opiekuńczy — stanowi, że oboje małżonkowie mają równe udziały w majątku wspólnym, chyba że sąd ustali nierówne udziały;
• art. 207 ustawy – Kodeks cywilny — zobowiązuje współwłaścicieli do ponoszenia wydatków i ciężarów związanych z rzeczą wspólną stosownie do udziałów;
• art. 618 § 1 i § 3 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego w zw. z art. 567 § 3 Kodeksu postępowania cywilnego — w sprawie o podział majątku wspólnego sąd rozstrzyga także o roszczeniach współwłaścicieli z tytułu posiadania rzeczy, pobranych pożytków i innych przychodów oraz nakładów i wydatków na rzecz.

Właśnie dlatego roszczenie o zwrot części opłat najczęściej zgłasza się w postępowaniu o podział majątku wspólnego, a nie w osobnym procesie. Jeżeli jednak dana kwestia nie została objęta żądaniem albo stan sprawy jest bardziej złożony, konieczna może być odrębna ocena procesowa.

Zobacz również:

• wspólna spłata kredytu
• koszty wspólnego domu

Czy były mąż musi płacić, jeśli nie mieszka w lokalu?

Samo to, że były mąż nie mieszka w lokalu, nie zwalnia go automatycznie z ponoszenia ciężarów związanych ze wspólnym prawem. Jeżeli lokal nadal stanowi składnik niepodzielonego majątku wspólnego albo przedmiot współwłasności po ustaniu wspólności majątkowej, co do zasady powinien uczestniczyć w kosztach wynikających z art. 207 Kodeksu cywilnego.

Z drugiej strony sąd może badać, czy część opłat była skutkiem wyłącznego korzystania z lokalu przez jednego z byłych małżonków. Jeżeli tylko Pani mieszkała w mieszkaniu i ponosiła opłaty zależne od liczby mieszkańców lub zużycia, były mąż może argumentować, że nie powinien zwracać połowy tych należności. W praktyce sąd zwykle analizuje strukturę opłat bardzo szczegółowo.

Znaczenie może mieć także to, czy drugi małżonek został pozbawiony możliwości współkorzystania z lokalu, czy dobrowolnie się wyprowadził, czy istniały ustalenia między stronami i czy jedno z byłych małżonków korzystało z rzeczy ponad udział. To są kwestie silnie zależne od stanu faktycznego.

Jak sformułować żądanie w sprawie o podział majątku?

We wniosku o podział majątku albo w piśmie złożonym w toku sprawy warto zgłosić odrębne żądanie rozliczenia wydatków poniesionych po ustaniu wspólności majątkowej. Należy wskazać:

• od kiedy wspólność ustawowa ustała,
• jaki składnik majątku dotyczy roszczenie,
• jakie konkretnie opłaty były ponoszone,
• jakie kwoty zapłacono i w jakich datach,
• jakiej sumy domaga się Pani od byłego męża,
• na jakiej podstawie prawnej opiera Pani żądanie.

Praktycznie można użyć sformułowania, że wnosi Pani o rozliczenie nakładów, wydatków i ciężarów poniesionych po ustaniu wspólności ustawowej na wspólne spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu lub wspólną nieruchomość oraz o zasądzenie od uczestnika na Pani rzecz kwoty stanowiącej odpowiednią część tych należności na podstawie art. 207 Kodeksu cywilnego w zw. z art. 42 i art. 43 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego oraz art. 567 § 3 i art. 618 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego.

Nie wystarczy jednak samo ogólne twierdzenie, że były mąż powinien płacić połowę czynszu aż do zakończenia sprawy. Sąd oczekuje zwykle dokładnego wyliczenia i udowodnienia roszczenia.

Jakie dowody przygotować?

Najlepiej zgromadzić:

• zaświadczenie ze spółdzielni albo wspólnoty o strukturze opłat,
• rozliczenia czynszu z podziałem na opłaty stałe i zmienne,
• potwierdzenia przelewów, wpłat lub historię rachunku bankowego,
• orzeczenie rozwodowe z datą prawomocności,
• dokument potwierdzający tytuł do lokalu, np. przydział, akt notarialny, odpis księgi wieczystej lub dokumenty spółdzielcze,
• w razie potrzeby dowody dotyczące sposobu korzystania z mieszkania po rozwodzie.

Im lepiej pokaże Pani, które należności były konieczne dla utrzymania wspólnego prawa, tym większa szansa na korzystne rozliczenie. W sprawach o rozliczenie opłat bardzo pomaga rozpisanie ich miesiąc po miesiącu w tabeli załączonej do pisma.

Zobacz również:

• opłacanie rachunków po połowie
• mąż nie chce płacić

Czy takie roszczenie zgłasza się tylko do dnia podziału majątku?

Co do zasady rozliczeniu podlegają wydatki ponoszone po ustaniu wspólności ustawowej do czasu zniesienia współwłasności albo przyznania prawa do lokalu jednej osobie w ramach podziału. Jeżeli więc stan współwłasności trwał przez kilka lat po rozwodzie, można obejmować żądaniem ten okres, byle roszczenie było odpowiednio wykazane.

Trzeba jednak uważać na przedawnienie roszczeń pieniężnych. W zależności od sposobu sformułowania żądania i charakteru dochodzonych należności problem przedawnienia może być podnoszony przez drugą stronę. Dlatego przy długim okresie rozliczeń warto działać bez zwłoki.

Przykłady

Poniższe sytuacje pokazują, jak w praktyce sąd może ocenić podobne wydatki po rozwodzie.

FAQ

Czy po rozwodzie były mąż zawsze płaci połowę czynszu?

Nie. Można żądać rozliczenia wydatków i ciężarów związanych ze wspólnym lokalem, ale nie zawsze połowy wszystkich opłat. Sąd bada, które należności dotyczą rzeczy wspólnej, a które wynikają z bieżącego zamieszkiwania.

Czy media też można rozliczyć po połowie?

Niekoniecznie. Jeżeli media zależą od zużycia i po rozwodzie z lokalu korzystała głównie jedna osoba, sąd może uznać, że druga nie powinna zwracać połowy takich kosztów.

W jakim postępowaniu zgłosić roszczenie?

Najczęściej w sprawie o podział majątku wspólnego, powołując art. 567 § 3 i art. 618 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego oraz art. 207 Kodeksu cywilnego.

Czy trzeba mieć rachunki i przelewy?

Tak, to bardzo ważne. Bez dokumentów potwierdzających wysokość i rodzaj opłat wykazanie roszczenia jest znacznie trudniejsze.

Czy można żądać zwrotu za okres przed rozwodem?

Zwykle nie w oparciu o art. 207 Kodeksu cywilnego, ponieważ przed ustaniem wspólności ustawowej obowiązywał inny reżim majątkowy. Najczęściej rozlicza się okres po ustaniu wspólności majątkowej.

Źródła

• art. 31 § 1, art. 42, art. 43 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy
• art. 207 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny
• art. 567 § 3 oraz art. 618 § 1 i § 3 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego